فرا رسیدن دوران تکثیر، تجهیز و تحکیم سینمای ایرانی
خبرگزاری پانا: با نگاهی به سالهای اخیر در می یابیم که سینمای ایران دوران گذار خود را برای شناخت عوامل پیشرفت طی کرده است و امروز می توان عنوان کرد با نگاهی به فیلم های مختلف ایران، دوران تکثیر؛تجهیز و تحکیم آن فرا رسیده است.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ با مرور جامع سینمای قبل از انقلاب به جز معدود افرادی که براساس تجربه و رشد شخصی در زمینه فیلمسازی، استثناء شدهاند سینمایی در قالب یک "گونه" نمیبینیم. همچنین در اکثر فیلمهای دو سه دههی اول انقلاب نیز شاهد آثاری هستیم که هرچند ارزشمند، مقدس و دارای مضمون، باز از سینمای حرفهای فاصلهی زیادی دارند و بیشتر در حد اعلایشان نوعی هنر تصویری محسوب میشوند تا سینما! البته در این گروه هم استثنائاتی هست هر چند به فراخور انقلاب فرهنگی تعدادشان بیشتر یا کمتر نشد.
چه قبل و چه بعد از انقلاب اسلامی، سینمای ایران هیچوقت شاهد یک گونهی مشخص یا حداقل آثاری که در مجموع، خاصیتهایی مشترک و ژانرگونه داشته باشند، نبوده است. هرچند میشود ویژگیهای بصری مشترکی را برای سینمای گذشته ایران مثال زد ولی این ویژگیها در حدودی نیستند که به دلیل آنها قوارهی یک ژانر را برای سینمای ایران قائل شد؛ سکانسپلانهای طولانی، ریتم کند، دوبله، انتقال معنای کمی در زمان زیاد، فیلمی حاکی از ماجرایی نه چندان پربار و حاوی مضمونی نه چندان مهم و مستقل؛ در بهترین مثالها قابهایی در مدیوم تئاتر، اصلاً سینمایی تئاترگونه و بازیهایی اگزجره... و خصوصیاتی دیگر که نمیشود به واسطه آنها یک گونهی سینمایی را تعریف کرد.
چند سالی است که در سینمای ایران اتفاقات جدیدی رخ داده و با اینکه هر کدام از این اتفاقات توسط افراد مختلف و از نواحی و فرهنگهای گونهگون اجتماعی جریان پیدا کرده یا گاهی از سینماگران تجربی دیده شده و گاهی آکادمیک؛ گاهی از سینمای متمول برخاسته و گاهی از سینمای بی بضائت و کم توان مالی؛ که خلاصه سنخیتی در نوع سخت افزاری سینماگرانشان دیده نمیشود ولی شباهتها و ویژگیهای مشترکی دارند که میشود برای کلیتشان یک ژانر را تعریف داد. محور این یادداشت "ژانر سینمای ایرانی" است که جلوتر از خاصیتها و ویژگیهای کلی این ژانر صحبت شد
و در این مطلب قرار است به مسائلی بپردازیم که دلیل ایجاد و رشد این جریان جوان سینمای ایران شده است.
از آنجا که مختصات کار سینما بسیار محدود است و مثلاً بسیاری از بازیگران هستند که علیرغم توانایی بالا از عهده هزینهها و روابط پشت پرده بر نمیآیند، بحثهای حاشیه سینما به خصوص در رسانهها با قدرت و کیفیت بالایی پیگیری میشود و کسانی که نتوانستهاند به استیج مورد نظر در رشته هنری- تحصیلیشان برسند به فعالیت در محافل و مجامع وابسته به سینما مشغولند. (این یک وضعیت آماری مستند است؛ بیشتر منتقدان، روزنامه نگاران و خبرنگاران سینمایی فارقالتحصیلان رشتههایی مثل سینما، فیلمسازی و به خصوص بازیگری هستند!)
حضور تماشاچیان خاص با این تعریف و انتظارِ مخاطبانی که خود با الفبای سینما آشنا هستند یکی از مهمترین دلایل ایجاد سینمای ایرانی و رشد آن است. امروزه به نوعی همه میدانند ساختن فیلم خوب یک ملزوماتی را میطلبد و اتفاقی یا به اصطلاح شانسی نیست؛ تخصص میخواهد، توانایی و تجربه! سختگیریهای اختصاصی به سینمای این سالها، فضایی را برای کار فیلمسازان به وجود آورده که در درجه اول دلیل رشد فیلمسازان خوش اقبال این روزگار شده و ثانیاً باعث بلوغ عمده سینمای ایران است. امروزه حتی فیلمسازان دولتی (که بودجه سینما حلالشان است) از فشار و انتقاد این اهالی بی بهره نیستند!
مورد بعدی دسترسی راحت تماشاگران عام به آثار کیفی است. با وجود ماهواره، قاچاق فیلم و اینترنت دسترسی به فیلم با کیفیت برای مخاطب چندان زحمتی ندارد. بیشتر مردم قطعاً برای دیدن فیلمی ضعیف به سینما نمیروند وقتی با مبلغی بسیار کمتر میشود یک محصول بهتر خارجی را تماشا کرد. حتی بحث شبکه خانگی که بعضی صاحب نظران آن را منافی فایده سینما میدانند نمیتواند برای این موج جدید سینما مانع شود. (در جهان اول با اینکه فروش خانگی هست اما سینما جایگاه خود را حفظ کرده) البته برخی سیاستهای دولتی هم میتواند کمک شایانی به هر دو طریق داشته باشد چرا که به هر حال سینما تعریف خاص خود را دارد و پخش شبکه خانگی نیز تعریفی دیگر... ولی آنچه به آن تأکید داریم بحث کیفیت است؛ فیلم با کیفیت میتواند در کنار همه این جریانات در سینما بفروشد.
عاملی دیگر که سینما را رشد بیشتری داده و به سینماگران فضای وسیعتری برای عرض اندام بخشیده، فناوری است؛ عصر الکترونیک است و امروزه میشود از آنسوی دنیا هم جذب نیرو داشت یا به عنوان هنرمند جذب شد؛ در شاخههای مختلف از فیلمنامه نویسی و فیلمسازی گرفته تا بازیگری و غیره و همین موضوع، کلاس کار سینما را ارتقاء داده و چنانچه در تعریف دهکده جهانی مستتر است، دیوارهای محدودیت از هنر نیز برداشته شده؛ چه بسا فیلمهایی که در داخل کشور بازخورد نداشته ولی در سیطرهی بینالمللی بازتاب خوبی داشتهاند! این بحث در همه زمینههای هنری مصداق دارد یعنی اگر هنرمندی در هرشاخه مثلاً انیمیشن، تخصص و خلاقیت داشته باشد قطعاً میتواند هنرش را به سراسر دنیا عرضه کند.
مسائلی مثل سانسور و ممیزی هم به عنوان عوامل تعریف سینمای ایرانی مؤثر بودهاند؛ نه به این معنا که سانسور خوب است یا ممیزی، بلکه این اجبارها باعث شکلگیری نوع این سینما شدهاند. شاید اگر این فشارها نبود سینما هنریتر یا در کل بهتر میشد ولی به هر حال یکی از خاصیتهای ژانر سینمای ایرانی، ممیزی است.
در این میان سینمای دولتی تأثیری در این رشد نداشته چه بسا که هزینههای گزافی هم بیدلیل صورت گرفته؛ کمتر آثاری در حیطه دولتی تولید شده که برای تماشاگران ماندگار شود و حتی با پوشش تبلیغاتی وسیعی که همواره در اختیارشان بوده و هست، بیشتر اینگونه آثار، چون به دست نخبگان هنر نمیافتند از شایستگی بالایی برخوردار نبوده و جدای این از لحاظ ساختار هم در جرگه سینمای ایرانی با مختصاتی که قبلاً ذکر شد نیستند؛ فیلمنامه، کارگردانی، ریتم و در کل متود این ژانر را در فیلمهای دولتی نمیبینیم؛ به خصوص که در مورد آثار مذهبی به سبب سوژه، یک اقبال پنجاه درصدی نصیبشان شده و مردم بسیاری بدون بررسی فنی قضیه حامی اینگونه آثارند ولی متأسفانه بازخورد حرفهای و سینمایی از اینگونه آثار کمتر دیده میشود!
تا اینجا گفته شد که سینمای ایرانی به وجود آمده، بالغ شده و در حال رشد است. از خاصیتهای تعریفی این ژانر صحبت شد و در این مطلب به عواملی چند پرداختیم که آگاهانه یا ناخودآگاه عامل شکلگیری این نوع سینما شدهاند اما آنچه بیش از هر چیز باعث رشد روزمرهی سینمای ایرانی است نبوغ، تلاش و نوآوری خود سینماگران بوده؛ آمدن فیلمنامههای تازه، کوتاه آمدن متولیان کهنه و حتی کپی برداری از آثار موفق سینمای جهان، همه و همه میتوانند دلایلی دیگر برای بهبود این گونهی سینمایی باشند...
سینمای ایرانی به وسیله سینماگران ایرانی در حال تکثیر، تجهیز و تحکیم است و کسانی که با این جریان رشد همخوانی نداشته باشند حکایت آن جنینی را دارند که هنوز به دنیای واقعی پا نگذاشته و توان ادراک آنچه این هنر پیشرو دارد را ندارند. در گذشته سبکی که نبوده و هر فیلمسازی تا جایی که توان داشته برای اثرش زحمت میکشیده و نتیجه این است که امروزه تاریخ سینمای ما گویاست ولی کسانی که سیما را انفرادی و قدیمی کار میکنند امروز حتی اگر از سوی طفدارانشان حمایت شوند حرکت چشمگیر پر طرفداری ندارند.
سید محمد حسین حسینی
ارسال دیدگاه