نگاهی به فیلم استرداد
˝استرداد˝ فیلم خوبی که به اندازه بودجه اش؛ نمی فروشد
خبرگزاری پانا: فیلم سینمایی ˝استرداد˝ به کارگردانی علی غفاری از جمله فیلم های فاخری است که در دوره ریاست جواد شمقدری در سازمان سینمایی ساخته شده و شاید بتوان با تمام کاستی هایش آن را بهترین فیلم فاخر آن دوره نامید.
به گزارش سرویس فرهنگی پانا؛ فیلم «استرداد» به موضوع غرامتی میپردازد که قرار بود توسط انگلستان، امریکا و شوروی برای جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۳۲ به ایران داده شود. این فیلم سعی داشته درامی در این برهه تاریخی ایجاد کند و در حاشیه وقایع مربوط به جنگ جهانی دوم و مسائلی که پای نیروهای متحدین و متفقین را به ایران باز کرد. پرداخت غرامت به نوعی مسبب داستان فیلم است و صرف نظر از صحت و صقم تاریخی این قصه در این یادداشت صرفاً به نقد فنی و هنری فیلم استرداد خواهیم پرداخت که بسیاری از جوایز دولتی جشنواره فجر سی و یکم را نیز از آن خود کرد.
بارزترین امتیاز این فیلم سینمایی که از آغاز، عالی ظاهر شده، تصویر برداری بسیار خوب محمود کلاری است که در قامت کامل سینمای استاندارد، هنرنمایی نموده و به اتفاق دکوپاژ فرمیک و اصولی، استرداد را از لحاظ بصری به یک فیلم مطابق با استانداردهای سینمای کلاسیک جهان تبدیل کرده که از کارگردانی مناسب و درخوری نیز بهره برده است؛ اما دیگر عناصر فیلم پایاپای همین نقاط مثبت ظاهر نشدهاند و به نوعی فیلم از حیث بصری متفاوت است نسبت به دیگر عوامل مثل موسیقی، بعضی بازیها، تدوین و به خصوص فیلمنامه؛ که به این مسائل خواهیم پرداخت.
فیلم از خرداد ۳۴ در منطقهای نظامی در اطراف تهران حکایت را آغاز کرده و فوراً ضربآهنگ روایی تاریخی مطلوب قصه را به تماشاگر انتقال میدهد. همه چیز در معرفی و مقدمات فیلم نه چندان خوب ولی مناسب پیش میرود که بازی بسیار ضعیف علی روئین تن که گویا سعی داشته نقشش را ژستیک ایفا کند از یک سو و خود این کاراکتر ماورائی (روزنامه نگاری که بسیار بیشتر از واقعیت می داند و هست!) از سویی دیگر، به همان اندک حسی که تصاویر کلاسیک و تدوین فرمیک و خوب فیلم در ذهن مخاطب، رشته است هجوم آورده و همه را پنبه میکند؛
در واقع نه این نقش پرداخت و شخصیت پردازی صحیحی در جایگاه رئالیتهای که فیلم سعی در نمایش آن داشته، دارد و نه روئینتن بازیگر مناسبی است که در این کاراکتر خاص ایفای نقش کند؛ چنانچه هر چه بیشتر در ژستهای غلوآمیز منحطش غوطه میخورد سطح درام فیلم را بیشتر میکاهد. اصلاً یک روزنامه نگار (آنهم فرض که با آنهمه اطلاعات و آگاهی سیاسی)، از لحاظ روانشناسی و تحلیل رفتار نمیتواند اینگونه سطحی نگاه کند؛ سیگار بکشد؛ حرکت و صحبت کند و در یک کلام نمیتواند با آن شخصیتی که فیلمنامه از او ساخته، اینطور باشد و رفتار کند که همین نقطه ضعف به شدت فیلم را نزول و اُفت داده است.
این انحطاط مضمون، دوباره در فیلمنامه دیده میشود؛ وقتی ریاحی، یکی از آنتی گونیستهای فیلم (که باز به دلیل کلیشه شدن نقشهای این بازیگر انتخاب درستی برای این کاراکتر نبوده) به نقش زن قصه (خانم مترجم) چشمداشت غیر اخلاقی دارد. سکشوالیته کردن ماجرا در سینمایی با چنین الفبا و در چنین چارچوبی نه تنها به جذابیت داستان کمک نکرده بلکه اصلاً رنگ اثر را مخدوش نموده است.
ضعف بسیاری به دیالوگها نیز معطوف می شود که از جمله تکرار مکررات در انتقال اطلاعات و گاهاً سادگی بیش از حد و ناملموس بودن کلام شخصیتهاست. (در تعریف سینمایی دیالوگ به هر حرفی گفته نمیشود بلکه به عبارتی گفته میشود که بیش از حالت روتین زندگی محتوا و معنا داشته باشد...) عیب دیگر فیلمنامه باور پذیر نبودن سلسله اتفاقات داستان است (قضییه پیدا شدن میکروفون) و ایراد دیگر به کارگیری تمهیداتی تکراری و بسیار آماتور (همدست شدن همه منفیها علیه سرهنگ)
منحرف شدن کشتی و بی خبری سرهنگ در اواسط تایم فیلم و در ادامه رسیدن سرهنگ، هر دو جریانی است که بسیار سطحی پرداخت شده، نحوه انتقال طلاها منطق داستانی ندارد حتی اگر مستند باشد، قضیه زغال سنگ بسیار ابتدایی مطرح شده... و این دست مشکلات در شأن یک فیلم فاخر نیست. حتی اگر این ماجراها اصالت تاریخی داشته باشند در خور یک اثر سینمایی نیستند و تبدیل آن به فیلمی که قرار است آبروی شاهی را ببرد، آبروی روسیه را بخرد و مردمی را خوب جلوه دهد، بیشتر اشتباه است تا هنر سینما!
دوباره با شروع پرده سوم فیلم، بازی ضعیف و خارج از نقش آقای روزنامه نگار را داریم و همچنین علیرام نورایی که با فریادهای بی مورد و فیگورهای ورزشی و بدوی، چیزی به نقش اضافه نمیکند... تماشاگر میداند طلاها دست سرهنگ است؛ خانم مترجم (غزال) هم این را میداند؛ اصلاً به بهانه طلاها اقدام به نجات سرهنگ داشته؛ بعد در کمال تناقض میبینیم که او نمیداند طلاها دست سرهنگ است!
و در همین اپیزود پایانی هم شاهدیم که فرخنژاد (سرهنگ) مثلاً قصد دارد به آن پیرنگ نچسب رومانتیکی که نویسنده در لایه فرعی قصه به زور گنجانده، جامه عمل بپوشاند، سعی دارد از قالب یک نظامی وظیفه شناس درآمده و خانم مترجم را به اسم کوچک صدا میکند اما بازمیبینیم که گویا هیچ حسی پیاده نمیکند؛ (انگار در مورد گرفتن سیمرغ بازیگری اطمینان کافی داشته) در این نقطه هم علیرغم فضای وسیع برای هنرنمایی، مثل کل فیلم کاملاً بِت و بی انرژی ظاهر شده... و آن فرخنژادی که انتظار داریم نیست.
گفتن از کارخانهای متروک هم جز انتقاد نیست؛ آنهم در آن سالها، در تهران! این کارخانه کِی احداث شده و در چه تاریخی وقت کرده که تا آن حد متروک شود، خدا میداند! اما استرداد هرچند در حد عبارت فاخر نیست، هرچند که حتی یک فیلم معمولی یا متوسط کم ایراد هم نیست، همانطور که در ابتدا گفتیم نقاط قوتی هم دارد، المانگرایی درستی که در انتخاب کادرها و قابهای تصاویر کلاری صورت گرفته البته به برکت رنگ و لعاب نگاتیو اصیل و خارجی، صدا برداری عالی، نور، رنگ، گریم، لباس و چفت شدن هماهنگ این عناصر با هم به بالابردن سطح بصری فیلم کمک کرده است.
تدوین هم نسبتاً بد نیست یعنی کمتر اشتباه داشته! مثلاً گاهی طوری برش خورده که آدم فکر میکند سانسور شده! یا در مورد اسنوموشنها (حرکات آهسته) اصلاً به جا صورت نگرفتهاند... اما چنانچه گفته شد بیشترین انتقاد به فیلمنامه مربوط است که اگر متنی نباشد نمایشی هم نیست!
پ. سید محمد حسین حسینی
ارسال دیدگاه