شب چله، نمادی از جمع گرایی ایرانیان
خبرگزاری پانا: سالی رفت و چله شبی دیگر در راه است تا آیینی پاس داشته شود که نمادی از جمع گرایی یک تمدن است.
به گزارش خبرگزاری پانا،گاه روزنگارهای گاه شمار، سوژه گزارشی می شود و گاه سوژه ها چنان کلیشه اند که رغبتی برای نو شدن نمی ماند؛ اما گویی جنس آیین های میراثی از کلیشه به دور است. شب چله و حلاوتش سوژه گزارش می شود؛ و چراغ قرمز فرصتی است تا از پسرک گل فروش که گل تر از گل های رفتنی اش است، بپرسم از شب چله چه می داند؟
چشمانش نگران بود فرصت چراغ قرمز را از دست ندهد و از دیگر کودکان گل فروش و فال فروش عقب نماند، اما لبانش خندید و با نشاطی کودکانه گفت: هندوانه اش طعم دیگری دارد ...
شاید پسرک گلفروش راست می گفت اما نمی دانم چرا اصلا دلم برای آجیل های ۵۰ هزار تومانی لک نزده، برای هندوانه هایش دلتنگ نیست و شیرینی پشمک هایش از همین الان دلم را زده است.
دعوت ها از یک هفته پیشتر آغاز شده و بساط فخر فروشی ها به راه و آهنگ تجمل شهرنشینی صدای خوشی نداشت؛ که به سببی نیک از هیاهوی شهر فارغ شده و ارتفاعات پاییز زده گیلان را به سمت غرب پشت سر نهاده و در آق ولر - سرزمین گنج - ، روستای حسن دگر مانی خانواده ˈنبی اللهˈ را میهمان می شویم.
روستا در میان دره است و ارتفاعات منظره اش، سرما تا مغز استخوان را می کاود؛ درخت گردو عظیم است و صدای گوسفندان در همین نزدیکی است.
اهالی با گویش آذری سخن می گویند و در قاب پنجره های چوبی نمای زنانی با پوشش محلی است که بدانند میهمان خانه ˈنبیˈ چه کسانی هستند.
هوا سرد است و به دعوت گرم همسر نبی الله - که تلاش می کند یک طره موی نافرمان پیشانی اش را رام کند - ، پله های گلین را در می نوردیم و بوی هیزم ما را به کنار بخاری هیزمی می کشاند که هیزم ها گاه به وسعت یک کنده گداخته، دود می کند و گرمایش چه دلچسب است.
نبی الله چوخا - لباس پشمین - و کلاه نمدی به سر دارد و مدام خوشآمد می گوید؛ و بالاخره از شب چله می پرسیم ، از پنجره درخت گردو و سقف ایوان را نشان مان می دهد .
آذوقه شب چله در لفافه ای کاهی شکل بر روی درخت گردو عظیم و سقف ایوان آویزان است.
گردو، نان های محلی، دوشاب، ازگیل و ...خوردنی هاست و از مهمتر اینکه نبی الله می گوید: شب چله کسی دعوت نمی شود بلکه میثم، کیهان، علی، لیلا با خانواده شان بصورت گروهی و یک جا نوه ها را به دیده بوسی پدربزرگ و مادربزرگ می آورند.
دیالوگ ˈکمال الملکˈ اثر زنده یاد علی حاتمی را به یاد آوردم که می گفت: هنر این فرشه، شاهکار این تابلوست؛ دریغ که همه عمر یک نظر به زیرپا نیانداختم.
ˈمحمد بشراˈ محقق و پژوهشگر معتقد است: شهرهای امروزی دنیای بیگانه هاست، جایی هستند که افراد از هم دور شده اند .
وی ادامه می دهد: باید به فرهنگ اصیل خود بازگشت باید ایرانی ماند و از تمدن روز دنیا هم عقب نماند، برای درمان این درد باید دوای بازگشت به فرهنگ اصیل خودمان را تجویز کرد.
وی معتقد است: شب چله نمادی از جمع گرایی ایرانیان است و بایستی روح این جمع گرایی حفظ شود نه اینکه روز به روز خانواده ها گسسته تر و ماهواره ها قصه گوی فرزندانمان شوند.
یکی از روانشناسان بالینی کشور که پژوهش های بسیاری در ارتباط با جمع گرایی در قالب پژوهشی علمی با عنوان بررسی سنت های جمعی ایرانی تاکید می کند : شب چله نمادی است از جمع گرایی ایرانیان که متاسفانه امروزه با ظهور روزافزون پدیده شهرنشینی، روز به روز رنگ باخته تر می شود.
ˈمینو یثربیˈ معتقد است: براساس پژوهش یادشده حتی در آیین باستان میوه هایی برای شب چله انتخاب شده که روح جمعی بر آنها حاکم است و از آن جمله اند هندوانه ، انار و انگور...
وی می گوید: امروز سراهای نگهداری در کشور بیش می شوند و این موضوع نتیجه کمرنگ شدن جمع گرایی و گرایش افراد به فردگرایی است.
وی ادامه می دهد: بایستی به خود بازگشت و فرهنگ غنی و نیکمان را از مدارس نهادینه کرد.
یثربی افزود: اردوهای مدارس بهتر است با حضور اعضای خانواده انجام شود و فرهنگ ورزش های گروهی از جمله پیاده روی های خانوادگی در جامعه گسترش یابد.
ˈفریدون نوزادˈ از بزرگان پژوهش گیلان ۹۲ ساله است و محال است لب به شیرینی های مصنوعی بزند و جزو نخستین خبرنگاران استان می باشد، می گوید: شب چله در برخی نقاط گیلان به تعداد اعضای خانواده شمع می خریدند و با تاریک شدن هوا ، شمع ها را به نیت بهروزی روشن می کردند.
وی افزود: قدیم ها در بعضی نقاط روستایی فال پوست هندوانه می گرفتند، فال پوست هندوانه به این شکل بود که برش نازکی از پوست محل اتصال به هندوانه به ساقه می بریدند و آن را به چهار مثلت تقسیم می کردند، فال گیرنده پوست ها را در دست می گرفت و پس از نیت، از پشت سر خود به جلو می انداخت هرچه رویه های سبز بیشتر بود فال نیز بهتر تعبیر می شد.
وی ادامه می دهد: البته دور هم بودن اصل بود و باقی همه بهانه و ˈشب چرهˈ یا خوراکی های شب چله که هندوانه، انار و آجیل اجزای اصلی آن را تشکیل می دهد؛ از روزها قبل تهیه می شود که در کنار خویشان و دوستان خورده شود.
وی اضافه کرد: مادربزرگ ها بذرهای کدو، هندوانه، خربزه و آفتابگردان را که تابستان جمع کرده اند به همراه عدس، سویا و برنج برای آجیل بو می دادند و ازگیل و خوج (گلابی وحشی) که از سال قبل درون آب نمک خوابانده شده بود نیز از پستوی خانه ها بیرون آمد و به و ازگیل که از ماه ها قبل بر پشت بام ها فرش شده بودند، بر سفره شب چله رنگ به رنگ نقش می شدند.
نوزاد می گوید: شام شب چله مانند شب عید سبزی پلو با ماهی بود و ˈکاکاˈ نوعی شیرینی محلی مخلوط از آرد، شیر و شکر یا کدو حلوایی پخته و شیر و شکر است کام فامیل را شیرین می کرد.
و باز هم شب چله ای دیگر و باز آیینی برآمده از هزاران هزار سال پیش یادگاری از نیاکان نیک اندیش و اینک همچنان با قصه ها و شادیهایش و البته هر بار، با رخنمایی از امروز ...
کرسی های گرم جایشان را به پکیج ها و شوفاژ و شومینه های مجللی داده که هیزم داخلشان هم سیمانی است، خانه های کاهگلی مان و نهایت آجری مان جایشان را نه دیگر به سنگ که به کامپوزیت و سکوریت داده که اصلا معلوم نیست با اقلیم هر زادبومی سازگار است یا نه، با طبیعت مهربان است یا نه؛ قوطی های آهنی بر قیر فرش خیابان ها می لولند و غبار شهرنشینی بر نشاط قدم زدن در خیابان هایی که پر بوده از عطر یاس و بهار نارنج فرو نشسته و حتی دیگر ˈسلامت را نمی خواهند پاسخ گفتˈ و احوال پرسی ها هم اینترنتی است.
امروز آیا هنوز مادربزرگ قصه ننه سرما و دو برادر، چله بزرگ و چله کوچک را تعریف می کند
ارسال دیدگاه