شاهین شجری کهن در گفتگو با پانا:
تلویزیون جای آزمون و خطا نیست
خبرگزاری پانا: پخش و تولید سریالهای فرمالیستی در تلویزیون و علاقه و گرایش فیلمسازان به این نوع آثار سبب شد تا با «شاهین شجری کهن» منتقد عرصه سینما و تلویزیون درباره کم و کیف پردازش این آثار ، لزوم و میزان پرداخت و... در رسانه ملی به گفت و گو بنشینیم.
«شاهین شجری کهن» منتقد عرصه سینما و تلویزیون در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا، با بیان اینکه تلویزیون رسانه مناسبی برای تجربهگرایی فرمی نیست، گفت: تجربههای فرمالیستی معمولا برای قالبهای کم هزینه مناسب هستند، درواقع قالبهایی که مستقیما به مخاطب فراگیر، عمومی و غیرانتخابی ارائه نمیشود.
مخاطب تلویزیون دریافت کننده صرف هستند
وی با طرح مثالی در این زمینه، ادامه داد: در فیلمهای کوتاه تجربیات و آزمونهای فرمالیسیتی نهفته و در معرض دید تماشاگر «انتخابی» قرار میگیرند یعنی تماشاگرانی که فیلمساز خودش انتخاب میکند، در واقع منتقدان و تماشاگران خاص و افرادی که از لحاظ فرهنگی و سلیقه بصری بنیه و آمادگی تماشای چنین تجربهگرایی فرمی را دارند. اما مخاطب تلویزیون فراگیر، غیرانتخابی و متنوع است.
به گفته شجری کهن این طیف وسیع مخاطبان قدرت انتخاب رویکرد برنامهای که برای آنها پخش میشود را ندارند و دریافت کننده صرف هستند و برنامهساز نیز اجازه به چالش کشیدن سلیقه و عادت مخاطب را نخواهد داشت.
این منتقد در این باره ادامه داد: بنابراین به نظر میرسد نمونه قابل بررسی این موضوع، عملکرد زوج فیلمسازی به نام «امید بنکدار» و «کیوان علیمحمدی» است. با وجود اینکه این دو کارگردان را بسیار با استعداد میدانم اما معتقدم «حیرانی» تجربه اشتباه و گیج کنندهای بود تا جایی که تلویزیون مجبور شد وارد میدان شود و این تجربه غلط بصری را کمی رقیق کند.
تلویزیون جای مناسبی برای فرم گرایی نیست
وی اضافه کرد: در حالی که این دو فیلمساز در قالبهای دیگر بصری مانند کوتاه، با بکارگیری همین شیوه یعنی ساختار غیرمتعارف موفق ظاهر شدند و جامعه آنها را بهعنوان افرادی که فرم و شیوههای بصری نوین را به سینما آوردند، تحسین کرد. اما جای چنین فرمهای در تلویزیون نیست چراکه تلویزیون خواستههای روشنی دارد، پشت این سلیقه و عادت و سی و اندی سال، زمان نشسته است.
شجری کهن با تاکید بر اینکه نمایش فیلمهای «شبانه» و «شبانه روز» در سینما نیز غلط بود، اظهارکرد: معتقدم مخاطب سینما نیز گذری و نه چندان حرفهای است بنابراین وقتی میبیند دوربین روی دست میلرزد و نورپردازی پرکنتراست است نمیتواند با چنین فیلمی ارتباط برقرار کند چون علاقه و شناخت ندارد.
نباید مخاطبان را مجبور به دیدن اثری کرد که برایشان ثقیل است
این منتقد در پاسخ به این سوال که اگر شیوههای نوین فیلمسازی به کار گرفته نشود چگونه پیشرفت خواهیم کرد؟، توضیح داد: بکارگیری شیوههای نوین فیلمسازی الزامی است. بهیقین این دست از آثار موجب غنیتر شدن تجربه بصری مخاطبان میشود اما آیا ارزش این را دارد که ما تنها به دلیل ایجاد فرصتی برای اندکی از مخاطبان تلویزیون، طیف عظیمتری را از دست دهیم؟ و یا آنها را مجبور به تماشای اثری کنیم که برایشان ثقیل است؟
شجری کهن با بیان اینکه تلویزیون جای آزمون خطا نیست، افزود: مگر آنکه چنین آثاری در ساعتی مشخص مثلا ۱۲ شب به نمایش گذاشته شوند البته با تبلیغات وسیع. در ساعات پربیننده باید سریالهای عامهپسند به نمایش گذاشته شود. ساعتهای پربیننده زمان مناسبی برای بازیهای فرمی نیستند حتی اگر این تجربهها کمکی در افزایش سطح سلیقه مخاطب محسوب شود.
«سیروس مقدم» سلیقه عام را با تکیه به تکنیک در نظر میگیرد
وی با اشاره به سریالهای «سیروس مقدم» گفت: سریالهای «سیروس مقدم» نمونهی خوبی در استفاده از تکنیک با توجه به سلیقه عام است این کارگردان نیز در آثارش بازیهای فرمی دیده میشود اما اصول داستانگویی را رعایت کرده، اما مشکل آثاری که ساختاری غیرمتعارف دارند این است که داستان و یا سلیقه مخاطب عام را رها میکنند و تمام تاکید خود را روی وجوه بصری سریال میگذارند.
این منتقد درباره راههای دستیابی به تغییر عادت، بیان کرد: گذشت زمان کلید درک و کنار آمدن با این مسئله است عادتی که از آن صحبت کردم در طول چندین دهه شکل گرفته و برآیند تاثیر چندین هزار سریال است. در آمریکا که سنت بصری غنیتری نسبت به ما داشته و «تئاتر برادوی» دارند و برخی از تئاترهایشان ۳۰ سال روی صحنه میرود و صاحب ژانرهای مانند ساینس فیکشن، موزیکال و کمدی رمانتیک هستند، اما با این وجود آنها هم در سریالهایی که برای عموم مردم میسازند پیش از آنکه فرمگرای، قاب غیرثابت، نورپردازی پرکنتراست، عمق میدان و... برایشان مهم باشد به قصه اهمیت میدهند.
نمی توان سطح سلیقه مخاطب را یک شبِ بالا برد
وی ادامه داد: همه جای دنیا سلیقه مخاطب در طول چند دهه شکل گرفته و حاصل نمایش چندین هزار فیلم و سریال است که به مرور از خلال پخش این سریالها به یک نوع بینش و نگرش میرسند و اگر این بینش در رسانه ما پایین است نمیتوان با نمایش یک سریال نامتعارف مشکل را حل کرد و بینش و سطح سلیقه مخاطب را به یک باره بالا برد بلکه نیاز به گذشت زمان و نمایش تعداد کثیری فیلم و سریال است.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا فرمهای تکراری را میتوان علت گرایش مخاطب تلویزیون به شبکههای برون مرزی دانست؟، گفت: باید ببینیم آن شبکههای که مخاطب انتخاب کرده، چه چیزی داشته است؟ مخاطبان که به آثار برجسته سینما روی نبردهاند بلکه فارسیوان و سریالهای سطح پایین ترکی و عربی را جایگزین کردهاند. آیا این سریالها ساختار فرمی دارند؟ خیر. تنها شیوه قصهگوییشان جذاب است بنابراین ما برای اینکه مخاطب خود را حفظ کنیم اولا، نیاز به یک برنامه طولانی مدت داریم. دوما، ظرف و مظروف باید با یکدیگر هماهنگ باشند. سوما، باید متوجه باشیم آن چیزی که ما را در خطر از دست دادن مخاطب قرار داده است ضعف استانداردهای سینمایی نیست بلکه ضعف قصهگویی است.
وظیفه تلویزیون در نظر گرفتن سلیقه طیف گستردهتری از مردم است
وی در پایان صحبتهای خود تاکید کرد: حتی اگر سریالهای غیرمتعارف را گروه قابل توجهای از دانشجویان وعلاقهمندان سینما بپسندند، باز هم وظیفه تلویزیون در نظر گرفتن سلیقه طیف گستردهتری از مردم است و این دست از سریالها هیچ تناسبی با سلیقه عمومی ندارند و سلیقه عمومی را هم میتوان در یک بازه زمانی طولانی و با برنامهریزی مدون تغییر داد.
ارسال دیدگاه