جهانگیر نصر اشرفی:
موسیقی مذهبی شیعیان، گستردهترین رپرتوار موسیقی مذهبی ایران است
پژوهشگر موسیقی نواحی ایران تاکید کرد: مهمترین و گستردهترین رپرتوار موسیقی مذهبی در ایران، موسیقی مذهبی شیعیان است. این واقعیت را نمیتوان کتمان کرد که مذهب شیعه یکی از مذاهبی در دنیا است که بصورت گسترده از موسیقی در بیان تاریخ، آرا ، حوادث و فقه و شرع خودش استفاده کرد.
به گزارش سرویس فرهنگی پانا، جهانگیر نصری اشرفی گفت: ما در کشوری هستیم که مذاهب مختلفی در آن وجود دارد که هر کدام موسیقی خاص خود را دارد و ابتدا این سوال پیش میآید که سر منشا و منبع موسیقی مذهبی چیست؟ واقعیت این است که انواع موسیقی مذهبی به صورت اکید از موسیقیهای قومی، ملی و موسیقیهای کارکردی در یک کشور گرفته میشود.
نصر اشرفی افزود: یعنی اگر فکر کنیم برای یک آیین و مناسبت مذهبی موسیقی خاص آن خلق میشود، تقریبا غیر ممکن است. وقتی مناسبتی برای موضوعی مذهبی و عقیدتی بوجود میآید یکی از انواع موسیقیهای قومی و ملی در این مراسم بکار گرفته میشود و به دلیل استمرار و تداوم قدسیت پیدا میکند و به دلیل اینکه موضوعات قدسی کمتر تغییر میکنند، این نوع موسیقی هم تقریبا دست نخوردهتر باقی میماند و شخصیت مستقلی پیدا میکند.
وی با اشاره به چاوشخوانی در بین شیعیان گفت: میدانیم که چاوشخوانی از کارگان(رپرتوار) ردیف ایران گرفته شده است؛ این موسیقی به تدریج گسترش پیدا کرد و بین اقوام و ملیتهای مختلف شکل گرفت. امروزه چاوشی بوشهر، گیل، حوزه مناطق مرکزی و ... را داریم که مبین موسیقی همین مناطق هستند.
این پژوهشگر موسیقی نواحی ایران گفت: اینجاست که این تقسیم بندی کلی که موسیقی ها یا شاد هستند و یا اندوهگین بوجود میآید که بنا بر نوع مراسم موسیقی متناسب با آن از همان مناطق انتخاب میشود. این موسیقیها چون تغییری پیدا نمیکنند تثبیت میشود و حالا موسیقی مذهبی شناخته میشوند و تقریبا هویت اصیلتری دارند.
نصر اشرفی که در نشست ماهیانه اعضای خانه موسیقی سخن میگفت، بیان کرد: در کشور ما انواع اقوام دارای موسیقی مذهبی خاص خودشان هستند و طبیعی است که اشتراک مذهب باعث اشتراک در آیینها میشود. مثلا اگر بخواهیم از یک مراسم سینهزنی در بوشهر نام ببریم، میبینیم انواع نوحههایی در آنجا بکار گرفته میشود که تقریبا منطبق با آوازهای مادر آنجاست. در گیلان هم نوحهها منطبق با اصلیترین نغمات آنجا مثل دیلمانی و غمانگیز است.
وی در ادامه به تعدادی از موسیقی مذهبی در نواحی و اقوام مختلف اشاره کرد و گفت: کمتر موسیقی مذهبی را میتوان در جهان پیدا کرد که از نظر ریتمیک و رپرتوار دارای تنوع باشد.
نصر اشرفی با اشاره به تنوع موسیقی مذهبی شیعه گفت: دلیل این تنوع این است که بخش مهمی از اقوام و طایفههای ایرانی دارای مذهب شیعه هستند. رپرتوارهای آنها در اندازهها و ابعداد نفوذ این اقوام در فرهنگ ملی در موسیقی مذهبی شیعه نفوذ پیدا کرد. بنا بر این ما میبینیم از یک طرف در شروههای جنوبی و مرکزی ایران، امیریهای مازندران، گیلگیهای گیلان و موسیقی ردیفی ایران را هم در موسیقی مذهبی شیعه میبینیم.
او در مورد دستهبندی موسیقی شیعه گفت: اصلیترین رپرتوار موسیقی شیعیان، موسیقی ردیفی است. دلیل آن هم ژانر تعزیه است. تعزیه در مناطقی مثل اصفهان و تهران شکل گرفت که موسیقی ردیفی به عنوان موسیقی اصلی بود. این عاملی هم برای گسترش موسیقی ردیف در ایران و هم برای ایجاد یک وحدت ملی در حوزه موسیقی شد. تا قبل از پیدایش تعزیه در برخی اقوام مثل خراسان، گیلان، سمنان یا جنوب ایران موسیقی ردیفی وجود نداشت. تعزیه باعث گسترش موسیقی ردیفی شد و در رپرتوارهای قومی نواحی مختلف هم تاثیر گذاشت.
وی با بیان اینکه موسیقی مذهبی شیعیان تنها مختص به محرم نیست و شیعیان برای دیگر مناسبتها هم موسیقی دارند، گفت: موسیقی تعزیه و محرم تمام انواع موسیقیهای ملی و برخی موسیقیهای قومی را در خود جای داده است. برای نمونه مثلا دارای ریتمهای مشخص هستند و دارای متر آزاد هستند که از آواز ها الهام گرفته شده است. همین طور رجزخوانیها از قوالیهای مناطق مختلف گرفته شده است. حتی آئینهای بومی مثل سنگ زنیها با استفاده از اشعاری که مرتبط با حادثه کربلا است در حوزه موسیقی شیعه در آمدند.
این پژوهشگر موسیقی در پایان سخنانش با بیان اینکه موسیقی مذهبی با موسیقی آئینی از نظر ساختار و نگاه فلسفی متفاوت است، گفت: موسیقی مذهبی بازتاب عقاید مذهبی یک ملت است، حال آنکه موسیقی آئینی مثل انواع دیدگاهها ابهام وجود دارد. به دلیل این آئینها که از مذهب پیشینه بیشتری دارند، موسیقی آنها هم اصیلتر است. موسیقیهای آئینی مختلف دارای پیچیدگیهای ویژه و نامشخص است. انواع موسیقی آئینی هم در خدمت مراسم شیعه قرار گرفتند و به همین دلیل موسیقی شیعیان از گستردهترین موسیقی مذهبی در تمام جهان است.
ارسال دیدگاه