در گفت‌وگوی تفصیلی پانا با رئیس جمعیت ارتباط صنعت ودانشگاه مطرح شد؛

موازی‌کاری معاونت‌علمی و وزارت‌علوم در عرصه فناوری/دیپلماسی فناوری در حوزه امور خارجه شکل بگیرد

خبرگزاری پانا: بدون شک عملکرد مطلوب دو بخش وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری در عرصه پیشبرد اهداف علمی در کشور و تبدیل آن به فناوری بر کسی پوشیده نیست اما در سال های اخیر علاوه بر اینکه رشد علمی چشمگیر بوده است اما بعضا مشکلات و موازی کاری هایی پیش آمد که سرعت تبدیل علم به فناوری را گرفته است.

کد مطلب: ۱۳۷۷۷۹
لینک کوتاه کپی شد

هرچند موازی ‌کاری ‌های چند سال اخیر معاونت علمی و فناوری و وزارت علوم باعث شده است که سرعت کار این دو نهاد کم شود اما نمی توان بدون علم و همدلی به جایی رسید. با این حال به منظور بررسی عملکرد معاونت علمی ریاست جمهوری و همچنین جایگاه ایران در عرصه علم و فناوری با دکتر مسعود شفیعی رئیس جمعیت ایرانی پیشبرد ارتباط صنعت و دانشگاه و استاد تمام دانشگاه امیرکبیر و استاد نمونه کشوری به گفت و گو نشسته ایم که در پی می آید:

با توجه به اینکه خیلی ها معتقدند عملکرد معاونت علمی ریاست جمهوری و معاونت پژوهشی وزرات علوم موازکاری است بفرمایید که عملکرد معاونت علمی را چگونه ارزیابی می کنید؟
مسلماً عملكرد مثبت وجود دارد اما در كلان اهمیت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری را در فلسفه وجودی آن باید جستجو کرد که در واقع چرایی اصلی ایجاد آن در کشور است. در واقع فلسفه اصلی تشکیل معاونت علمی، توسعه و ارتقای علم و فناوری خواهد بود که سایر نهادها نمی‌ توانند به تنهایی آن را فراهم کنند و در اثر آن همكاری بیشتر صنعت و دانشگاه شكل می ‌گیرد كه در توسعه ملی تاثیر گذار خواهد بود.
همچنین اگر تاریخچه توسعه کشورهایی را که در زمره کشورهای پیشرفته هستند، ببینیم؛ خواهیم دید که ارتباط صنعت و دانشگاه جایگاه خاصی در حوزه علم و فناوری دارد. به طور نمونه کشور ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم که هیچ امکاناتی در اختیار نداشت و پس از آن توانست با تمرکز بر کارهای تحقیقاتی پس از مدتی به تولید روی آورد و هم اکنون به یکی از کشورهای قدرتمند در این عرصه تبدیل شده است.
اگر به ۵۰ سال قبل برگردیم مشاهده می ‌كنیم که اجناس ژاپنی نیز مانند كالاهای چینی کنونی، كم كیفیت بوده اما در حال حاضر این کشور توانسته با برقراری ارتباط بین صنعت و دانشگاه به علم و فناوری دست پیدا کند و بازار را در دست خود بگیرد.
لذا می‌ بینیم که علم و فناوری یعنی پیشرفت کشور و در نتیجه رفاه بیشتر برای افراد جامعه فراهم می ‌شود. وقتی اقتصاد کشوری خوب است، وضعیت زندگی مردم نیز بهتر می ‌شود و در واقع موجب پیشرفت بهتر کشورها می ‌شود و کشوری که قدرت دارد در آن امکانات و تجهیزات بسیار خوب است.
در عین حال با وجود علم دانشگاهی که بیشتر در تحقیقات خلاصه شده و به پایان‌ نامه ‌های تحصیلات تکمیلی مربوط می ‌شود، می‌ توان به تحقیقات و فناوری دست پیدا کرد و رشد تجلی علم در فناوری را مشاهده كرد.
البته شایعاتی مبنی بر احتمال انحلال معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در دولت یازدهم وجود دارد، این شایعات تا چه حد صحت دارد؟
موازی ‌کاری ‌های چند سال اخیر معاونت علمی و فناوری و وزارت علوم باعث شده است تا مقداری سرعت کار این دو نهاد کم شود. در واقع بدون علم و همدلی نمی توان به جایی رسید. برداشت بنده این است که با آغاز به کار دولت جدید امیدواریم که معاونت علی و فناوری حفظ شود. اما با توجه به گزارش‌ هایی که تهیه شده و یادداشت هایی که موجود است دلالت بر تداخل کارهای زیادی بین وزارت علوم و معاونت علمی است که این امر انرژی را گرفته و سرعت را کم کرده است.
بنابراین ما باید بتوانیم در چارچوب قوانین اثرات منفی موجود را برطرف كرده، کاری کنیم که تداخل‌ ها کمتر شود. به طور طبیعی وزارت علوم با همکاری با معاونت علمی ریاست جمهوری می ‌تواند نقش بیشتری را در حوزه علم و فناوری ایفا كند.
در حوزه علم و فناوری و دستیابی به پیشرفت علم درج مقالات علمی در مجلاتی نظیر ISI" " تا چه میزان اثرگذار است؟
خوشبختانه ایران در تولید مقالات ISI در رتبه اول خاورمیانه و در عین حال در رتبه ۱۶ تولید مقاله در دنیا قرار دارد، به طوری که از چشم انداز نیز جلوتر رفته ایم و در جایگاه خوبی قرار داریم. اما باید گفت که این امر به تنهایی کافی نیست چرا که باید تولید مقاله کارشناسی شود که ارزش افزوده مقالات تولیدی چه میزان بوده و این مقالات با ارزش چقدر توانسته به فناوری تبدیل شوند و در این فرایند چه میزان ما دخیل بوده‌ ایم.
با این اوصاف بفرمایید که در فرایند ارتباط صنعت و دانشگاه چقدر هماهنگی وجود دارد؟
در حوزه ارتباط صنعت با دانشگاه فرایند ایده به محصول یکی از مراحل مهم است که در بخش علم و فناوری باید تکمیل شود و چنانچه ایده به محصول تبدیل نشود، مشکل به وجود می‌ آید. در بخشی از فرایند ارتباط دانشگاه و صنعت می بینیم که بخش دانشگاهی پیشرفت کرده اما در این حوزه، به صنعت توجه كمتری شده است.
البته جایگاه علم و فناوری در کشور مهم بوده و در اولویت قرار دارد. در دنیای امروز علم می‌ بایست به فناوری تبدیل شود، یک شاخص در حوزه علم تعداد انتشار مقالات است اما آیا این مقالات یک اندازه اهمیت دارد یا خیر؟
این در حالیست که در بسیاری از کشورها مقالاتی از این دست تولید می‌شوند اما بعضا اعتبار ندارند، حال آنچه مهم است این است که نام وزارت علوم چندین سال گذشته تغییر کرد و فناوری به آن افزوده شد اما آیا وزارت علوم به تنهایی توانست در عرصه فناوری، فعالیت کند و اگر ما صاحب فناوری شده ‌ایم آمار آن را ارائه دهند.
در نهایت می‌ بینیم که علاوه بر دخیل بودن وزارت علوم بر موضوع فناوری، وزارت خانه ‌های نفت، صنعت، مخابرات نیز مشارکت دارند. بنابراین سازمانی مافوق باید این نهادها را مدیریت کند و طبیعتا معاونت علمی رئیس جمهوری می تواند این کارها را انجام دهد لذا اگر ما می ‌خواهیم در دنیا جایگاهی داشته باشیم باید در همه موارد صاحب کرسی باشیم. نمی‌ توانیم مقاله نداشته باشیم و صاحب فناوری داشته باشیم.
با این حال مقاله داشتن بدون تبدیل آن به فناوری هم نتیجه‌ بخش نیست. در مقوله ارتباط دانشگاه و صنعت سه بخش دولت، دانشگاه و صنعت و همکاری این سه حوزه با یکدیگر بسیار مهم است. چرا که در کشورهای پیشرفته دولت، دانشگاه و صنعت با هم در ارتباط هستند و باعث هم‌افزایی امور می ‌شوند.
در کشور ما اگر چه نسبت به موضوع خصوصی سازی صحبت شده اما می ‌بینیم که باز هم حیطه اختیارات دولت خیلی گسترده است یعنی دستگاه ‌ها هنوز بیشتر دولتی هستند و نقش بخش خصوصی كم اثر است. برای مثال در كشورهای پیشرفته اكثر دانشگاه‌ های تراز اول خصوصی هستند ولی در كشور ما دانشگاه‌ های غیر انتفاعی در رده‌ های پایین ‌تر قرار دارند و اختیارات چندانی ندارند. لذا باید توجه داشت كه افراد شاغل در صنعت دانشجویان سابق دانشگاه‌ها هستند و باید همدلی و همكاری بین این دو قشر ادامه یابد.
مشکل اصلی در اینکه نمی‌توان جایگاه کشور را در موضوع ارتباط صنعت و دانشگاه و تولید فناوری تغییر داد، چیست؟
متاسفانه در کشور ما ارتباط صنعت و دانشگاه به معنای واقعی وجود ندارد، مشکل اصلی ما از اینکه نمی‌ توانیم جایگاه مان را تغییر دهیم این است که از نخبگان به درستی استفاده نکرده ‌ایم. به عنوان نمونه نتوانسته‌ ایم که در افراد نخبه انگیزه فراوان ایجاد کنیم البته این موضوع نسبی است و در همه موارد صدق نمی‌ کند.
در عین حال ما اعتقاد داریم که همه مسایل به پول مربوط نمی‌ شود و اگر فردی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور می‌ رود ارزش و بهای او حفظ می ‌شود و متاسفانه در کشور ما به خصوص در سال‌ های اخیر ممکن است که افراد حس کنند که جایگاهشان حفظ نمی ‌شود. ما در کشور زحمت را می ‌کشیم اما بعضا ممکن است که نتیجه نگیریم، تعداد نیروهای جوان در کشور قابل توجه است و از نظر فاکتور اصلی که نیروی انسانی و فکر و دانش است در دنیا نمونه‌ هستیم.
از لحاظ فرهنگی خانواده‌ ها به تحصیل اعتقاد دارند ولی در این گردونه آیا با این همه زحمتی که کشیده می ‌شود آیا فرزندان می ‌توانند وارد بازار کار شود. بنابراین کارهای خوبی شکل می‌گیرد اما با یکسری اقداماتی که انجام نمی‌ دهیم همه آن‌ ها بر باد می رود. البته با درایتی که دکتر روحانی رئیس جمهور دولت یازدهم دارند و با این همه شور و نشاطی که در جامعه ایجاد شده می‌ بایست همه افراد دست به دست هم دهند که کارها بهتر و سریع‌ تر انجام شود.
یکی از پیشنهاداتی که می‌ توان در نمود عرصه علم و فناوری در کشور در بخش بین ‌المللی ایجاد کرد این است که وزیر امور خارجه به دیپلماسی علم و فناوری توجه ویژه‌ ای داشته باشند. در حال حاضر اساتیدی که برای کنفرانس‌ ها دعوت می‌ کنیم بعضا با مشکل ویزا روبرو هستند لذا باید طوری سیساست‌ گذاری شود که افراد تحصیل کرده به راحتی بتوانند به ایران بیایند.
سیاست ‌گذاری ‌ها و قوانینی که در حوزه علم و فناوری وضع می ‌شود، باید با یکدیگر هماهنگ باشد. اخیراً معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری اعلام کرده بود که اگر دانشگاه ‌ها تجهیزات داخلی را از نمایشگاه دستاوردهای داخلی خریداری كنند نیمی از هزینه آن را معاونت علمی تقبل می ‌کند كه مورد استقبال قرار گرفت و نتیجه داد. یعنی هم از لحاظ بودجه به دانشگاه ‌ها كمك شد و هم از لحاظ تولیدات داخلی استقبال شد. در واقع می ‌بینید که این اقدام بسیار مؤثر قرار گرفته، چرا که دانشگاه ‌ها را برای خرید تولیدات ایرانی تشویق کرده است.
از طرفی دیگر وظایف و فعالیت‌ های وزارت علوم و معاونت علمی باید از هم تفکیک شود ضمن اینکه این دو نهاد می ‌بایست مكمل هم باشند. اما در حال حاضر می ‌بینیم که در رابطه با طرح ‌های کلان هم معاونت علمی و هم شورای عتف اقداماتی را انجام می ‌دهند. در بخشی هم حمایت از نشریات و حمایت از انجمن ‌های علمی نیز در هر دو طرف انجام می ‌شود. البته انجام این اقدامات توسط هر دو ارگان خوب است اما ما از معاونت علمی انتظارات بیش از این داریم و در واقع انتظار هدایت کنندگی و سیاست‌ گذاری داریم.
دانشگاه ‌ها زیر نظر وزارت علوم فعالیت می ‌کنند و در واقع تولید علم مربوط به حوزه وزارت علوم است اما اتفاقی که می ‌تواند بیفتد این است که کارهای مهم در وصل کردن ارتباط دانشگاه و صنعت، توسط معاونت علمی صورت پذیرد یعنی حرف اول و آخر را معاونت علمی بزند.
چرا این ارتباط میان صنعت و دانشگاه در کشور برقرار نمی شود؟
برای اینکه ما برنامه مدون و قوی در اینجا پیاده نمی ‌کنیم. مثلاً صنعت، دانشگاه را متهم می‌کند که چرا سیلابس ‌ها برحسب نیاز ما نیست، دانشگاه هم می ‌گوید که من برای قشر خاصی نمی ‌توانم تدریس کنم. بنابراین باید برای ساماندهی این موضوع نهادی باشد که برنامه‌ ریزی ‌ها و نقشه راه را تدوین کند.
وزارت علوم، برای اقدامات خود در حوزه پژوهش تبلیغ می ‌کند، نقش معاونت علمی چیست؟
به نظر من هر دو نهاد در راستای حوزه پژوهش اقدامات خوبی انجام می ‌دهند. اما چون سیاست ‌ها تغییر می ‌یابد نتیجه ‌گیری چندان رضایت‌ بخش نیست. به طور نمونه چند سال قبل مجلس مصوب کرد که سه درصد از اعتبارات پژوهشی نهادهای دولتی زیر نظر معاونت علمی هزینه شود ولی سال بعد وظیفه به شورای عتف واگذار شد، در نتیجه عدم تثبیت در سیاست‌ ها باعث عدم كارآیی موضوع شد.
از طرف دیگر معاونت علمی به انجمن ‌های علمی در سال گذشته نفری ۴ میلیون تومان با هماهنگی حوزه‌ های مختلف وزارت علوم کمک کرده است. آنچه مسلم است برای کشورما و با امکانات و نیروهایی که هست انتظارات ما این است که نتیجه بهتری بگیریم. رشد انتظارت خیلی بیشتر از این است که هم اکنون داره اتفاق می ‌افتد. آنچه مسلم است که هر دوی این نهادها باید با هم همکاری کنند که اگر اینگونه نباشد هر دو ضرر می ‌کنند و کشور صدمه می ‌بیند.
یکی از اقداماتی که قرار بود با همکاری وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری انجام شود، قانون حمایت از شرکت ‌های دانش بنیان بود که متاسفانه به سرانجام نرسید، این قانون هم اکنون در چه وضعیتی است و به کجا رسید؟
یکی از مشكلاتی که بعضا در سرانجام برخی قانون‌ ها رخ می‌ دهد همین تأخیر در انجام مصوبات است، به اعتقاد بنده شرکت‌ های دانش بنیان یکی از اقدامات خوبی بود که صورت گرفت اما با توجه به اینکه دوسال است که این طرح آغاز شده اما هنوز به سرانجام نرسیده است، نتیجه نداده است خوب هر چیزی دوره زمانی دارد و باید در همان مقطع انجام شود.
بالاخره خیلی ‌ها منتظر هستند که قانون حمایت از شرکت‌ های دانش بنیان نتیجه دهد. برای خود من هم جای سوال دارد که چرا هنوز به سرانجام نرسیده است. البته قوانین و مصوبات باید روال قانونی خود را طی کند اما یک مقداری باید در این مسایل دقیق و حساس باشیم و فرایند علم و فناوری باید تکمیل شود.
دکتری پژوهش محور تا چه اندازه می‌ تواند در عرصه علمی کشور و رسیدن به فناوری، موفق و موثر باشد ؟
البته مسایل به این سادگی نیست چرا که اگر برنامه‌ ای خوب تعریف شود ولی به خوبی پیاده نشود بازهم مشکل دارد، دکتری پژوهشی در دنیا وجود دارد به این معنی که دانشجویان دکتری بر روی موضوع خاصی کار می‌ کنند اما لازم است که در این بخش دولت دانشگاه و صنعت در این فرایند با هم همكاری كنند.
چیزی که وزارت علوم باید تأکید کند این است که دكتری پژوهش محور و دكتری آموزش محور دو مقوله متفاوت هستند. ممکن است دانشجویی که در دوره آموزش محور نمره قبولی را کسب نکرده در دوره پژوهش محور قبول شود لذا این موارد را باید به درستی و در جایگاه خود مورد استفاده قرار دهیم. جایگاه پژوهش محور باید مشخص باشد. ما نباید آنگونه اقدام کنیم که مردم فکر کنند همه باید دکتری بگیرند. در واقع نباید به گونه ‌ای عمل کنیم که مدرک‌ گرایی تشویق شود.
در برنامه آمایش آموزش‌عالی مشخص شده است كه بیش از ۴۰ درصد دانشجویان باید در مقطع کاردانی تحصیل كنند چرا که كشورهای درحال توسعه نیاز به نیروهای فنی و حرفه‌ ای دارند. ولی چند دانشگاه بزرگ مانند پیام نور و آزاد بدون کنکور می‌توانند دانشجوی لیسانس پذیرش كنند و لذا این همه تحصیل کرده لیسانس داریم اما تکنسین به اندازه كافی نداریم. لذا مواجه با مشكل نیروی انسانی متخصص مورد نیاز می‌شویم.
مطلب دیگر اینكه ما چطور می ‌خواهیم کشور توسعه ‌یافته ‌ای شویم و صاحب فناوری باشیم اما سطح مطالعه در کشور کم باشد.
الان زمانی است که همه افراد، اعم از مردم و مسئولان باید به صحنه بیایند و در قبال کمبود بودجه‌ای که توسط مسئولان مطرح شده است از خودگذشتکی كنند و برای کشور افزایش درآمدزایی كنند تا درصد توسعه اقتصادی بالا رود. اگر چه ابتدا باید علم مربوط كسب شود و درصورتیكه علم با ایمان توأمان شود چندین برابر ارزش پیدا خواهد کرد.
اگر ما در برخی زمینه‌ها صاحب فناوری شدیم دنیا با ما هم رفاقت می‌كند هم رقابت. لذا ما باید از این فرصت برای پیشرفت علم و فناوری و توسعه آن استفاده کنیم.
با این اوصاف بفرمایید که آیا می توان به آینده علم و فناوری در کشور امیدوار بود؟
مسلما وضعیت علمی ما در آینده بهتر خواهد شد. اگر بخواهیم کشور پیشرفت كند باید توجه خاصی به علم و فناوری داشته باشیم. از طرفی دیپلماسی علم و فناوری در حوزه امور خارجه کشور باید شکل بگیرد. توجه به نخبگان باید جایگاه خود را پیدا کند و در نهایت می بایست بانک اطلاعاتی نخبگان، تجهیزات و توانمندی های کشور راه اندازی شود.
گفت و گو از آسیه اسحاقی

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار