/یادداشت/
آموزش و پرورش در عصر جهانی شدن/چالشها و راهبردهای مواجهه با آن
خبرگزاری پانا: پدیده جهانی شدن از بحث برانگیزترین مسایل روز جهان به شمار می رود. پدیدهای که در تصمیم گیری ها و فعالیت های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی انسان ها نقش تعیین کننده ای داشته و مرزهای جغرافیایی را به حداقل ممکن کاهش می دهد، منافع مردم و کشورها را بیش از پیش به هم تنیده کرده و علاوه بر کالا وخدمات، افکار و دانش بشری را نیز آسانتر و بی حد و مرزتر از گذشته مبادله می کند.
به گزارش خبرنگار آموزش و پرورش پانا، نتایج تحقیقات به دست آمده در مورد نحوة تأثیرگذاری «جهانی شدن» بر آموزش و پرورش ایران و عمدهترین چالشهای احتمالی که نظام آموزش و پرورش ما در آینده با آن روبرو است، نشان می دهد با اتخاذ راهبردهای آموزشی مطلوب و مؤثر می توان بر چالشهای پیش رو فایق آمد.
امروزه، تقریباً تمام کسانی که به دنبال توسعه و اصلاحات هستند در همه جای دنیا از آموزش و پرورش شروع می کنند و رویکردهای برآمده از عصر جدید ارتباطات و فناوری ها در تعلیم و تربیت از جمله دیدگاه حداکثری مبتنی بر خود یادگیری و چگونگی یادگیری مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت شده است.
علم، تدریس، معلم، شاگرد، محتوای درسی و مدرسه در حال احراز تعاریف جدید هستند. جهانیشدن موجب شده تا در بسیاری از موارد مرزهای سنتی آموزش و فناوریها از بین رفته و نیازمند آن است که دوباره تعریف شود.
از مطالعه وضعیت موجود در آموزش و پرورش کشورمان میتوان دریافت که در طول سالیان گذشته، تلاش موفقیتآمیزی برای شناسایی این چالشها و مقابله با آنها به عمل نیامده و اگر هم کاری صورت گرفته جامع و کامل نبوده و نظام آموزشی کشور کماکان به روش سنتی خود اداره می گردد.
چالش های جهانی آموزش و پرورش در قرن بیست و یکم را می توان ناشی از دیدگاه های نو به کارکردهای آموزشی و پرورشی دانست. این دیدگاه ها قطعاً رویکردهای متفاوتی را به مشکلات آموزش و پرورش ایران و توانمندی های آن اضافه و موضوعات گوناگونی را مطرح می سازند.
موضوعات و رویکردهای نوین، از تحولات علمی و فناوری های جدید، به ویژه IT و ITC نشأت می گیرند. در واقع همین تحولات زمینه را برای ظهور دیدگاه های نو هموار کرده و آنها را فراتر از مرزهای ملی، در چارچوبی جهانی مطرح می سازند. به علاوه آنها را از محدوده نخبگان و اندیشمندان جامعه خارج نموده و به صورت رویکردی اجتماعی مطرح ساخته و مسؤولیت ها و چالش های نوینی را فراسوی نظام های آموزش و پرورش ملی و از آن جمله ایران قرارمی دهند.
تاریخچه جهانی شدن آموزش و پرورش
لازم به توضیح است که در تاریخ آموزش و پرورش کشورهای جهان، حرکت های دیگری که منجر به تغییراتی در نظام های آموزشی شده اند، وجود داشته اما تا قبل از نیمه دوم قرن بیستم، اغلب نظام های آموزشی در ساختارهای سنتی خود و مشابه آنها و غالباً اقتباس گونه از الگوهای متداول اروپایی عمل می کردند. ساختار کلی این الگوها در آموزشکده ها یا واحدهای آموزشی به نام دانشسراها یا کالج های تربیت معلم در کشورهای مختلف جهان، با اعتبارهای علمی، آموزشی متفاوت خلاصه می شود.
بررسی اسناد و کتاب های نوشته شده (عمدتاً در کشورهای پیشرفته) این واقعیت را روشن می کند که نظام آموزش و پرورش تا اواسط قرن بیستم به بی راهه رفته و بین آموزش و زندگی شکاف عمیقی را به وجود آورده است. شکاف بین واقعیت های زندگی و آموزش های مدرسه ای، گرفتاری ها و شکست ها و سرخوردگی های دردآور و زحمت افزآیی را درست می کرد.
در ابتدای آخرین ربع قرن بیستم، جهانیان دریافتند که آموزش و پرورش نمی تواند و نباید از واقعیت های زندگی دور بماند. این موضوع ورد زبان ها شد و سرانجام نظام آموزشی تازه ای را پی ریخت و معلم را در پایه و شالوده خود قرار داد. از آن به بعد در گیرودار دگرگونی های محتوایی برنامه ها و نوآوریهای آموزشی نقش معلم عمده ترین موضوعی بود که بیشترین توجه را به خود جلب می کرد.
همه اقدامات به عمل آمده سبب پیوند آشکارتر و ضروری تر آموزش و پرورش با جامعه، اقتصاد، علم و فناوری، فرهنگ، و نیز با دنیای خارج از مرزها، گردید تا با جهت گیری صحیح به سوی استعدادهای فردی سازگاریهای بیشتری پیدا کند. در نتیجه در برنامه های آموزش علوم، در کشورهای پیشرفته تا دگرگونی های علمی بیشتری توصیف و به کار گرفته شدند.
رسانه های گروهی و ارتباطات جمعی نیز به مسائل آموزش و پرورش پرداختند و به تدریج در خدمت رشد اقتصادی و اجتماعی درآمدند؛ در واقع نوعی آموزش غیر مدرسه ای هم به وجود آمد.
با این همه، تحولات و تغییرات در هر یک از زمینه های یادشده خالی از اشکال نبود. تحولات به قدری سریع بودند که اشکالات و گرفتاری های حساب نشده به وجود آوردند. گرفتاری هایی که هر یک از آنها نیازمند اقدام های همهجانبه دیگری شد تا از یک سو زندگی در کره خاکی را از خطرات بزرگ و گمراه کننده برهاند، و از سوی دیگر هویت های فرهنگی ملل و جوامع را محفوظ نگاه دارد. مجموع این چالش ها و مشکلات زیر عنوان «مسائل جهانی» مطرح هستند.
آموزش و پرورش نوین به معنای یادگرفتن در زندگی و از زندگی، و نیز فهمیدن جهان درحال تغییری است که در آن زندگی می کنیم.
آموزش و پرورش یعنی یادگیری. بر اساس این اصل، نظام های آموزشی باید از بن متحول شوند.
بهره گیری از علوم و فناوری¬های جدید یعنی یاری جستن از آنها برای رویارویی با مهمترین چالش هایی که در آینده گریبان گیر بشریت می شوند.
بر خلاف گذشته آموزش و پرورش امروز و آینده به معنای فرایند دائمی یادگیری توسط هر انسان و هر جامعه است. یکی از اهداف تازه آموزش و پرورش یادگیری تغییر است. کسب دانش، پرورش هوش، استعداد، شناخت خود و آگاهی از موهبت ها و استعدادهای خویش، به کار انداختن قوای ذهنی خلاق و پر تخیل، غلبه بر انگیزه های نامطلوب و ویرانگر، ایفای نقش مسؤولانه و... از جمله هدف های آموزش و پرورش نوین است.
برخی معتقدند که جهانیشدن و امکان دسترسی به آموزش جهانی میتواند باعث رشد شخصیت های چندبعدی گردد که در زمینههای مختلف دانش ومهارت کسب نموده و از این رو امکان موفقیت آنها در مشاغل مختلف بالاست و قادرند در صورت لزوم، حیطة کاری خود را تغییرداده و با تکیه بر دانش ها و مهارتهای چندبعدی خود در عرصة رقابت های بینالمللی پابرجا بماند.
از سوی دیگر برخی اعتقاد دارند که جهانیشدن آموزش و پرورش مانند سایر ابعاد جهانیشدن چون متأثر از فلسفة نئولیبرال است منجر به خصوصیشدن آموزش میگردد و این امر با شعار پرورش انسانهای توانمند چندبعدی مغایرت خواهد یافت. زیرا در این صورت، مستعدان بیسرمایه که توانایی استفاده از بخش خصوصی را ندارند در عرصة رقابت های بینالمللی جایی نخواهند داشت.
/مریم احمدی/
ارسال دیدگاه