/یادداشت/

طرح بینش مطهر گامی در جهت تحقق سند تحول بنیادین

خبرگزاری پانا: اجرای دقیق طرح بینش مطهر اقدام موثری برای تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است که می تواند زمینه آگاهی و تفکر بیشتر فرهنگیان را در این زمینه فراهم کند.

کد مطلب: ۳۷۴۰۲
لینک کوتاه کپی شد

در جوامع توسعه نیافته و یا کمتر توسعه یافته، معمولاً افراد متفکر و اندیشمند جامعه از مظلوم ترین اقشار جامعه هستند. فعالان سیاسی و اقتصادی در مدّت زمان اندکی به شهرت می رسند و بعضاً تا مدت ها در اذهان باقی می مانند.


بعضی اوقات بخت یار می شود و نام بردن از متفکری جرم محسوب نمی شود. مرحوم مطهری در این دسته قرار دارد ولی این باعث نشده که وی جزو متفکرین مظلوم قرار نگیرد. مطهری با همه مناسبت ها که به نام او برگزار می شود، باز هم مظلوم است.


اخیراً طرحی با نام بینش مطهر در دانشگاه امام جعفر صادق(ع) طراحی و با هدف اجرا در کلیه دستگاه های اجرائی کشور از جمله آموزش و پرورش؛ در حال برگزاری است. این طرح می تواند راهکاری موثر در اجرای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش باشد. اجرای این طرح مصداق عینی "ارتباط سازمانی فعال و حمایت از تعامل اثربخش پژوهشگران با مراکز پژوهشی ملی (راهکار ۲/۲۵)"، است.


در این طرح؛ به فراگیران آثار مرحوم مطهری " اندیشه جو" گفته می شود که یادآور این جمله معروف شهید مطهری است که می گوید: " من ستایشگر معلمی هستم که اندیشیدن را به من بیاموزد نه اندیشه ها. "


این طرح باعث می شود تا اندیشه جو، آثار شهید مطهری را در یک سیر مطالعاتی از آسان به مشکل بررسی کند. نخستین سئوالی که در ذهن اندیشه جویان شکل می گیرد، اینکه چرا در میان متفکران معاصر؛ به بررسی آثار مرحوم مطهری پرداخته می شود؟ در این نوشته سعی می شود به تعدادی از این دلایل که در کتاب بینش مطهر به آن اشاره نشده است، اشاره شود:


۱- شخصیت مطهری برای اهل علم قابل احترام است. احاطه مرحوم مطهری بر علوم اسلامی، مقبولیت در قشر روشنفکر جامعه، پرهیز از تعصب به معنای عام، روحیه مبارزه طلبی و حق جویی، جایگاه علمی ایشان ،دریافت لوح تقدیر از یونسکو و عضویت در هیئت علمی دانشکده الهیات و ... باعث شده است تا اندیشمندان برای شخصیت وی احترام قائل باشند.


۲- اکثر مسائل مطروحه در سخنرانی ها و نوشته های مطهری، مسائل روز جامعه است. اگر نگاهی کلی به مجموعه آثار شهید مطهری داشته باشیم به استثنای چندین اثر خاص و تخصصی، بیشتر آثار در مورد مشکلات و پرسش های روز جامعه است. پرسش هائی که هنوز در جامعه مطرح است.


۳- کشش های روحی افراد بصورت ناخودآگاه در بیان نظرات دخیل است. کشش روحی و شخصیتی مطهری با جاذبه های روحی اکثریت جامعه همخوانی دارد. مرحوم مطهری ضمن حضور در مباحث فلسفی و اجتماعی؛ به مسائل حقوق زن و مرد، حجاب، نهضت امام حسین، وابستگی ایران و اسلام، مهدویت و ... که از جمله مسائل مورد علاقه اکثریت جامعه است، می پردازد و سعی می کند به آنها پاسخ دهد.


۴- شخصیت مطهری به بازی های سیاسی و جناحی آلوده نشد. حجت الاسلام محسن قرائتی در یکی از مصاحبه ها وقتی مجری از وی در خصوص علّت محبوبیت اش در بین عوام می پرسد، جواب می دهد:" علت اش این است که من وارد سیاست نشده ام، هرچند سیاست را خوب می فهمم." متأسفانه آفتاب حیات شهید مطهری خیلی زود غروب کرد ولی با این وجود و با توجه به شناختی که از شخصیت علمی ایشان سراغ داریم ؛ در صورت باقی بودن عمر، این شهید بزرگوار هرگز جایگاه خود را فدای مصلحت نمی کرد.


۵- مطهری حداقل در نظر، به آزادی اجتماعی اعتقاد دارد. مرحوم مطهری به آزادی تفکر و عقیده - بصورت مشروط - اعتقاد دارد و به دیگران احترام می گذارد. او معنای " لا اکراه فی الدین " را می داند. او اصرار به وجود یک استاد مارکسیست در دانشکده الهیات دارد. اودر بحث آزادی، پا را فراتر می گذارد و لزوم آزادی معنوی یا همان آزادگی را گوشزد می کند. شاید این روحیه وی باشد که باعث محبوبیت وی در میان اندیشمندان شده است.


اجرای این طرح در آموزش و پرورش همچون دیگر طرح ها و برنامه ها، دارای معایب و مزایایی است که می بایست موشکافانه و با سعه صدر - الگوی رفتاری شهید مطهری - به آن پرداخت. برخی از معایب این طرح را می توان به صورت زیر بر شمرد:


۱- تأکید دبیرخانه مناطق و استان مبنی بر پرهیز از ارائه نظرات دیگر اندیشمندان و پرهیز از نقد آثار. تأکید عوامل اجرائی بر پرهیز از ارائه نظرات دیگران، این شائبه را بوجود می آورد که هدف مجریان طرح، تربیت اندیشه جو نیست؛ بلکه هدف، تربیت حافظان آثار مطهری می باشد. در بعضی مواقع حساسیت عوامل اجرائی از طرح سئوال تا بدان حدّ است که اندیشه جو از ابراز جمله " نمی فهمم" هراس دارد.


با مطالعه کتاب بینش مطهر، براحتی عملکرد عوامل اجرائی این طرح زیر سئوال می رود. در این کتاب مباحثه بعنوان یک اصل پذیرفته شده است و هدف این طرح در نهایت آشنایی بیشتر با علوم اسلامی و نقد آثار مطهری است. در کتاب راهنمای بینش مطهر، بر ناقص بودن بعضی آثار از قول شهید مطهری اشاره شده است. شهید مطهری می گوید: " در مدت زمانی که شروع به نوشتن کرده ام الحمدالله هیچ کدام از نظراتم را رد نکرده و پس نگرفته ام بلکه به موضوعات جدیدتری رسیده ام و نظراتم را تکمیل کرده ام.( نقل به مضمون) " .


این جمله مرحوم مطهری نشان می دهد که بعضی از نوشته ها و سخنرانی های ایشان ممکن است نارسا باشد. در چنین مواقع حضور شهید مطهری الزامی است ولی با در نظر گرفتن حکمت و قانون طبیعت و در غیاب ایشان ، می بایست مبلغانی صبور و بصیر این رسالت را بر عهده بگیرند. عدم دقت در انتخاب مجریان طرح و اتکاء به بوروکراسی اداری و ناتوانی این افراد در انجام رسالت، باعث دلسردی و نهایتاً شکست طرح خواهد شد.


۲- عدم استقبال گسترده بدلیل نداشتن جاذبه های مادی. شرایط فعلی جامعه ما به گونه ای است که مطالعه و تحقیق جایگاهی در جامعه ندارد. مطابق با هرم " مازلو"؛ اکثریت جامعه ما در قاعده هرم قرار می گیرند. شاید بی دلیل نباشد که این طرح در میان فرهنگیان نتوانسته جاذبه لازم را ایجاد کند.


فرهنگیان به دنبال طرح هائی هستند که بتوانند از مزایای مادی آن بهره ببرند. بهینه سازی نظام پرداخت ها، مبتنی بر شایستگی ها و بر اساس رویکرد رقابتی ( راهکار ۱/۱۶ ) از دستورات و راهکارهائی است که سند تحول برای ارتقا سطح زندگی معلمان ارائه داده است. طرح بینش مطهر در ابتدا، شامل ضمن خدمت نیز نمی شد. اکنون خوشبختانه این مسئله - تعداد ساعات ضمن خدمت - ولی بطور واقعی محاسبه نشده است. با وجودیکه ساعات ضمن خدمت در احکام حقوقی تأثیر دارد ولی موفقیت این طرح در گرو ارائه امتیازهای تشویقی بیشتری است.


درخواست امتیاز های تشویقی هیچ منافاتی با سند تحول بنیادین ندارد بلکه سند تحول موظف به حرکت در این راستا می باشد. در راهکار (۳/۱۶ ) برای تحقق سند چنین آمده است:


ایجاد ساز و کارهای قانونی برای افزایش انگیزه معلمان و مربیان با ساماندهی مناسب خدمات و امکانات رفاهی و رفع مشکلات مادی و معیشتی آنان.


متأسفانه باید پذیرفت که قیمت کتاب در سبد خرید تعدادی از همکاران قرار ندارد. هر چند کتب این طرح با تخفیف ارائه می شود ولی این مقدار برای بسیاری از فرهنگیان قابل قبول نیست. می توان با محاسبه هزینه واقعی چاپ، تیراژ کتاب و سود قابل قبول انتشارات ، قیمت کتاب را پائین تر ارائه کرد.


۳- بودجه بسیار اندک طرح. در لوایح بودجه که سالانه از طرف دولت به مجلس ارائه می شود؛ با همه کمبودهایی که وجود دارد، رقم قابل توجهی به تشکل های فرهنگی اختصاص می یابد که هیچ نام و نشانی از آنان در جامعه وجود ندارد و یا بسیار کمرنگ است.


تأمین تسهیلات و امکانات و ایجاد ساز و کارهای کارا و اثر بخش ( پژوهش محور، غیر حضوری، پودمانی ) از راهکارهای سند تحول می باشد( راهکار ۲/۲۱ ). مسلماً طرح بینش مطهر در صورت موفقیت، یکی از بزرگترین طرح های فرهنگی در سطح کشور خواهد بود.


یکی از دلایل ناتوانی دبیرخانه در تشکیل جلسات مستمر بین دست اندرکاران و مربیان بدلیل کمبود بودجه طرح می باشد. اعضاء دبیرخانه می بایست با قراردادن کلاه خود بعنوان قاضی، تکلیف مربیانی که مسئولیت بازدید و حضور در جلسات متعدد را بر عهده دارند؛ مشخص نمایند.


۴- عدم اعتقاد واقعی به آزادی بیان توسط تعدادی از دست اندرکاران. پر واضح است که دست اندرکاران طرح بینش مطهر، پیش از آنکه نسبت به شهید مطهری ارادت داشته باشند به دین مبین اسلام اعتقاد راسخ داشته و دارند و همین عامل، انگیزه اصلی حضور در این طرح می باشد، ولی این اعتقاد هرگز نباید به معنای ردّ تفکر و عقاید و چگونگی خواسته های دیگران باشد. عدّم پذیرش دلبستگی و افکار دیگر اقشار جامعه به معنای نفهمیدن آموزه های شهید مطهری است.


متأسفانه بعضی از دست اندرکاران نه تنها به آزادی تفکر و عقیده که به صراحت در سخنان شهید مطهری آمده است، اعتقادی ندارند بلکه آزادی بیان را نیز بر نمی تابند. همانگونه که پیش از این ذکر شد، این افراد تاب شنیدن جمله نمی فهمم را از سوی اندیشه جویان را نیز ندارند. برای داشتن بینش مطهر می بایست مطهر اندیشید و با صراحت و بدون ترس از عواقب، اندیش را بیان کرد. روح مطهری تنها با تطهیر اندیشه ها آرامش می یابد.


۵- آزمون تستی و اینترنتی و سئوالات غیرمفهومی. اجرای این طرح شامل دو بخش می باشد. بخش نخست شامل مباحثه است که در صورت اجرای صحیح شیوه مباحثه، می تواند نتایج مثبتی را در پی داشته باشد. بخش دوم اما مربوط به آزمون طرح است. آموزش و پرورش و دبیرخانه مستقر در آموزش و پرورش به منظور کاهش بودجه و پرهیز از اسراف، اقدام به برگزاری آزمون های اینترنتی در این خصوص کرده اند که البته با در نظر گرفتن تمهیداتی می توان این نقص را برطرف کرد.


سند تحول، گسترش بهره برداری از ظرفیت آموزش های غیر حضوری و مجازی در برنامه های آموزشی و تربیتی معلمان (راهکار ۵/۲۰) را ارائه داده است ولی آزمون تستی بصورت مجازی، شیوۀ ارزیابی صحیحی برای دروس مباحثه ای نخواهد بود. گزینه هائی که برای پاسخ به سئوالات در نظر گرفته می شود غیر مفهومی و حافظه ای است. این شیوۀ طرح سئوال با هدف طرح که در کتاب بینش مطهر آمده است، تناقض دارد. در این کتاب بر طرح سئوالات مفهومی و کلی بجای سئوالات جزئی تأکید شده است.


اجرای موفقیت آمیز این طرح در آموزش و پرورش می تواند در برگیرنده امتیازات فراوانی برای معلمان در جهت نیل به اهداف سند تحول بنیادین باشد. در این نوشته سعی می شود به موازات معایب، مزایای طرح که در کتاب بینش مطهر بدان اشاره نشده و یا کمتر اشاره شده است، بپردازیم:


۱- شرکت در جلسات مباحثه و مطالعه کتب پیشنهادی، فرصتی است برای زنده کردن دوران دانشجوئی و حرکت در مسیر کسب اطلاعات و معلومات جدید. مباحث مطروحه در سخنرانی ها و نوشته های مرحوم مطهری از جمله مباحثی هستند که نه تنها تحصیل کردگان معارف اسلامی بلکه فارغ التحصیلان دیگر رشته های علوم انسانی و علوم تجربی و حتّی هنر نیز قابل به درک، فهم و اظهار نظر می باشند.


۲- همنشینی و هم صحبتی، دوستی و موّدت را بدنبال دارد. در کنار یکدیگر قرار گرفتن و صحبت کردن پیرامون یک موضوع خاص؛ به مرور زمان همدلی را به همراه دارد. این همدلی باعث می شود تا افراد بدون دغدغه خاطر به بیان نظرات و دلبستگی های شخصی خود بپردازند. این هم نشینی و هم صحبتی و همدلی منجر به درک متقابل گروه از یکدیگر و بالا بردن سعه صدر خواهد شد. بالا بردن آستانه تحمل اندیشه دیگران تنها با این روش امکان پذیر است. ایجاد جامعه مدنی تنها در چنین شرایطی امکان پذیر است.


۳- تشکیل هسته های مباحثه، می تواند زمینه ساز تشکیل هسته های مورد علاقه جمع باشد. پر واضح است که دامنه علوم در مدارس می تواند نامحدود باشد. معلمان با شرکت در جلسات بینش مطهر، شیوه مباحثه را می آموزند و قادر خواهند بود در علوم و رشته های دیگر به تشکیل هسته، مطالعه و مباحثه بپردازند.


از میان این هسته ها، افکار نو زاده خواهد شد. افکاری که می تواند راهنمای خوبی برای مدیریت آموزشگاه، منطقه، استان و حتّی کشوری باشد.


۴- قرار گرفتن در زندگی شهری و ماشینی و به تبع آن مشکلات مادی و اجتماعی باعث شده تا معلمان از اهداف و رسالت اصلی خویش دور بمانند. شغل معلمی امروز در کشور ما نه بعنوان عشق به آن نگریسته می شود و نه بعنوان حرفه. عشق نیست چونکه افزایش علم و بازده کاری از دلمشغولی های معلم نیست. حرفه نیز محسوب نمی شود چرا که معلمان برای برطرف نمودن احتیاجات اولیه و دغدغه های مادی و زندگی نیازمند حضور در مشاغل دیگرند.


سند تحول بنیادین برای تقویت انگیزه و مهارت حرفه ای برای یادگیری مداوم آموزش های ضمن خدمت را ارائه داده است ( راهکار ۲/۲۱). جلسات و هسته های مشاوره باعث می شود که حداقل برای اندک زمانی، معلمان بتوانند در فضای یادگیری و یاددهی قرار بگیرند و رسالت اصلی خویش را متذکر شوند. معلمان با شرکت در این جلسات، احساس غرور و اعتماد به نفس می کنند.


۵- پیشرفت غرب در علوم تجربی و تکنولوژی های جدید باعث سرافکندگی و احساس حقارت در میان دیگر ملل شده است. ارائه نظرات فلسفی برای حل مشکلات بشری توسط اندیشمندان مشرق زمین دلیلی بر شایستگی دانشمندان این دیار می باشد. مهاجرت تحصیل کرده های مشرق زمین به غرب و تمجید و احترام از مقام آنان گواه این مدعاست.


نظرات شهید مطهری که برگرفته از علوم اسلامی است؛ جوانان و اندیشه جویان را به خود باوری می رساند.


۶- از دیگر مزایای این طرح که البته در کتاب بینش مطهر به آن اشاره شده است، تنظیم آثار مرحوم مطهری بصورت مرحله ای و دسته بندی شده؛ می باشد. هر چند نحوۀ چینش مطالب و بخش بندی سخنرانی ها و کتاب ها، کاری بسیار دشوار و مسئولیت پذیر است ولی تنظیم آثار در همین سطح مقدماتی از ارزش بالائی برخوردار است.


۷- تسهیل در اجرای سند تحوّل بنیادین آموزش و پرورش. اجرای این طرح نقش بسیار مهمی در تحقق سند تحول بنیادین دارد بطوریکه خود به تنهایی می بایست در تحلیلی دیگر مورد بررسی قرار گیرد.


مدرسه در افق چشم انداز، مبتنی بر رویکرد مدیریتی نقد پذیر و مشارکت جو و یادگیرنده تعریف شده است. مطالعه کتب پیشنهادی بصورت مباحثه می تواند ما را به این هدف برساند.


برای تقویت شایستگی های اعتقادی، اخلاقی و حرفه ای مدیران و معلمان و تحکیم نقش اسوه ای و الگویی آنان و فراهم آوردن ساز و کارهای اجرایی برای مشارکت فعال و موثر ایشان (راهکار ۳/۲) ؛ این طرح می تواند نقش مهمی داشته باشد.


تعیین ملاک های ارزیابی برای ارتقای مرتبه و رکود علمی و تربیتی معلمان و نهادینه سازی انگیزه ارتقاء شغلی معلمان در راهکار ۲/۱۳ آمده است. طرح بینش مطهر می تواند یکی از طرح ها برای اجرای این راهکار باشد.


به روز رسانی توانمندی های تربیتی و تخصصی معلمان ( راهکار ۵/۱۴ ) ، ساز و کار درس پژوهی ( راهکار ۱/۱۵ ) ، توسعه زمینه پژوهندگی و افزایش توانمندی های حرفه ای به شکل فردی و گروهی میان معلمان ( راهکار ۲/۱۵ ) ، استفاده بهینه از ظرفیت های موجود برای گسترش فرهنگ پژوهشی در بین مدیران و مربیان و تربیت پژوهشگر مورد نیاز و حمایت از پژوهشگران فعال و مجرب ( راهکار ۱/۲۵) ؛ از راهکارهائی است که برای تحقق سند تحول بنیادین پیشنهاد شده است . با کمی دقت می توان به این نتیجه رسید که اجرای دقیق طرح بینش مطهر اقدام موثری برای تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش می باشد.

یادداشت از محمدتقی سبزواری

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار