راستیآزمایی؛
همه میگن فردا تعطیله؛ پس اطلاعیهاش کجاست؟
از پیامهای گروهها تا خبرگزاریها؛ چرا گاهی خبر تعطیلی مدارس زودتر از تصمیم رسمی دستبهدست میشود؟
تهران (پانا) - با انتشار خبر احتمال تعطیلی مدارس، پیامها و شایعههای مختلف در گروههای دانشآموزی و شبکههای اجتماعی دستبهدست میشوند؛ گاهی یک تصمیم محدود به یک شهر یا نوبت تحصیلی، به خبری درباره تعطیلی همه مدارس تبدیل میشود. اما چطور میتوان خبر قطعی را از گمانهزنی و بازنشرهای نادرست تشخیص داد و پیش از باور کردن یا انتشار یک پیام، از صحت آن مطمئن شد؟
کافی است صحبت از احتمال تعطیلی مدارس به میان بیاید؛ ناگهان چند پیام در گروههای دوستانه و خانوادگی منتشر میشود: «مدارس فردا تعطیل شد»، «فقط نوبت صبح غیرحضوری است» یا «این خبر را سریع برای بقیه بفرستید!»
اما ماجرا همیشه به همین سادگی نیست. گاهی خبر مربوط به یک شهر است، گاهی فقط یک نوبت تحصیلی را شامل میشود و گاهی هم هنوز هیچ تصمیم قطعیای گرفته نشده است.
یک خبر، اما چند تصمیم متفاوت!
برای درک بهتر ماجرا، کافی است چند اتفاق واقعی را کنار هم بگذاریم.
پنجم آبان ۱۴۰۵، علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش، در گفتوگو با یک خبرگزاری، شایعات مطرحشده درباره تعطیلی و غیرحضوریشدن مدارس در سراسر کشور را تکذیب کرد. او توضیح داد که برنامهای برای تعطیلی سراسری وجود ندارد؛ هرچند ممکن است در شرایط خاصی مانند آلودگی هوا، بارش برف یا ناترازی انرژی، درباره فعالیت مدارس یک منطقه مشخص تصمیمگیری شود.
چند روز بعد، سیزدهم آبان، خبر تعطیلی مدارس نوبت عصر در استان تهران در فضای مجازی منتشر شد؛ اما روابط عمومی آموزشوپرورش شهرستانهای استان تهران این خبر را تکذیب کرد و از ادامه فعالیت مدارس طبق برنامه خبر داد.
در مقابل، چهاردهم آبان، فرماندار ایذه از تعطیلی مدارس نوبت عصر این شهرستان در تمام مقاطع تحصیلی به دلیل فعالیت سامانه بارشی و احتمال تشدید بارندگی خبر داد.
این سه اتفاق یک نکته مهم را نشان میدهند: خبر تعطیلی مدارس را نمیتوان بدون توجه به شهر، تاریخ، مقطع تحصیلی و نوبت آموزشی تفسیر کرد.
چرا یک خبر میتواند برداشت اشتباهی ایجاد کند؟
فرض کنید در یک کانال خبری نوشته شده باشد «مدارس تعطیل شد». ممکن است خبر اصلی درباره تعطیلی مدارس یک شهرستان در نوبت عصر باشد؛ اما هنگام بازنشر، نام شهر یا محدوده تصمیم از متن حذف شود. در این شرایط، کسی که فقط تیتر را میخواند، ممکن است تصور کند همه مدارس کشور تعطیل شدهاند.
گاهی نیز یک اطلاعیه قدیمی دوباره منتشر میشود یا خبری که هنوز در حد پیشنهاد و بررسی است، بهعنوان تصمیم قطعی معرفی میشود. تفاوت «احتمال تعطیلی» با «تعطیلی قطعی» هم بسیار مهم است. اینکه مسئولان در حال بررسی وضعیت آبوهوا باشند، به این معنا نیست که مدارس حتماً تعطیل خواهند شد.
قبل از خوشحالی، این چند مورد را بررسی کن!
برای فهمیدن اینکه خبر تعطیلی واقعاً شامل مدرسه تو هم میشود یا نه، چند نکته را فراموش نکن:
- شهر و منطقه: اطلاعیه مربوط به شهر توست یا فقط یک شهرستان دیگر؟
- تاریخ: خبر برای فرداست یا مربوط به روزهای گذشته است؟
- نوبت آموزشی: مدارس نوبت صبح تعطیل شدهاند یا نوبت عصر هم شامل تصمیم هستند؟
- مقطع تحصیلی: تصمیم درباره همه مقاطع است یا فقط بخشی از مدارس؟
- نوع تصمیم: مدرسه تعطیل شده یا کلاسها بهصورت غیرحضوری برگزار میشوند؟
- منبع خبر: اطلاعیه اصلی کدام نهاد یا مقام مسئول آن را اعلام کرده است؟
تعطیلی مدارس را از کجا پیگیری کنیم؟
برای پیگیری چنین خبرهایی بهتر است اطلاعیههای وزارت آموزشوپرورش، ادارهکل آموزشوپرورش استان، استانداری و فرمانداری مربوط به منطقه را بررسی کنیم. در کنار آن، خبرگزاریهایی که متن اطلاعیه یا اظهارات مسئولان را منتشر میکنند مانند خبرگزاری پانا نیز میتوانند به روشنشدن موضوع کمک کنند.
نکته مهم این است که بازنشر یک پیام در چند کانال، لزوماً به معنای تأیید آن از سوی چند منبع مستقل نیست.
جدول روابطعمومی آموزش و پرورش استانها، وزارت آموزش و پرورش و خبرگزاری پانا
| خبرگزاری پانا | ||||
| سایت اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش | ||||
از تعطیلی مدارس تا سواد رسانهای؛ مهارتی که باید یاد بگیریم
آنچه در ماجرای خبر تعطیلی مدارس بررسی کردیم، در ادبیات علمی با مفاهیمی مانند «سواد رسانهای و اطلاعاتی» (Media and Information Literacy)، «راستیآزمایی اطلاعات» (Information Verification) و «ارزیابی انتقادی منابع» (Critical Evaluation of Sources) ارتباط دارد.
سوادرسانهای و اطلاعاتی به مجموعهای از دانش و مهارتها گفته میشود که به افراد کمک میکند پیامهای رسانهای را دریافت و تحلیل کنند، اعتبار منابع را بسنجند، اطلاعات درست را از اطلاعات نادرست یا گمراهکننده تشخیص دهند و آگاهانه درباره بازنشر و استفاده از محتوا تصمیم بگیرند.
در این ماجرا، دو مهارت اهمیت ویژهای دارند:
۱. راستیآزمایی اطلاعات:
یعنی پیش از پذیرفتن یک خبر، بررسی کنیم چه کسی آن را منتشر کرده، ادعا بر چه شواهدی استوار است و آیا منبع اولیه یا تأیید مستقلی برای آن وجود دارد یا خیر.
۲. ارزیابی زمینه اطلاعات:
یعنی اطلاعات را در شرایط و بستر اصلی خود بررسی کنیم. یک خبر ممکن است کاملاً واقعی باشد، اما اگر تاریخ، مکان، محدوده یا مخاطبان آن حذف شوند، برداشت نادرستی ایجاد کند.
بنابراین، برای فهم یک خبر فقط دانستن اینکه «چه اتفاقی افتاده است» کافی نیست؛ باید بدانیم این اتفاق کجا، چه زمانی، برای چه کسانی و بر اساس اعلام چه منبعی رخ داده است.
انتظارات از دانشآموز خبرنگار پانا چیست؟
این مهارت برای همه مخاطبان رسانه اهمیت دارد، اما برای دانشآموزان علاقهمند به خبرنگاری مسئولیت بیشتری ایجاد میکند. دانشآموز خبرنگار فقط مخاطب و مصرفکننده خبر نیست؛ خودش در تولید و انتشار اطلاعات نقش دارد. به همین دلیل، باید پیش از دیگران بتواند میان یک اطلاعیه رسمی، ادعای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، برداشت شخصی و خبر تأییدنشده تفاوت بگذارد.
او باید بداند که تعداد بازنشرها، واکنشها و حتی انتشار یک خبر در چند کانال، بهتنهایی اعتبار آن را ثابت نمیکند. همچنین باید بتواند اطلاعات ناقص، تیترهای گمراهکننده و خبرهایی را که خارج از زمینه اصلی خود منتشر شدهاند، شناسایی کند.
البته مسئولیت خبرنگار دانشآموز تنها به درست منتشر کردن اخبار محدود نمیشود؛ او میتواند این مهارتها را به دوستان و همکلاسیهایش نیز منتقل کند و به آنها یاد بدهد که پیش از باور کردن یا بازنشر هر مطلبی، درباره منبع و شواهد آن سؤال کنند.
دانشآموز خبرنگار پانا قرار نیست صرفاً اولین نفری باشد که یک خبر را منتشر میکند؛ باید بتواند یکی از دقیقترین افراد در تشخیص، بررسی و انتقال اطلاعات باشد.
به همین دلیل، سواد رسانهای برای یک دانشآموز خبرنگار فقط یک مهارت جانبی نیست؛ بخشی از مسئولیت حرفهای و اجتماعی اوست.
یک مأموریت کوچک برای شما!
دفعه بعد که خبر تعطیلی مدارس را در یک گروه یا کانال دیدی، پیش از بازنشر آن، سعی کن اطلاعیه اصلی را پیدا کنی. بعد بررسی کن آیا نام شهر، تاریخ و نوبت آموزشی در پیام با اطلاعیه اصلی مطابقت دارد؟
گاهی یک خبر کاملاً واقعی است، اما به دلیل حذف چند کلمه، تصویری کاملاً متفاوت از واقعیت میسازد!
پس یادت باشد: قبل از اینکه خبر تعطیلی را برای دوستانت بفرستی، مطمئن شو این تعطیلی واقعاً شامل مدرسه تو هم میشود.
ارسال دیدگاه