در گفتوگو با پانا مطرح شد؛
سامان شکیبا: هیچ جایزهای ارزشمندتر از رضایت هنرمند از اثر خودش نیست
تئاتر خیابانی با سه یا چهار روز تمرین به کیفیت مطلوب نمیرسد
تهران (پانا) ـ سامان شکیبا، نویسنده و کارگردان نمایش خیابانی «آواره در آوار جنگ» در چهلوپنجمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت، با تأکید بر اهمیت رضایت درونی هنرمند، معتقد است ارزش یک اثر نمایشی را نباید صرفاً با دریافت جایزه سنجید؛ چراکه آنچه در نهایت برای هنرمند باقی میماند، رضایت از تلاش و کیفیت کاری است که به مخاطب ارائه میکند.
سامان شکیبا در گفتوگو با پانا، با اشاره به ۳۱ سال فعالیت در عرصه تئاتر و ۲۳ سال حضور مستمر در تئاتر خیابانی، از چگونگی شکلگیری نمایش «آواره در آوار جنگ»، تجربه حضور در جشنوارههای مختلف، ضرورت شنیدن انتقادهای هنرمندان و اهمیت تمرین مستمر برای ارتقای کیفیت آثار نمایشی سخن گفت.
۳۱ سال فعالیت در عرصه تئاتر و ۲۳ سال حضور در تئاتر خیابانی
ابتدا خودتان را معرفی کنید و کمی درباره سوابق فعالیت هنریتان بگویید.
سامان شکیبا هستم و از سال ۱۳۷۴ فعالیت هنری خود را آغاز کردهام. در حال حاضر نزدیک به ۳۱ سال است که در عرصه تئاتر فعالیت دارم و حدود ۲۳ سال از این مدت را بهصورت مستمر در حوزه تئاتر خیابانی مشغول بودهام.
در طول این سالها آثار مختلفی را تولید و اجرا کردهایم و مسیر نسبتاً طولانی و پرفرازونشیبی را پشت سر گذاشتهایم. همیشه تلاش کردهام تجربههای تازهای به دست بیاورم و کیفیت کارهایم را ارتقا بدهم.
«آواره در آوار جنگ»؛ روایت فداکاری مردی که خانوادهاش را زیر آوار از دست داد
درباره نمایش «آواره در آوار جنگ» و چگونگی شکلگیری ایده اولیه آن برایمان بگویید.
نمایش «آواره در آوار جنگ» با همکاری دوستان و هنرمندانی از جمله فرد جاوید رضوی، شقایق فکور و دیگر اعضای گروه شکل گرفت. نگارش این نمایش در روزهای پایانی جنگ رمضان آغاز شد و ایده اولیه آن از یک اتفاق واقعی در شهر بروجرد به ذهنم رسید.
در بروجرد انفجاری رخ داده بود و یکی از مکانهایی که مورد اصابت قرار گرفته بود، به ساختمانهای اطراف نیز آسیب وارد کرده بود؛ بهطوریکه خانههای پشت آن محل هم تخریب شده بودند. برادرم در آن منطقه شاهد ماجرایی بود و بعدها آن را برای من روایت کرد. این اتفاق از نظر انسانی بسیار تکاندهنده بود و تأثیر عمیقی بر من گذاشت.
ماجرا از این قرار بود که مردی در آن حادثه خانواده خودش را از دست داده بود و اعضای خانوادهاش زیر آوار مانده بودند، اما با وجود این مصیبت، به امدادگران کمک میکرد تا دیگران را از زیر آوار نجات دهند. برای من بسیار تأثیرگذار بود که انسانی در اوج چنین اندوه و فقدانی، بهجای اینکه تنها درگیر مصیبت شخصی خودش باشد، برای نجات دیگران تلاش میکند.
همین اتفاق جرقه اولیه شکلگیری نمایش را ایجاد کرد. با خودم فکر کردم چقدر میتواند تأثیرگذار باشد که بتوانیم درد دل چنین انسانی را با زبان تئاتر روایت کنیم و مخاطب را با شرایط و احساسات وی مواجه سازیم. از همین نقطه، ایده نمایش شکل گرفت و خوشحالم که با همراهی اعضای گروه توانستیم این اثر را آماده کنیم و در جشنواره به اجرا درآوریم.
جشنواره مقاومت باید روایتگر همدلی و اتحاد اجتماعی باشد
با توجه به سابقه طولانی شما در جشنوارههای مختلف، حضور در جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت چه جایگاهی در فعالیت هنریتان دارد؟ اساساً کارکرد چنین جشنوارهای را چگونه ارزیابی میکنید؟
سالهاست در جشنوارههای مختلف کشور فعالیت میکنم و آثار متعددی را برای حضور در این رویدادها ارائه دادهام. در کارنامه جشنوارهای خودم ۱۰ دوره حضور در جشنواره بینالمللی تئاتر فجر و پنج تندیس از این رویداد را دارم که از جمله آنها میتوان به تندیس بازیگری و طراحی حرکت اشاره کرد. همچنین سه اثرم در جشنواره بینالمللی تئاتر فجر بهعنوان نمایش برگزیده انتخاب شدهاند.
در جشنواره مقاومت نیز در بخش بازیگری جایزه دریافت کردهام و در جشنواره مریوان و دیگر رویدادهای تئاتری کشور هم حضور داشتهام.
اما به نظرم نباید کارکرد جشنواره را صرفاً در رقابت و دریافت جایزه خلاصه کرد. جشنوارهها اساساً با هدف پرداختن به یک موضوع مشخص شکل میگیرند و جشنواره مقاومت نیز با توجه به نام و ماهیت خود باید به مفهوم مقاومت بپردازد. این مفهوم فقط به یک برداشت محدود نمیشود؛ مقاومت مردم، جسارت آنها، همدلی و اتحاد اجتماعی از جمله موضوعاتی هستند که باید در آثار این جشنواره مورد توجه قرار بگیرند.
این جشنواره سالهاست تلاش میکند به چنین مفاهیمی بپردازد و خوشبختانه در این مسیر فعالیتهای قابل توجهی داشته است. با این حال، برخی ایرادها و کاستیها نیز وجود دارد که باید با دقت بیشتری بررسی شوند تا جشنواره در دورههای آینده پربارتر و اثربخشتر برگزار شود.
دبیرخانه جشنواره باید انتقادهای هنرمندان را بشنود
پرسش: به نظر شما برای بهتر شدن جشنواره مقاومت چه اقداماتی باید در اولویت قرار بگیرد؟
یکی از موضوعات مهم، توجه به ایرادها و کاستیهایی است که در روند برگزاری جشنواره وجود دارد. هیچ رویدادی بدون نقص نیست و مهم این است که برگزارکنندگان بتوانند با نگاه واقعبینانه مشکلات را شناسایی کنند و برای برطرف کردن آنها برنامه داشته باشند.
محمد کاظمتبار، دبیر جشنواره، از دوستان قدیمی من است و حامد گودرزی، دبیر اجرایی جشنواره نیز از دوستان خوب من محسوب میشود. این دو نفر سالهاست در این حوزه فعالیت میکنند و برای بهتر برگزار شدن رویدادهای تئاتری تلاش داشتهاند.
به نظرم دبیر جشنواره که دومین دوره مسئولیت دبیری این رویداد را بر عهده دارد، توجه زیادی به شنیدن انتقادها و شناسایی مشکلات دارد. اینکه مسئولان جشنواره با روی باز نظرات و پیشنهادهای هنرمندان را بشنوند و برای رفع ایرادها در دورههای بعدی اقدام کنند، اتفاق ارزشمندی است. امیدوارم این رویکرد ادامه پیدا کند و نتیجه آن را در کیفیت برگزاری دورههای آینده ببینیم.
هیچ جایزهای بالاتر از رضایت درونی هنرمند نیست
با وجود جوایز متعددی که در جشنوارههای مختلف دریافت کردهاید، چقدر جایزه و برگزیده شدن برایتان اهمیت دارد؟
هیچوقت جایزه برایم مهمترین بخش فعالیت هنری نبوده است. استادانم نیز همیشه به من یادآوری کردهاند که جایزه در نهایت اهمیت ثانویه دارد و آنچه برای هنرمند باقی میماند، لذتی است که از کاری که انجام داده و نقشی که در آن ایفا کرده، به دست میآورد.
حتی در خود نمایش «آواره در آوار جنگ» نیز به این موضوع اشاره کردهایم که بسیاری از چیزهایی که امروز ارزشمند به نظر میرسند، ممکن است روزی زیر آوار بروند. جایزهها و تندیسها هم ممکن است شکسته شوند یا از بین بروند و در نهایت آنچه اهمیت دارد، رضایتی است که هنرمند از عملکرد و تلاش خودش به دست میآورد.
اگر هنرمند از کاری که انجام داده رضایت داشته باشد، در واقع بهترین جایزه را دریافت کرده است. به نظرم هیچ جایزهای زیباتر از این نیست که انسان بتواند به خودش جایزه بدهد و با اطمینان از مسیری که طی کرده، احساس کند در مسیر درستی قدم برداشته است.
البته منظورم این نیست که رقابت در جشنوارهها اتفاق نامطلوبی است. اتفاقاً رقابت باید وجود داشته باشد، چون میتواند زمینه رشد و پیشرفت را فراهم کند. مسئله این است که دریافت نکردن جایزه نباید باعث دلسردی و ناامیدی هنرمند شود یا این تصور را ایجاد کند که تلاشهایش دیده نشده است.
مهمترین فردی که باید از کیفیت و نتیجه تلاش خودش رضایت داشته باشد، خود هنرمند است. انسان باید بتواند با خودش صادق باشد و بداند برای اثری که تولید کرده چقدر تلاش کرده و تا چه اندازه به نتیجه مطلوب نزدیک شده است. اگر این رضایت وجود داشته باشد، حتی در صورت دریافت نکردن جایزه نیز میتوان با انگیزه به مسیر ادامه داد و برای رسیدن به کیفیت بالاتر تلاش کرد.
تئاتر خیابانی با سه یا چهار روز تمرین به کیفیت مطلوب نمیرسد
در پایان، چه نکتهای درباره کیفیت آثار جشنواره و وضعیت تمرین گروههای تئاتر خیابانی دارید که بخواهید مطرح کنید؟
امیدوارم کیفیت جشنوارهها روزبهروز بالاتر برود و بچهها تمام هموغمشان تئاتر باشد و نمایش را به معنای واقعی کلمه آماده کنند و روی صحنه ببرند. یکی از موضوعاتی که به نظرم باید جدی گرفته شود، مسئله تمرین است. متأسفانه در میان بعضی گروهها این اتفاق رواج پیدا کرده که تنها سه یا چهار روز تمرین میکنند و بعد با همان آمادگی محدود، اثر خود را برای اجرا آماده میکنند.
بهویژه در حوزه تئاتر خیابانی، گاهی میبینیم گروهی یک طرح را آماده میکند، چند روز تمرین دارد و خیلی زود آن را به اجرا میبرد. این شیوه به کیفیت اثر کمک نمیکند و نمیتواند زمینه شکلگیری یک اجرای حرفهای و قابل قبول را فراهم کند.
بازیگران و کارگردانان باید بدانند که تمرین بخش جداییناپذیر تولید نمایش است. یک اثر نمایشی برای رسیدن به کیفیت مناسب به زمان، آمادگی و تمرین جدی نیاز دارد تا تمام اجزای آن به هماهنگی برسند و گروه بتواند اجرایی منسجم و تأثیرگذار ارائه دهد.
امیدوارم گروههای حاضر در جشنواره با جدیت بیشتری به فرایند آمادهسازی آثار توجه کنند و برای ارتقای کیفیت اجراهایشان زمان و انرژی کافی بگذارند.
ارسال دیدگاه