استاد دانشگاه، معلم و نویسنده:
کتابخوانی باید به انتخاب شخصی دانشآموزان تبدیل شود
بهارستان یک(پانا)- معلم و استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت ترویج فرهنگ مطالعه در میان دانشآموزان معتقد است کتابخوانی نباید فعالیتی اجباری یا محدود به مناسبتهای خاص در مدارس باشد، بلکه باید به انتخابی شخصی و بخشی از زندگی روزمره نوجوانان تبدیل شود.
سید مجتبی طباطبایی در گفتوگو با پانا با بیان اینکه کتابخوانی نهتنها اهمیت خود را از دست نداده، بلکه از جهاتی ضروریتر شده است اظهار کرد: «نوجوان امروز با کمبود اطلاعات مواجه نیست، بلکه مسئله اصلی توانایی ارتباط برقرار کردن میان اطلاعات و رسیدن به درک عمیق است. فضای مجازی افراد را بیشتر به دیدن و عبور کردن عادت میدهد، درحالیکه کتاب فرصت تأمل، تمرکز و دنبال کردن یک اندیشه را فراهم میکند.»
وی افزود: «مطالعه به دانشآموز کمک میکند از محدوده تجربه شخصی خود فراتر برود، با دیدگاههای مختلف آشنا شود و توانایی همدلی، تفکر و قضاوت خود را تقویت کند. البته مطالعه زمانی اثرگذارتر است که نوجوان هنگام خواندن سؤال بپرسد، مطالب را مقایسه کند و حتی بتواند با نظر نویسنده مخالفت کند.»
این نویسنده درباره دلایل کاهش علاقه نوجوانان به کتابخوانی گفت: «قیمت کتاب، دسترسی محدود به کتابخانههای مناسب، فشارهای درسی و تجربه مطالعه اجباری از جمله عواملی هستند که میتوانند علاقه دانشآموزان به مطالعه را کاهش دهند. همچنین گاهی کتابهایی به نوجوانان معرفی میشود که با علایق و نیازهای آنها تناسبی ندارد.»
طباطبایی با اشاره به نقش مدارس در ترویج فرهنگ مطالعه بیان کرد: «هر جا معیار اصلی موفقیت دانشآموز نمره و آزمون باشد، مطالعه غیردرسی به حاشیه میرود. کتابخوانی باید در برنامه روزمره مدارس جایگاه داشته باشد و دانشآموزان فرصت انتخاب کتاب و گفتوگو درباره مطالب مورد علاقه خود را پیدا کنند. محدود کردن این فعالیت به هفته کتاب، مسابقات و مراسم نمیتواند فرهنگ مطالعه را نهادینه کند.»
استاد دانشگاه درباره نقش خانواده و معلمان در علاقهمند کردن کودکان به کتاب اظهار کرد: «خانواده و معلم بیش از توصیههای مستقیم، با رفتار خود بر کودکان تأثیر میگذارند. بزرگتری که خودش مطالعه میکند و درباره مطالب خواندهشده با علاقه صحبت میکند، الگوی مؤثرتری برای کودک است. قصهگویی، خواندن کتابهای تصویری و همراهی با کودکان برای رفتن به کتابخانه نیز میتواند در شکلگیری علاقه به مطالعه مؤثر باشد.»
طباطبایی همچنین برای ترغیب نوجوانان به کتابخوانی پیشنهاد کرد: «بهتر است مطالعه از علایق خود نوجوان، مانند ورزش، علم، داستان یا مسائل اجتماعی آغاز شود. روزانه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه مطالعه مستمر، انتخاب کتابهای متناسب با سلیقه فردی و تشکیل جمعهای دوستانه کتابخوانی میتواند به ایجاد این عادت کمک کند.»
وی با اشاره به گسترش کتابهای صوتی و الکترونیکی گفت: «نباید علاقه به کتاب را فقط با خواندن نسخه کاغذی سنجید. کتابهای صوتی و الکترونیکی نیز میتوانند دسترسی به منابع مطالعاتی را آسانتر کنند. آنچه اهمیت دارد، توجه کافی به محتوا، درک مطالب و فکر کردن درباره آنهاست.»
طباطبایی درباره ضرورت تغییر کارکرد کتابخانههای مدارس اظهار کرد: «کتابخانه باید از محلی برای نگهداری کتاب به فضایی برای انتخاب، گفتوگو و کشف تبدیل شود. تنوع کتابها، تناسب آثار با سن و علایق دانشآموزان، امانت گرفتن آسان و مشارکت خود دانشآموزان در انتخاب منابع، از عوامل مهم جذابیت کتابخانههاست.»
وی در پاسخ به تأثیر هوش مصنوعی بر کتابخوانی نوجوانان بیان کرد: «هدف یادگیری صرفاً رسیدن به پاسخ نیست، بلکه توانایی فهمیدن و ارزیابی پاسخ اهمیت دارد. هوش مصنوعی میتواند در توضیح مطالب و پیشنهاد مسیر مطالعه مفید باشد، اما ممکن است اطلاعات نادرست یا ناقصی نیز ارائه کند. بنابراین نوجوان برای ارزیابی پاسخهای هوش مصنوعی به دانش و قدرت تفکر نیاز دارد. باید هوش مصنوعی را دستیار یادگیری دانست، نه جایگزین فکر کردن.»
این معلم و نویسنده با انتقاد از اجبار دانشآموزان به مطالعه تصریح کرد: «وقتی دانشآموز پس از خواندن هر کتاب مجبور به تحویل گزارش یا انجام تکلیف یکسان باشد، کتاب به جای تجربهای برای کشف و لذت، به ابزاری برای ارزیابی تبدیل میشود. بهتر است مدرسه امکان انتخاب میان چند کتاب را فراهم کند و به جای گزارشهای اجباری، دانشآموزان را به گفتوگو درباره شخصیتها، موضوعات و بخشهای مورد علاقهشان تشویق کند.»
وی درباره معیار سنجش وضعیت کتابخوانی دانشآموزان گفتند: «تعداد کتابهای خواندهشده بهتنهایی معیار مناسبی نیست. مهمتر این است که دانشآموز بدون اجبار دوباره به سراغ کتاب برود، بتواند برداشت شخصی خود را بیان کند، درباره مطالب سؤال بپرسد و ارتباط میان آنچه خوانده و زندگی واقعی را درک کند.»
طباطبایی به دانشآموزانی که هنوز علاقهای به کتابخوانی ندارند توصیه کرد: «اگر تاکنون از کتاب خواندن لذت نبردهاید، تصور نکنید اهل کتاب نیستید؛ شاید هنوز کتاب مناسب خود را پیدا نکردهاید. بهتر است مطالعه را با موضوعی آغاز کنید که واقعاً به آن علاقه دارید. کتابهایی مانند «قصههای مجید» نوشته هوشنگ مرادی کرمانی، «جام جهانی در جوادیه» نوشته داوود امیریان و «تنتن و سندباد» نوشته محمد میرکیانی میتوانند گزینههای مناسبی برای شروع باشند.»
وی در پایان تأکید کرد: «برای علاقهمند شدن به کتابخوانی نسخه واحدی وجود ندارد؛ مهم این است که نخستین قدم برای مطالعه، متناسب با علاقه نوجوان و همراه با لذت و انتخاب آزادانه باشد.»
ارسال دیدگاه