پانزده سال پس از شهادت «پدر موشکی ایران»
مردی که محدودیت را به قدرت بازدارندگی تبدیل کرد
تهران (پانا) - ۲۱ آبان‌ماه، پانزدهمین سالگرد شهادت سردار سرلشکر پاسدار حسن طهرانی‌مقدم، معروف به «پدر موشکی ایران» است؛ مردی که با تکیه بر خودباوری، دانش بومی و نگاهی فراتر از افق، نه‌تنها توان موشکی کشور را از نقطه صفر پایه‌گذاری کرد، بلکه یک «منطق جدید برای امنیت ایران» بنا نهاد: بازدارندگی. او به‌خوبی می‌دانست کشوری که می‌خواهد مستقل بماند، باید هزینه تعرض به خود را برای دشمن آن‌قدر بالا ببرد که اساساً فکر حمله به یک تصمیم پرهزینه تبدیل شود.
آبان‌ماه یادآور شهادت یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ دفاعی کشورمان است؛ مردی که با تکیه بر خودباوری، دانش بومی و نگاهی بلند، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری توان موشکی ایران و افزایش قدرت بازدارندگی و پاسخگویی سریع به تهدیدهای دشمنان ملت ایران ایفا کرد. پانزدهمین سالگرد شهادت سردار حسن طهرانی‌مقدم، فرصتی برای بازخوانی زندگی و کارنامه مردی است که نامش با یکی از مهم‌ترین تحولات راهبردی در ساختار دفاعی کشور گره خورده است.
از سرچشمه تهران تا سنگر دفاع مقدس
حسن طهرانی‌مقدم در ششم آبان سال ۱۳۳۸ در محله سرچشمه تهران دیده به جهان گشود. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۵۹ به سپاه پاسداران پیوست و فعالیت خود را با مسئولیت اطلاعات منطقه ۳ سپاه شمال آغاز کرد. با شروع جنگ تحمیلی، مسیر فعالیت او به‌تدریج به حوزه‌های عملیاتی و پشتیبانی آتش تغییر یافت؛ حوزه‌ای که بعدها به نقطه آغاز یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های نظامی زندگی او تبدیل شد.
طهرانی‌مقدم در سال‌های ابتدایی جنگ، با شناسایی ضعف آتش پشتیبانی نیروهای ایرانی در برابر ارتش عراق، ضرورت ایجاد ساختاری منسجم برای توپخانه سپاه را دنبال کرد. او در پاییز ۱۳۶۰ طرح ساماندهی آتش پشتیبانی و خمپاره‌اندازها را ارائه داد و در ادامه، در سازماندهی یگان‌های توپخانه نقش مؤثری ایفا کرد. این تجربه، نخستین گام در مسیری بود که چند سال بعد به ایجاد ساختار موشکی سپاه انجامید.
در آبان سال ۱۳۶۲، مأموریت راه‌اندازی و سازماندهی یگان موشکی زمین به زمین سپاه به او واگذار شد. این مسئولیت در شرایطی شکل گرفت که عراق با استفاده از موشک‌های بالستیک، شهرهای ایران را هدف قرار می‌داد و کشورمان برای پاسخ متقابل با محدودیت‌های جدی مواجه بود. نخستین تجربه‌های موشکی ایران در همین دوران شکل گرفت و در ۲۱ اسفند ۱۳۶۳ نخستین موشک ایران به سمت کرکوک شلیک شد؛ اتفاقی که نقطه عطفی در تاریخ دفاعی کشور به شمار می‌رفت. پس از آن، طهرانی‌مقدم در سال ۱۳۶۴ به فرماندهی موشکی نیروی هوایی سپاه منصوب شد و مسئولیت توسعه و سازماندهی این توان را برعهده گرفت.
خودباوری علمی؛ مهم‌ترین میراث طهرانی‌مقدم
یکی از ویژگی‌های برجسته شهید طهرانی‌مقدم، باور عمیق او به توانایی متخصصان ایرانی بود. او در شرایطی که دسترسی کشور به فناوری‌های پیشرفته نظامی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بود، تلاش کرد وابستگی به خارج را به فرصتی برای شکل‌گیری دانش بومی تبدیل کند. این رویکرد، به‌تدریج از مرحله استفاده از تجهیزات موجود و مهندسی معکوس عبور کرد و زمینه را برای طراحی، توسعه و تولید سامانه‌های موشکی در داخل کشور فراهم ساخت.
دستاورد اصلی او تنها در ساخت یک موشک یا افزایش برد یک سامانه خلاصه نمی‌شد؛ بلکه ایجاد یک زنجیره علمی و صنعتی بود که بتواند به‌صورت مستمر نیازهای دفاعی کشور را شناسایی و برای آن راه‌حل ارائه کند. این نگاه، اهمیت ویژه‌ای داشت؛ زیرا قدرت موشکی بدون برخورداری از نیروی انسانی متخصص، مراکز تحقیقاتی، توان صنعتی و امکان به‌روزرسانی مستمر، نمی‌تواند به یک ظرفیت پایدار دفاعی تبدیل شود. در واقع، شهید طهرانی‌مقدم با تست اولین راکت با نام «نازعات» که بُرد آن بین ۸۰ تا ۱۵۰ کیلومتر بود، در سال ۱۳۶۶ کلیدواژه «ما می‌توانیم» را در صنعت موشکی به حقیقت بدل کرد.
بازدارندگی؛ دستاورد راهبردی یک مسیر بلندمدت
برای درک اهمیت خدمات طهرانی‌مقدم باید به شرایط امنیتی منطقه و جایگاه قدرت موشکی در معادلات بازدارندگی توجه کرد. کشوری که در محیطی مملو از تهدیدهای نظامی قرار دارد و با محدودیت‌های خرید تسلیحات پیشرفته مواجه است، ناگزیر باید برای دفاع از خود ظرفیت‌های مستقل ایجاد کند. در دوران دفاع مقدس، برد موشک‌های در اختیار ایران به حدود ۳۰۰ کیلومتر محدود بود؛ اما امروز، بر اساس دستاوردهای اعلام‌شده در حوزه دفاعی، سامانه‌های موشکی کشور به بردهایی در حدود دو هزار کیلومتر و قابلیت‌های پیشرفته‌تری در زمینه دقت اصابت دست یافته‌اند. دقت اصابت موشک‌های نقطه‌زن نیز به کمتر از پنج متر رسیده است.
این فاصله، صرفاً یک تحول عددی نیست؛ بلکه حاصل سال‌ها تحقیق، تجربه‌اندوزی، توسعه زیرساخت‌های صنعتی و انتقال دانش میان نسل‌های مختلف متخصصان است. البته قدرت موشکی را نباید تنها با شاخص برد سنجید. دقت، قابلیت اطمینان، تنوع سامانه‌ها، سرعت آماده‌سازی و امکان پاسخگویی متناسب با نوع تهدید نیز از مؤلفه‌های مهم این توان محسوب می‌شوند. در دورانی که برای بیرون راندن ناوهای هواپیمابر آمریکا از منطقه، نیاز به موشک‌های زمین به زمین با قابلیت هدف‌گیری اهداف متحرک بود، با تلاش شهید طهرانی‌مقدم موشک خلیج فارس طراحی و ساخته شد.
میراث مدیریتی؛ از شناسایی استعدادها تا پرورش نسل متخصص
یکی دیگر از ابعاد کمتر مورد توجه زندگی طهرانی‌مقدم، شیوه مدیریت و سازماندهی نیروها بود. او به جای تمرکز صرف بر ساختارهای بزرگ و پیچیده اداری، به گروه‌های کاری متخصص، چابک و هدفمند اعتقاد داشت. باور او این بود که برای رسیدن به دستاوردهای بزرگ، باید استعدادها را شناسایی کرد، به جوانان میدان داد و محیطی فراهم آورد که ایده‌های علمی بتوانند به محصول و نتیجه عملی تبدیل شوند.
طهرانی‌مقدم نشان داد که محدودیت منابع لزوماً به معنای توقف پیشرفت نیست و گاهی می‌توان با مدیریت درست، اعتماد به نیروی انسانی و استمرار تلاش، موانع بزرگ را پشت سر گذاشت. از این منظر، مکتب مدیریتی او صرفاً متعلق به حوزه دفاعی نیست. خودباوری، نظم سازمانی، جسارت در تصمیم‌گیری، پذیرش ریسک محاسبه‌شده، حمایت از نیروهای جوان و نگاه بلندمدت، مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند در عرصه‌های علمی، صنعتی و اقتصادی کشور نیز مورد استفاده قرار گیرند.
شهادتی که پایان یک مسیر نبود
سرانجام در ۲۱ آبان سال ۱۳۹۰، سردار حسن طهرانی‌مقدم در جریان انفجار در پادگان شهید مدرس در منطقه بیدگنه ملارد، به همراه جمعی از همکارانش در سازمان جهاد خودکفایی سپاه به شهادت رسید. او در حالی از میان همرزمان خود رفت که همچنان در مسیر تحقیقات و فعالیت‌های مرتبط با توسعه توان موشکی کشور قرار داشت. شهادت او ضایعه‌ای بزرگ برای مجموعه دفاعی ایران بود، اما مسیری که پایه‌گذاری کرده بود، متوقف نشد.
انشاالله به مناسبت سالگرد پدر موشکی ایران.
ارسال دیدگاه