کاظمیان: طرح‌های توسعه شهری باید مسئله‌محور، زمینه‌گرا و مشارکتی باشند
تهران (پانا) - معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با تشریح سازوکار تهیه، تصویب و نظارت بر اجرای طرح‌های توسعه شهری تأکید کرد که مسئولیت اصلی تهیه و اجرای این طرح‌ها در بسیاری از موارد بر عهده استان‌هاست و شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، در چارچوب وظایف قانونی خود، سیاست‌گذاری کلان و نظارت بر انطباق طرح‌ها با سیاست‌های ملی را بر عهده دارد. به گفته وی، توجه به شرایط بومی شهرها، شناسایی مسائل واقعی و مشارکت ذی‌نفعان باید از اصول اساسی در برنامه‌ریزی و توسعه شهری باشد.
غلامرضا کاظمیان، معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی، با تشریح وظایف و مسئولیت‌های این معاونت در حوزه طراحی شهری، معماری و طرح‌های توسعه شهری اظهار کرد: تهیه طرح‌های شهری و معماری، نظارت بر فرآیند تدوین آنها و پیگیری اجرای صحیح مصوبات، از جمله موضوعاتی است که در ساختار معاونت شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی دنبال می‌شود.
وی با اشاره به نقش مهندسان مشاور در فرآیند تهیه طرح‌های شهری افزود: بخش قابل توجهی از این طرح‌ها با استفاده از ظرفیت مهندسان مشاور تهیه می‌شود و در بسیاری از موارد، استان‌ها مسئولیت کارفرمایی و پیگیری فرآیند تدوین طرح‌ها را بر عهده دارند. در این میان، وزارت راه و شهرسازی نیز از طریق معاونت شهرسازی و معماری، مسئولیت هدایت کلان، سیاست‌گذاری و نظارت عالیه را دنبال می‌کند.
کاظمیان با تأکید بر ضرورت تفکیک وظایف میان سطوح مختلف مدیریت شهری و ملی تصریح کرد: فرآیند برنامه‌ریزی شهری دارای مراحل و مسئولیت‌های مشخصی است و برای تحقق اهداف آن، باید میان دستگاه‌های ملی، مدیریت‌های استانی، مشاوران تهیه‌کننده طرح‌ها و نهادهای مسئول اجرای مصوبات، هماهنگی لازم برقرار باشد.
تقسیم وظایف میان استان‌ها و شورای عالی شهرسازی و معماری
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به گستردگی نظام برنامه‌ریزی شهری در کشور گفت: ایران دارای ۱۴۶۶ شهر است و بخش عمده‌ای از فرآیند تهیه و تصویب طرح‌های مربوط به این شهرها در چارچوب سازوکارهای استانی انجام می‌شود. بنابراین، نباید تصور کرد که تمام طرح‌های شهری برای بررسی و تصویب به سطح ملی ارجاع می‌شوند.
وی افزود: در ساختار موجود، استان‌ها نقش مهمی در تهیه، بررسی و تصویب طرح‌های شهری دارند و مسئولیت بخش قابل توجهی از این فرآیند در همان سطح استانی دنبال می‌شود. شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نیز در چارچوب اختیارات خود، سیاست‌های کلان شهرسازی و معماری کشور را دنبال می‌کند و بر انطباق طرح‌های مرتبط با سیاست‌های ملی نظارت دارد.
کاظمیان ادامه داد: طرح‌های شهری متناسب با نوع و سطح آنها، مسیرهای قانونی مشخصی را طی می‌کنند. ازاین‌رو، لازم است مسئولیت هر یک از نهادهای دخیل در این فرآیند به‌روشنی مشخص باشد تا هم روند تهیه و تصویب طرح‌ها با دقت بیشتری انجام شود و هم امکان نظارت مؤثر بر اجرای آنها فراهم باشد.
به گفته وی، این تقسیم وظایف می‌تواند به تقویت نقش مدیریت‌های استانی، افزایش کارآمدی فرآیندهای تصمیم‌گیری و توجه بیشتر به ویژگی‌های اختصاصی شهرها کمک کند.
شورای عالی شهرسازی؛ تصمیم‌گیری جمعی با مشارکت دستگاه‌های مختلف
کاظمیان با اشاره به جایگاه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در نظام تصمیم‌گیری کشور اظهار کرد: این شورا با ریاست وزیر راه و شهرسازی تشکیل می‌شود و نمایندگان دستگاه‌های مختلف در آن حضور دارند. بنابراین، تصمیم‌های شورا حاصل بررسی‌ها و جمع‌بندی دیدگاه‌های اعضای آن است و نمی‌توان تصمیم‌گیری‌های آن را صرفاً به نظر یک دستگاه محدود دانست.
وی تأکید کرد: تصمیم‌های شورای عالی در چارچوب فرآیند جمعی و با مشارکت اعضای شورا اتخاذ می‌شود و دیدگاه‌های دستگاه‌های مختلف در بررسی موضوعات و تصمیم‌گیری نهایی مورد توجه قرار می‌گیرد.
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به اهمیت این ساختار افزود: مسائل شهرسازی ماهیتی چندبعدی دارند و تصمیم‌گیری درباره آنها مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، زیست‌محیطی و زیرساختی است. به همین دلیل، مشارکت دستگاه‌های مرتبط در فرآیند تصمیم‌گیری می‌تواند به بررسی جامع‌تر مسائل و اتخاذ تصمیم‌های متناسب‌تر با نیازهای کشور کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جایگاه سیاست‌گذاری کلان قرار دارد و باید میان سیاست‌های ملی و نیازهای واقعی شهرها ارتباط مؤثری برقرار شود.
ضرورت نظارت بر اجرای صحیح طرح‌های مصوب
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به اهمیت نظارت بر اجرای مصوبات شهرسازی گفت: تهیه و تصویب طرح‌ها به‌تنهایی برای تحقق اهداف توسعه شهری کافی نیست، بلکه اجرای صحیح آنها و اطمینان از رعایت ضوابط مصوب نیز اهمیت اساسی دارد.
وی افزود: در ساختار معاونت شهرسازی و معماری، بخش‌های تخصصی مختلفی مسئولیت پیگیری موضوعات مرتبط با تهیه طرح‌ها، فعالیت‌های دبیرخانه شورای عالی شهرسازی و معماری و نظارت بر اجرای مصوبات را بر عهده دارند.
کاظمیان با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان این بخش‌ها تصریح کرد: باید اطمینان حاصل شود که طرح‌های تهیه‌شده، پس از طی مراحل قانونی و تصویب، در مرحله اجرا نیز مطابق ضوابط و تصمیم‌های اتخاذشده دنبال شوند.
به گفته وی، نظارت بر اجرای طرح‌ها و مصوبات یکی از حلقه‌های مهم نظام برنامه‌ریزی شهری است؛ زیرا حتی طرح‌هایی که با مطالعات کارشناسی تهیه شده‌اند، در صورت اجرای ناقص یا انحراف از اهداف اولیه، نمی‌توانند نتایج مورد انتظار را برای شهروندان به همراه داشته باشند.
از این منظر، تقویت نظارت، شفافیت در تعیین مسئولیت‌ها و پیگیری اجرای تصمیم‌ها می‌تواند در افزایش اثربخشی برنامه‌های توسعه شهری نقش مهمی داشته باشد.
عبور از برنامه‌ریزی کلیشه‌ای به سمت طرح‌های مسئله‌محور
کاظمیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ضرورت بازنگری در رویکردهای برنامه‌ریزی شهری اظهار کرد: طرح‌های توسعه شهری باید بر مبنای شناخت دقیق شرایط هر شهر و بررسی مسائل واقعی آن تهیه شوند. نمی‌توان بدون توجه به تفاوت‌های محیطی، اقتصادی، اجتماعی و کالبدی شهرها، الگوهای یکسانی را برای همه آنها در نظر گرفت.
وی با تأکید بر اهمیت رویکردهای جدید در تهیه طرح‌های شهری افزود: توجه به زمینه‌های محلی، مسئله‌محوری و مشارکت ذی‌نفعان باید از ویژگی‌های اساسی فرآیند برنامه‌ریزی شهری باشد.
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی ادامه داد: هر شهر از ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و مسائل خاص خود برخوردار است و طرح توسعه آن باید با توجه به همین ویژگی‌ها تدوین شود. شناخت دقیق مسائل، پیش‌شرط انتخاب راهکارهای مناسب است و بدون چنین شناختی، ممکن است طرح‌های شهری نتوانند پاسخ‌گوی نیازهای واقعی شهروندان باشند.
وی خاطرنشان کرد: رویکرد زمینه‌گرا به این معناست که در فرآیند تدوین طرح‌ها، شرایط اختصاصی هر شهر، ظرفیت‌های موجود، ویژگی‌های محیطی و نیازهای جامعه محلی مورد توجه قرار گیرد. همچنین، مسئله‌محوری مستلزم آن است که مطالعات و پیشنهادهای طرح، به شناسایی و حل مشکلات واقعی شهر منتهی شوند.
کاظمیان با تأکید بر نقش مشارکت در این فرآیند گفت: استفاده از دیدگاه‌ها و تجربیات ذی‌نفعان می‌تواند به افزایش کیفیت مطالعات و انطباق بیشتر تصمیم‌ها با شرایط واقعی شهرها کمک کند.
مشارکت ذی‌نفعان؛ شرط بهبود کیفیت تصمیم‌های شهری
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی با اشاره به ضرورت حضور مؤثر ذی‌نفعان در فرآیند توسعه شهری اظهار کرد: توسعه شهری موضوعی نیست که صرفاً به یک دستگاه یا مجموعه‌ای محدود از کارشناسان مربوط باشد. گروه‌های مختلفی از شهروندان، نهادهای اجرایی، مدیریت شهری و فعالان تخصصی تحت تأثیر تصمیم‌های شهرسازی قرار می‌گیرند و لازم است دیدگاه‌های مرتبط در مسیر برنامه‌ریزی مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: مشارکت مؤثر ذی‌نفعان می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر مسائل، بررسی راهکارهای متنوع و افزایش قابلیت اجرای طرح‌ها کمک کند. هنگامی که طرح‌های شهری بر پایه شناخت شرایط واقعی و گفت‌وگو با گروه‌های مرتبط تدوین شوند، امکان انطباق آنها با نیازهای جامعه محلی نیز افزایش می‌یابد.
کاظمیان تصریح کرد: باید زمینه‌ای فراهم شود تا دیدگاه‌های کارشناسی و نظرات مرتبط با توسعه شهری در فرآیند تدوین و بررسی طرح‌ها مطرح شوند و تصمیم‌گیری‌ها از پشتوانه مطالعاتی و تخصصی کافی برخوردار باشند.
وی همچنین بر اهمیت تعامل میان رسانه‌ها و حوزه‌های تخصصی تأکید کرد و گفت: برگزاری نشست‌ها و فراهم کردن فرصت گفت‌وگو میان کارشناسان، مسئولان و خبرنگاران تخصصی می‌تواند به طرح دقیق‌تر مسائل و افزایش آگاهی عمومی درباره موضوعات شهرسازی کمک کند.
نقش رسانه‌های تخصصی در پیگیری مسائل شهرسازی
کاظمیان با اشاره به اهمیت فعالیت خبرنگاران حوزه‌های تخصصی اظهار کرد: توسعه گفت‌وگوهای تخصصی و فراهم کردن امکان طرح پرسش‌های دقیق از مسئولان، می‌تواند به شناخت بهتر مسائل و بررسی کارشناسی راهکارها کمک کند.
وی افزود: موضوعات مرتبط با شهرسازی و معماری، به دلیل ارتباط مستقیم با زندگی روزمره مردم و تأثیرگذاری بر آینده شهرها، نیازمند بررسی مستمر و گفت‌وگوی تخصصی هستند. رسانه‌ها می‌توانند با پیگیری مسائل، طرح پرسش‌های کارشناسی و انعکاس دیدگاه‌های مختلف، به ارتقای کیفیت این گفت‌وگوها کمک کنند.
به گفته وی، طرح دقیق مسائل و فراهم شدن امکان تبادل دیدگاه میان کارشناسان و مسئولان، زمینه را برای بررسی ابعاد مختلف موضوعات شهرسازی فراهم می‌کند و می‌تواند به روشن شدن ابعاد تصمیم‌های اتخاذشده و افزایش آگاهی عمومی منجر شود.
اولویت‌بندی مسائل شهری بر اساس نیازهای واقعی
کاظمیان در ادامه سخنان خود با اشاره به ضرورت توجه به تفاوت‌های شهرهای کشور اظهار کرد: با توجه به تعداد زیاد شهرها و تنوع شرایط آنها، برنامه‌ریزی شهری باید بر اساس نیازهای واقعی هر منطقه و ظرفیت‌های موجود انجام شود.
وی با تأکید بر اهمیت شناخت اولویت‌ها افزود: شرایط شهرهای کوچک و بزرگ یکسان نیست و هر یک از آنها با مسائل و محدودیت‌های متفاوتی مواجه‌اند. بنابراین، سیاست‌گذاری و تدوین طرح‌های توسعه شهری باید به‌گونه‌ای انجام شود که ضمن رعایت سیاست‌های ملی، به ویژگی‌ها و نیازهای محلی نیز توجه کافی داشته باشد.
معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی خاطرنشان کرد: اولویت‌بندی مسائل، استفاده از مطالعات کارشناسی و مشارکت ذی‌نفعان می‌تواند به تخصیص مناسب‌تر منابع و افزایش اثربخشی برنامه‌های توسعه شهری کمک کند.
وی بر ضرورت تقویت ارتباط میان سیاست‌گذاری ملی و برنامه‌ریزی محلی تأکید کرد؛ رویکردی که در آن، ضمن حفظ انسجام سیاست‌های کلان شهرسازی، شرایط اختصاصی هر شهر نیز در فرآیند تهیه، تصویب و اجرای طرح‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
ارسال دیدگاه