دیپلماسی فشرده معاون اول در پایتخت تاجیکستان؛ از ابتکارات ۶ گانه تهران در شانگهای تا هشدارهای راهبردی به واشنگتن از دوشنبه
تهران (پانا) - سفر دو روزه محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، به تاجیکستان برای حضور در نشست شورای نخست‌وزیران سازمان همکاری شانگهای، فراتر از یک ماموریت تشریفاتی سالانه رقم خورد؛ سفری که در میانه چالش‌های امنیتی و منطقه‌ای، به صحنه‌ای برای تبیین ابتکارات عملی تهران در شرق، همگرایی کم‌سابقه تمدنی میان ملت‌های فارسی‌زبان و هشدار مستقیم نسبت به تحرکات آمریکا در آب‌های راهبردی جنوب و شمال ایران تبدیل شد.
معاون اول رئیس‌جمهور در جریان نشست سران دولت‌های عضو سازمان شانگهای و دیدارهای فشرده دیپلماتیک در شهر «دوشنبه»، ضمن ارائه بسته‌ای از راهکارهای عملیاتی برای دلارزدایی، توسعه ترانزیت، تاسیس بانک مشترک و تقویت پیوندهای فناورانه، بر عزم تهران جهت تبدیل ظرفیت‌های این بلوک بزرگ منطقه‌ای از «بیانیه‌های سیاسی» به «دستاوردهای ملموس اقتصادی» تاکید کرد؛ رویکردی که با همراهی و مواضع صریح شرکای کلیدی نظیر پکن و مسکو در محکومیت تحرکات نظامی و تحریم‌های یک‌جانبه غرب علیه ایران همراه شد.
روی میز اجلاس شانگهای؛ عبور از «محکومیت نمادین» به «سپر اقتصادی مشترک»
محور سخنان عارف در دو نشست محدود و گسترده نخست‌وزیران، هشدار نسبت به آثار فرامرزی تجاوزات و اقدامات یک‌جانبه بود. معاون اول رئیس‌جمهور تصریح کرد نقض امنیت اقتصادی و اخلال در زنجیره‌های تامین یک کشور مستقل، تمام اعضای این سازمان را متاثر خواهد کرد و از این رو، «پاسخ پایدار به تهدیدات اقتصادی تنها در صدور محکومیت خلاصه نمی‌شود.»
ابتکارات و پیشنهادات عملیاتی ایران در این اجلاس را می‌توان در چند سرفصل عمده دسته‌بندی کرد:
تسریع در راه‌اندازی بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای: ایجاد نهادی مالی مستقل از سوئیفت و سیستم‌های مالی غربی به منظور کاهش آسیب‌پذیری پروژه‌ها از تحریم‌ها.
دلارزدایی و تقویت تسویه حساب‌ها: توسعه پیام‌رسان‌های مالی ملی، گسترش مبادلات با ارزهای بومی و پیگیری نهایی شدن عضویت بانک کشاورزی ایران در کنسرسیوم بین‌بانکی سازمان.
تشکیل «کنسرسیوم فراگیر انرژی»: طراحی مدلی چندوجهی شامل تولید، انتقال، فناوری، بورس انرژی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، فراتر از فروش سنتی نفت و گاز.
کریدورهای متصل و گمرک هوشمند: فعال‌سازی شبکه ریلی و دریایی ایران برای اتصال کشورهای آسیای مرکزی و حوزه اوراسیا به آب‌های آزاد جنوب و دیجیتالی‌سازی اسناد تجاری.
هوش مصنوعی و اقتصاد پلتفرمی: استفاده از ظرفیت مجمع اقتصاد دیجیتال شانگهای برای اشتراک فناوری، توسعه استارتاپ‌ها و طراحی زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای در هوش مصنوعی.
امنیت غذایی منطقه‌ای: پیشنهاد تشکیل کارگروه امنیت غذایی به منظور پیش‌بینی تکانه‌های عرضه و تقاضا، هماهنگ‌سازی استانداردهای سلامت و بهره‌گیری از الگوهای کشت کم‌آب‌بر.
هشدارهای صریح امنیتی؛ از تنگه هرمز تا دریای خزر
در حاشیه این اجلاس، رایزنی‌های سطح‌بالای معاون اول رئیس‌جمهور با سران هیئت‌های روسیه و چین، ابعاد استراتژیک این سفر را به اوج رساند.
در دیدار دوجانبه با «میخائیل میشوستین»، نخست‌وزیر فدراسیون روسیه، عارف هشداری کم‌سابقه را درباره تحولات خلیج فارس مطرح کرد و گفت: «برای تامین امنیت کشورمان، راهی جز اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز نداریم؛ آمریکا عامل شرایط کنونی است و باید هزینه این ناامنی را بپردازد.» وی البته یادآور شد که تردد شناورهای کشورهای دوست تحت حاکمیت ایران با امنیت کامل ادامه خواهد داشت. معاون اول رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به تلاش‌ها برای کشاندن درگیری‌ها به حوزه دریای خزر، بر ضرورت حفظ امنیت خزر و ممانعت از تبدیل آن به کانون جدید ناامنی تاکید کرد؛ موضوعی که در کنار توافق دو کشور برای توسعه بنادر و تحقق ترانزیت ۱۷ میلیون تن کالا مورد توجه قرار گرفت. نخست‌وزیر روسیه نیز در این نشست، تجاوزات نظامی غرب علیه زیرساخت‌های کشورمان را به‌شدت محکوم کرد.
همزمان در دیدار با «لی چیانگ»، رئیس شورای دولتی چین، عالی‌ترین مقام اجرایی پکن اقدامات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی را «تجاوزی آشکار در میانه مذاکرات و بدون مجوز شورای امنیت» خواند. لی چیانگ با تاکید بر لزوم احیای توافق‌نامه اسلام‌آباد و مخالفت همه‌جانبه پکن با تحریم‌های واشنگتن، با اشاره به پیشینه تمدنی دو ملت خاطرنشان کرد: «به قول شما ایرانی‌ها “دل به دل راه دارد” و اراده پکن بر گسترش همه‌جانبه پیوندها و حمایت همه‌جانبه از حقوق مشروع ایران در مجامع بین‌المللی استوار است.»
فراتر از پروتکل‌های دیپلماتیک؛ خیز مشترک تهران و دوشنبه در مسیر هویت تمدنی
بخش تاجیکی این سفر، حال‌وهوایی متفاوت از دیپلماسی معمول داشت. تاکید مکرر عارف مبنی بر اینکه «ایران و تاجیکستان روابط خود را فراتر از پروتکل‌های مرسوم دیپلماتیک تنظیم می‌کنند»، فضای گفت‌وگوها با «امامعلی رحمان» رئیس‌جمهور و «قاهر رسول‌زاده» نخست‌وزیر تاجیکستان را به حوزه‌های بنیادین تمدنی کشاند.
مهم‌ترین دستاوردها و تفاهمات تهران و دوشنبه در این سفر عبارت بود از:
۱. پیوند فرهنگی و زبانی: توافق دو طرف بر پایه‌گذاری «اتحادیه کشورها و مناطق فارسی‌زبان»، تشکیل کمیته عالی زبان، فرهنگ و ادب پارسی، تاسیس مراکز گرامیداشت نوروز و حمایت از روند احیای خط نیاکانی در تاجیکستان.
۲. جهش در مناسبات تجاری: اعلام رشد ۵۰ درصدی حجم مبادلات اقتصادی دو کشور طی ماه‌های اخیر با وجود چالش‌های امنیتی و ضرورت فعال‌سازی سریع‌تر مرکز فناوری مشترک.
۳. کریدور انرژی «پارس جنوبی – افغانستان – تاجیکستان»: استقبال ایران از ابتکار امامعلی رحمان جهت تشکیل خط انتقال انرژی سه‌جانبه و اعلام آمادگی تهران برای صدور فرآورده‌های نفتی و متصل‌کردن تاجیکستان به آب‌های آزاد خلیج فارس.
پایان ماموریت دو روزه عارف در پایتخت تاجیکستان و بازگشت وی به تهران، نشان داد جمهوری اسلامی ایران در تقاطع فشار یک‌جانبه غرب، سیاست خارجی خود را به سمت هم‌افزایی عملیاتی با شرکای بزرگ آسیایی و تعمیق عمق راهبردی خود در آسیای مرکزی تغییر فاز داده است. همراهی آشکار چین و روسیه با مواضع منطقه‌ای تهران و در عین حال طرح نقشه‌های راهبردی و ملموس تجاری با همسایگان هم‌ریشه مانند تاجیکستان، پیام روشنی به بازیگران بین‌المللی ارسال می‌کند: ایران نه در محاصره مانده و نه اراده‌ای برای انفعال در برابر یک‌جانبه‌گرایی دارد.
پرویز پیکری
ارسال دیدگاه