از «دیدن» تا «روایت»؛ دانشآموزخبرنگاران پانا در قلب اماکن غیرنظامی آسیبدیده همدان
روایت یک بازدید میدانی؛ از سردخانه جهاد کشاورزی تا انبار دارو و شیرخشک
همدان ناحیه دو (پانا) - برای خبرنگار، بعضی خبرها را نمیتوان فقط از پشت میز تحریریه روایت کرد؛ برخی اتفاقات زمانی معنا و عمق واقعی خود را نشان میدهند که خبرنگار از قاب خبر فاصله بگیرد، وارد میدان شود و آنچه را دربارهاش مینویسد، از نزدیک ببیند.
اینبار، همزمان با هفته دفاع مقدس، جمعی از دانشآموزخبرنگاران خبرگزاری پانا از شهرستانها و مناطق مختلف استان همدان، در قالب یک برنامه میدانی، از دو مجموعه غیرنظامی آسیبدیده در جریان جنگ رمضان بازدید کردند؛ بازدیدی که برای بسیاری از این نوجوانان، نخستین مواجهه مستقیم با آثار یک حمله در مقیاس واقعی بود و فرصتی فراهم کرد تا آنچه پیشتر در قالب خبر، تصویر و روایت شنیده بودند، اینبار در برابر چشمان خود ببینند و درباره جزئیات آن پرسش کنند.
نخستین مقصد، سردخانه جهاد کشاورزی بود؛ مجموعهای که در جریان حملات آسیب دیده و آثار این آسیبها همچنان در بخشهایی از آن قابل مشاهده بود، ورود دانشآموزخبرنگاران به این مجموعه، صرفاً یک بازدید تشریفاتی نبود؛ آنها در بخشهای مختلف حاضر شدند، آثار و شرایط موجود را از نزدیک مشاهده کردند و درباره کارکرد این مجموعه، وضعیت آن پیش از حادثه، میزان آسیبهای واردشده و اقداماتی که پس از حمله برای مدیریت شرایط انجام شده بود، توضیحات مسئولان و کارشناسان را شنیدند.
آنچه در این بازدید اهمیت داشت، درک این واقعیت بود که آسیب به یک زیرساخت غیرنظامی، تنها به تخریب فیزیکی یک ساختمان یا تجهیزات محدود نمیشود؛ بلکه هر اختلال احتمالی در چنین مجموعهای میتواند زنجیرهای از خدمات و فرآیندهای مرتبط با زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل، مدیریت شرایط و تداوم خدمترسانی در چنین موقعیتهایی، نیازمند برنامهریزی و اقدام سریع است.
در جریان بازدید از سردخانه، پرسشهای دانشآموزخبرنگاران بخش مهمی از برنامه را شکل داد، خبرنگاران نوجوان پانا تلاش کردند از روایت کلی حادثه عبور کنند و درباره جزئیات آنچه رخ داده بود، اطلاعات دقیقتری به دست آورند؛ اینکه حمله چه پیامدهایی برای این مجموعه داشته، چه اقداماتی برای کنترل شرایط انجام شده و چگونه تلاش شده است آثار و تبعات این حادثه به سایر بخشهای زنجیره تأمین و خدمات عمومی منتقل نشود. همین پرسشها، بازدید را از یک حضور صرفاً تصویری خارج کرد و به یک تجربه واقعی خبرنگاری تبدیل کرد؛ تجربهای که در آن مشاهده، پرسشگری و دریافت اطلاعات از منابع مسئول، در کنار یکدیگر قرار گرفتند.
مقصد دوم، انبار دارو و شیرخشک بود؛ جایی که اهمیت بازدید، ابعاد متفاوتی پیدا میکرد، اینجا با مجموعهای مواجه بودیم که ارتباط مستقیمتری با نیازهای روزمره و سلامت مردم دارد و طبیعی بود که دانشآموزخبرنگاران با حساسیت بیشتری جزئیات را دنبال کنند.
در این بخش نیز خبرنگاران پانا از قسمتهای مختلف بازدید کردند و کارشناسان درباره شرایط ایجادشده پس از حمله، نحوه مدیریت موجودیها و اقداماتی که برای جلوگیری از بروز اختلال در روند تأمین اقلام ضروری انجام شده بود، توضیحاتی ارائه کردند.
برای خبرنگاران نوجوان، دیدن چنین مجموعهای از نزدیک، تفاوت میان یک تیتر خبری و واقعیتی را که پشت آن قرار دارد، روشنتر میکرد؛ اینکه وقتی در یک خبر از «آسیب به یک مرکز غیرنظامی» صحبت میشود، پشت همین عبارت کوتاه، مجموعهای از زیرساختها، نیروی انسانی، برنامهریزی و مسئولیتهایی قرار دارد که باید برای حفظ روند خدمترسانی، حتی در شرایط بحرانی، فعال بمانند.
در بخش دیگری از این برنامه، راویان دفاع مقدس در کنار کارشناسان حاضر، درباره ابعاد مختلف حملات و شرایط ایجادشده توضیحاتی ارائه کردند، روایتها برای دانشآموزخبرنگاران زمانی ملموستر میشد که در کنار توضیحات، آثار باقیمانده از حادثه را نیز میدیدند.
همین ترکیبِ «روایت و مشاهده» باعث شد بازدید برای آنان صرفاً شنیدن یک سلسله اطلاعات نباشد؛ بلکه فرصتی برای شکلگیری یک نگاه میدانی به موضوع باشد، خبرنگار در چنین موقعیتی باید بتواند میان آنچه میبیند، آنچه از مسئولان میشنود و آنچه قرار است در نهایت به مخاطب منتقل کند، مرزبندی روشنی ایجاد کند و اجازه ندهد هیجان حادثه، جای دقت و مسئولیت حرفهای را بگیرد.
یکی از نکات قابل توجه این برنامه، حضور دانشآموزخبرنگاران از شهرستانها و مناطق مختلف استان بود؛ نوجوانانی که هرکدام قرار است بخشی از این تجربه را به محیط مدرسه، شهر و جامعه خود منتقل کنند.در واقع، هدف این بازدید تنها آشنایی دانشآموزان با یک رویداد نبود؛ بلکه ایجاد تجربهای مستقیم برای نسلی بود که خود در حال ورود به عرصه رسانه است و باید یاد بگیرد درباره رویدادهای مهم، به جای اتکا به روایتهای ناقص و غیرمستند، به سراغ مشاهده، پرسش، بررسی و دریافت اطلاعات از منابع معتبر برود.
پیش از آغاز بازدید نیز دانشآموزخبرنگاران پانا با حضور در جوار مزار شهید گمنام در ادارهکل آموزش و پرورش استان همدان، به مقام شامخ شهدا ادای احترام کردند این بخش از برنامه، آغاز مسیری بود که در ادامه از فضای یادمان و ادای احترام، به فضای میدانی و مشاهده آثار یک رویداد جنگی رسید؛ مسیری که برای دانشآموزخبرنگاران، پیوندی میان حافظه تاریخی، واقعیت میدانی و مسئولیت رسانهای ایجاد کرد.
آنچه در این برنامه بیش از هر چیز برای ما اهمیت داشت، فرآیند شکلگیری یک روایت بود؛ روایتی که قرار نبود تنها بر اساس شنیدهها نوشته شود.
دانشآموزخبرنگاران در محل حاضر شدند، آنچه را وجود داشت مشاهده کردند، درباره جزئیات پرسیدند، توضیحات کارشناسان و مسئولان را شنیدند و تلاش کردند تصویری واقعیتر از آنچه بر این اماکن گذشته است، به دست آورند.
این دقیقاً همان نقطهای است که خبرنگاری دانشآموزی میتواند از یک فعالیت آموزشی فراتر برود و به تجربهای جدی برای تربیت نسل آینده رسانه تبدیل شود.
بازدید از سردخانه جهاد کشاورزی و انبار دارو و شیرخشک، در نهایت برای دانشآموزخبرنگاران پانا تنها دیدن دو مکان آسیبدیده نبود؛ این بازدید فرصتی بود برای اینکه بفهمیم یک رویداد جنگی را نمیتوان فقط از زاویه صحنههای نظامی روایت کرد.
گاهی برای درک ابعاد یک حادثه، باید به سراغ زیرساختهایی رفت که مستقیماً با زندگی مردم ارتباط دارند؛ مکانهایی که آسیب به آنها میتواند پیامدهایی فراتر از دیوارها و تجهیزات داشته باشد و مدیریت و استمرار فعالیتشان، بخشی از تابآوری یک جامعه در شرایط بحرانی محسوب میشود.
ما در این بازدید، فقط به دنبال تصویر نبودیم؛ به دنبال فهمیدن بودیم، فهمیدن اینکه چه اتفاقی افتاده، چه چیزی آسیب دیده، چه اقداماتی پس از آن انجام شده و یک خبرنگار چگونه باید این واقعیت را دقیق، مسئولانه و مستند برای مخاطب روایت کند.
شاید مهمترین درس این بازدید همین باشد؛ اینکه خبرنگاری از جایی آغاز میشود که «دیدن» جای «شنیدن» را میگیرد، «پرسیدن» جای حدس را و «روایت مستند» جای بازگویی صرف را.
اینبار دانشآموزخبرنگاران پانا، خبر را فقط نخواندند؛ به محل خبر رفتند، آن را از نزدیک دیدند و بخشی از روایت را خودشان تجربه کردند.
در جریان این بازدید، مسئولان حاضر نیز با تشریح ابعاد مختلف حادثه، دانشآموزخبرنگاران را در جریان جزئیات آسیبهای واردشده و اقدامات انجامشده برای مدیریت شرایط قرار دادند.
قاسم تجری، رئیس سازمان دانشآموزی استان همدان، با اشاره به نقش پانا در روایتگری رویدادهای مهم، تأکید کرد که دانشآموزخبرنگاران باید بتوانند رویدادها را از نزدیک ببینند و روایت دقیق و مسئولانهای از آن ارائه کنند.
رسول شیدایی، مدیرکل آموزش و پرورش استان همدان نیز در جریان این برنامه با تأکید بر اهمیت حضور خبرنگاران نوجوان در میدان، خبرنگاری را فراتر از ثبت تصویر و انتقال خبر دانست و بر ضرورت دیدن، پرسشگری، تحلیل و سپس روایتگری تأکید کرد.
رضا ولیانتابش، مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری همدان نیز با اشاره به نقش رسانه در شرایط جنگ شناختی، بر ضرورت حفظ سرمایه اجتماعی و تقویت تابآوری جامعه تأکید کرد و حضور دانشآموزخبرنگاران در چنین برنامههایی را فرصتی برای آشنایی نسل نوجوان با واقعیتهای میدان و تقویت ظرفیت روایتگری آنان دانست.
ارسال دیدگاه