وقتی مسیر واردات محدود می‌شود؛
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس: هنرستان‌ها نقش مهمی در تقویت تولید داخلی و تربیت نیروی ماهر دارند
چرا هنرستان‌های کشاورزی مهم‌تر از همیشه‌اند؟
تهران (پانا) - عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی با تأکید بر نقش هنرستان‌ها در تربیت نیروی انسانی متخصص گفت: سرمایه‌گذاری در هنرستان‌ها، سرمایه‌گذاری برای آینده تولید کشور است و تقویت این مراکز آموزشی می‌تواند به افزایش کیفیت محصولات داخلی، کاهش هزینه‌های تولید و توسعه کسب‌وکارها کمک کند.
تجربه جنگ و اختلال در مسیرهای تجاری، بار دیگر یک واقعیت مهم را به مسئله‌ای راهبردی تبدیل کرده است؛ امنیت غذایی تنها به میزان ذخایر و امکان واردات وابسته نیست، بلکه به توان یک کشور برای تولید، فرآوری و تأمین مستمر نیازهای اساسی خود در داخل نیز ارتباط دارد.
در چنین شرایطی، هنرستان‌های کشاورزی می‌توانند یکی از حلقه‌های مهم زنجیره امنیت غذایی کشور باشند؛ جایی که نیروی انسانی ماهر مورد نیاز بخش کشاورزی از سنین نوجوانی با دانش و مهارت‌های عملی این حوزه آشنا می‌شود.
جنگ و بحران‌های منطقه‌ای تنها میدان‌های نظامی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند؛ گاهی نخستین پیامدهای اقتصادی آنها در مسیرهای انتقال کالا، قیمت نهاده‌ها و زنجیره‌های تأمین نمایان می‌شود. در جریان بحران اخیر منطقه و اختلال در تردد دریایی، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز نسبت به پیامدهای اختلال در مسیرهای دریایی بر تجارت غذا، انرژی و کودهای کشاورزی هشدار داده است.
به گفته فائو، اختلال در تنگه هرمز و مسیرهای وابسته، هزینه انرژی و نهاده‌های کشاورزی را افزایش داده و فشار مضاعفی بر نظام‌های کشاورزی و غذایی وارد کرده است.
امنیت غذایی؛ فراتر از تأمین کالا از بازار جهانی
در شرایط عادی، واردات می‌تواند بخشی از نیازهای یک کشور را تأمین کند؛ اما زمانی که مسیرهای تجاری با محدودیت مواجه می‌شوند، اهمیت ظرفیت تولید داخلی بیشتر آشکار می‌شود. تجربه اخیر نشان داد که امنیت غذایی صرفاً به داشتن منابع مالی برای خرید کالا وابسته نیست؛ امکان دسترسی به مسیرهای حمل‌ونقل، کشتی، بیمه، بنادر، نهاده‌های کشاورزی و شبکه توزیع نیز بخشی از همین زنجیره است.
فائو در گزارش‌های خود درباره ایران نیز بر اهمیت تولید داخلی و وضعیت واردات غلات تأکید کرده است. بر اساس آخرین ارزیابی این سازمان، تولید غلات ایران در سال ۲۰۲۵ به دلیل شرایط نامناسب آب‌وهوایی پایین‌تر از میانگین بود و نیاز به واردات غلات افزایش یافت؛ در مقابل، چشم‌انداز تولید سال ۲۰۲۶ با بهبود شرایط بارندگی، نزدیک به میانگین برآورد شده است.
این آمار یک نکته مهم را روشن می‌کند: تولید داخلی به معنای بی‌نیازی مطلق از تجارت خارجی نیست، بلکه هرچه ظرفیت تولید داخلی، دانش فنی و نیروی انسانی متخصص بیشتر باشد، آسیب‌پذیری کشور در برابر اختلالات خارجی نیز کمتر می‌شود.
از زمین کشاورزی تا کلاس درس
در این میان، بحث کشاورزی تنها به زمین، آب، بذر و ماشین‌آلات محدود نمی‌شود؛ نیروی انسانی ماهر یکی از مهم‌ترین نهاده‌های تولید است.
کشاورزی امروز با تصویری که از کشاورزی سنتی در ذهن بسیاری وجود دارد، تفاوت زیادی دارد. مدیریت منابع آب، استفاده صحیح از کود و نهاده‌ها، مکانیزاسیون، گلخانه‌داری، اصلاح الگوی کشت، کنترل آفات، نگهداری و فرآوری محصولات و کاهش ضایعات، همگی نیازمند دانش و مهارت هستند.
از همین منظر، هنرستان کشاورزی می‌تواند نقطه اتصال آموزش، مهارت و تولید باشد؛ دانش‌آموز در این مسیر صرفاً یک رشته تحصیلی را انتخاب نمی‌کند، بلکه با بخشی از فرآیند واقعی تولید آشنا می‌شود و مهارت‌هایی را فرا می‌گیرد که قابلیت استفاده در محیط کار و مزرعه دارند.
همکاری‌های اخیر ایران و فائو نیز بر موضوعاتی مانند استفاده از فناوری در کشاورزی، کاهش ضایعات غذایی و کشاورزی، بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها و بهبود ذخیره‌سازی محصولات تأکید داشته است.
هنرستان کشاورزی؛ سرمایه‌گذاری روی نیروی انسانی
اهمیت هنرستان‌های کشاورزی را می‌توان از زاویه دیگری نیز دید؛ این مراکز صرفاً برای تأمین نیروی کار امروز بخش کشاورزی نیستند، بلکه می‌توانند بخشی از نیروی انسانی مورد نیاز آینده این بخش را تربیت کنند.
دانش‌آموزی که از دوران مدرسه با اصول کشت، تولید، نگهداری و بهره‌برداری صحیح از منابع آشنا می‌شود، در ادامه می‌تواند مسیر خود را در دانشگاه، کسب‌وکارهای کشاورزی، صنایع تبدیلی یا فعالیت مستقیم در بخش تولید دنبال کند.
این موضوع به‌ویژه برای کشوری مانند ایران اهمیت دارد؛ کشوری که از یک سو با محدودیت منابع آب مواجه است و از سوی دیگر باید برای تأمین پایدار مواد غذایی جمعیت خود برنامه‌ریزی کند. بنابراین، کشاورزی آینده به نیروی انسانی‌ای نیاز دارد که هم با زمین و تولید آشنا باشد و هم فناوری، مدیریت منابع و روش‌های نوین را بشناسد.
جنگ، یک درس اقتصادی برای نظام آموزشی
اگر یک بحران بتواند مسیر ورود کالا یا نهاده را مختل کند، وابستگی بیش از حد به یک مسیر یا یک منبع تأمین می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیری تبدیل شود. از سوی دیگر، ایجاد ظرفیت تولید داخلی بدون نیروی انسانی ماهر نیز کافی نیست.
به همین دلیل، سیاست امنیت غذایی را نمی‌توان صرفاً در سطح وزارتخانه‌های اقتصادی و کشاورزی دنبال کرد؛ نظام آموزشی نیز در این زنجیره نقش دارد. هنرستان‌های کشاورزی از همین منظر می‌توانند بخشی از زیرساخت نرم امنیت غذایی کشور باشند؛ زیرساختی که محصول اصلی آن نه گندم و برنج، بلکه انسان ماهر برای تولید گندم و برنج و سایر محصولات است.
از خودکفایی تا تاب‌آوری
البته هدف از توسعه هنرستان‌های کشاورزی را نباید صرفاً «قطع وابستگی به واردات» تعریف کرد. کشاورزی یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است و حتی تولید داخلی نیز به برخی نهاده‌ها، فناوری‌ها و تجهیزات وابسته است.
مسئله اصلی، افزایش تاب‌آوری است؛ یعنی اگر در مقطعی مسیرهای تجاری محدود شد، کشور بتواند با اتکا به ظرفیت‌های داخلی، ذخایر، دانش فنی و نیروی انسانی خود، فشار واردشده بر زنجیره تأمین را بهتر مدیریت کند.
در واقع، همان‌طور که فائو در بررسی بحران تنگه هرمز بر ضرورت تقویت کشاورزی داخلی، تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین، پایداری تولید و سرمایه‌گذاری بلندمدت در کشاورزی تأکید کرده است، تربیت نیروی انسانی متخصص نیز بخشی از همین نگاه بلندمدت است.
هنرستان؛ جایی برای پیوند مدرسه و امنیت غذایی
تجربه محدودشدن مسیرهای تجاری یک پیام روشن برای نظام آموزشی دارد: امنیت غذایی از مدرسه آغاز می‌شود.
وقتی کشاورزی به سمت فناوری، بهره‌وری، مکانیزاسیون و مدیریت علمی حرکت می‌کند، نمی‌توان انتظار داشت نیروی انسانی مورد نیاز آن صرفاً از مسیر تجربه سنتی وارد بازار کار شود. هنرستان‌های کشاورزی می‌توانند این فاصله را پر کنند؛ دانش‌آموز را با محیط واقعی تولید آشنا کنند، مهارت عملی به او بدهند و مسیر ورود نسل جوان به یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های اقتصاد کشور را هموار سازند.
در شرایطی که بحران‌های منطقه‌ای می‌توانند تجارت، حمل‌ونقل و زنجیره‌های تأمین را تحت تأثیر قرار دهند، سرمایه‌گذاری بر نیروی انسانی ماهر دیگر صرفاً یک سیاست آموزشی نیست؛ بخشی از سیاست تاب‌آوری اقتصادی و امنیت غذایی کشور است.
کمال حسین‌پور، نماینده مردم پیرانشهر، سردشت و میرآباد در مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با پانا، با اشاره به اهمیت تولید داخلی، به‌ویژه در شرایط جنگی، اظهار کرد: «هنرستان‌ها همان‌طور که از نامشان پیداست، نقش مهمی در مهارت‌آموزی، اشتغال جوانان و تقویت تولید داخلی دارند.»
وی ضمن قدردانی از تلاش‌های مجموعه آموزش و پرورش برای برنامه‌ریزی و تداوم فعالیت‌های آموزشی در شرایط دشوار، افزود: «اگر می‌خواهیم تولید داخلی تقویت شود، باید نیروی انسانی ماهر، خلاق و آشنا با فناوری تربیت کنیم و هنرستان‌ها از مهم‌ترین مراکز تحقق این هدف هستند.»
مهارت‌آموزی؛ زیربنای تقویت تولید داخلی
حسین‌پور با بیان اینکه در شرایط کنونی، افزایش توان تولید و کاهش وابستگی اقتصادی اهمیت ویژه‌ای دارد، گفت: «دانش‌آموزی که در هنرستان مهارت‌هایی مانند طراحی، ساخت، تعمیر و حل مسئله را می‌آموزد، در آینده می‌تواند به ارتقای کیفیت محصولات ایرانی، کاهش هزینه‌های تولید و راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید کمک کند.»
وی تأکید کرد: «حمایت از هنرستان‌ها باید بخشی از سیاست‌های کلان حمایت از تولید داخلی باشد و تحقق این هدف به کارگاه‌های مجهز، هنرآموزان توانمند و ارتباط مستمر میان مراکز آموزشی و واحدهای تولیدی نیاز دارد.»
ضرورت پیوند آموزش‌های هنرستانی با محیط واقعی کار
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس با تأکید بر اهمیت آموزش عملی اظهار کرد: دانش‌آموزان باید فرصت داشته باشند زیر نظر مربیان، آموخته‌های خود را در پروژه‌های واقعی به کار بگیرند و صرفاً به آموزش‌های نظری محدود نشوند.
وی افزود: «هنرجویان باید در کارگاه‌ها مسیر تبدیل یک ایده به محصول را تجربه کنند تا پس از پایان تحصیل، آمادگی بیشتری برای ورود به محیط کار داشته باشند.»
حسین‌پور همچنین با اشاره به ضرورت تناسب رشته‌های هنرستانی با نیازهای مناطق مختلف کشور گفت: «رشته‌های فنی و مهارتی باید بر اساس ظرفیت‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی هر منطقه توسعه یابند تا آموزش‌ها به فرصت‌های شغلی واقعی پیوند بخورند.»
عدالت آموزشی و توسعه هنرستان‌ها در مناطق محروم
نماینده مردم پیرانشهر، سردشت و میرآباد در مجلس، عدالت آموزشی را یکی از الزامات توسعه مهارت‌آموزی دانست و تصریح کرد: «نوجوانان مناطق محروم و مرزی نیز باید به آموزش‌های فنی باکیفیت و تجهیزات مناسب دسترسی داشته باشند.»
وی ادامه داد: «توسعه هنرستان‌ها در مناطق محروم می‌تواند زمینه اشتغال جوانان در زادگاه خود را فراهم کند، امید به آینده را افزایش دهد و از مهاجرت نیروی انسانی جلوگیری کند.»
حسین‌پور با تأکید بر نقش مجلس در تحقق این اهداف گفت: «تجهیز هنرستان‌ها، تأمین نیروی انسانی متخصص و تقویت همکاری آموزش و پرورش با بخش تولید باید به‌صورت جدی پیگیری شود.»
هنرستان؛ مسیری برای ادامه تحصیل، مهارت و کارآفرینی
این نماینده مجلس با اشاره به ضرورت تغییر نگاه خانواده‌ها به آموزش‌های فنی و حرفه‌ای اظهار کرد: «خانواده‌ها باید هنرستان را مسیری معتبر و آینده‌دار برای فرزندان خود بدانند و تصور نکنند که موفقیت تحصیلی تنها از طریق ورود به رشته‌های نظری خاص امکان‌پذیر است.»
وی خاطرنشان کرد: «هنرستان‌ها این فرصت را فراهم می‌کنند که دانش‌آموزان در کنار کسب مهارت، مسیر ادامه تحصیل و کارآفرینی را نیز دنبال کنند.»
حسین‌پور تأکید کرد: «آینده تولید ایران تا حد زیادی به توانمندی همین نوجوانانی وابسته است که امروز در هنرستان‌ها آموزش می‌بینند؛ بنابراین توجه به مهارت‌آموزی و فراهم کردن امکانات لازم برای آنان، اقدامی مؤثر برای ساختن آینده اقتصادی کشور خواهد بود.»
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه