دو پوستر، دو روایت از جهان کودکی؛ جشنواره سیوهشتم از خیال تا میناب
تهران (پانا) - پوسترهای سیوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان، این دوره را با دو زبان بصری متفاوت معرفی میکنند؛ پوستر اصلی با ترکیب سینما، بازی و خیال، هویتی مدرن و پرتحرک دارد و پوستر بخش ویژه میناب، جهان بیواسطه نقاشی کودکان را به نشانهای از همبستگی ملی تبدیل کرده است.
پوستر یک جشنواره، نخستین مواجهه مخاطب با هویت آن رویداد است؛ تصویری که باید پیش از آغاز نمایش فیلمها، جهان جشنواره را در ذهن تماشاگر بسازد. سیوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان امسال به یک تصویر واحد بسنده نکرده و با رونمایی از دو پوستر، دو روایت متفاوت اما مرتبط را پیش روی مخاطبان قرار داده است؛ یکی روایتی از خیال، سینما و بازی و دیگری تصویری صمیمی از میناب در جغرافیای فرهنگی ایران.
پوستر اصلی جشنواره بر پایه یک سازه خیالی شکل گرفته است؛ موجودی شبیه دوربین یا دستگاه نمایش فیلم که اجزای آن در نگاه دوم، یادآور وسایل بازی کودکان است. بلندگو، لنزها، پلهها، سرسره و میلههای رنگی، در کنار چهره خندان این سازه، فضایی میان یک دستگاه سینمایی و یک زمین بازی ساختهاند. همین ترکیب، مهمترین ایده پوستر را شکل میدهد؛ سینما برای کودک تنها پردهای برای تماشا نیست، بلکه میتواند مکانی برای بازی، کشف، خیالپردازی و تجربه جهانهای تازه باشد.
عدد ۳۸ نیز در بالاترین بخش این سازه قرار گرفته و بهجای آنکه صرفاً یک نشانه نوشتاری باشد، به بخشی از ساختمان پوستر تبدیل شده است. این انتخاب بر سابقه جشنواره تأکید میکند، اما طراحی کلی همچنان رو به آینده دارد. پسزمینه روشن، فضای خلوت و استفاده کنترلشده از رنگها نیز باعث شدهاند تصویر مرکزی فرصت دیدهشدن پیدا کند و پوستر، برخلاف بسیاری از آثار مناسبتی، زیر انبوه نوشتهها و نشانهها پنهان نشود.
چشمهای دایرهای، لبخند قرمز و اندام نامتعارف شخصیت مرکزی، پوستر را به جهان انیمیشن و اسباببازی نزدیک میکند. با این حال، طراحی به اندازهای ساده و مستقیم نیست که تنها برای گروه سنی خردسال قابل خواندن باشد. نوجوانان نیز میتوانند در جزئیات مکانیکی، فرم معماری و ترکیب ابزارهای سینمایی آن، لایههای دیگری از تصویر را کشف کنند. این ویژگی با ماهیت جشنوارهای که هم کودک و هم نوجوان را خطاب قرار میدهد، تناسب دارد.
در کنار این تصویر مدرن و حسابشده، پوستر بخش ویژه میناب مسیری کاملاً متفاوت را انتخاب کرده است. عبارت «میناب، جان ایران» با رنگهای سبز، قرمز و آبی در مرکز اثر نشسته و اطراف آن با خورشید، ابر، درخت، گل، پرنده، کولهپشتی و دوربین فیلمبرداری تکمیل شده است. خطوط عمداً منظم و بزرگسالانه نیستند و بافت مدادرنگی و فرمهای ساده، پوستر را به صفحهای از دفتر نقاشی یک کودک شبیه کردهاند.
نقطه قوت این پوستر، تلاش نکردن برای بازسازی تصنعی دنیای کودکان است. تصویر بهجای آنکه از بیرون درباره کودک سخن بگوید، میکوشد با زبان دیداری خود او ارتباط برقرار کند. دوربین کوچکی که میان واژهها قرار گرفته نیز سینما را از یک مفهوم رسمی و دور از دسترس، به وسیلهای برای دیدن و روایتکردن جهان پیرامون تبدیل میکند؛ گویی کودک میتواند شهر، خانه، مدرسه و آرزوهایش را با دوربین خودش ثبت کند.
انتخاب عبارت «میناب، جان ایران» نیز این پوستر را از یک نشانه صرفاً محلی فراتر میبرد. میناب در این تصویر، بخشی زنده از پیکره ایران معرفی میشود؛ رویکردی که میتواند توجه جشنواره را از مرکز برگزاری آن به کودکان دیگر نقاط کشور گسترش دهد. حضور یک پوستر مستقل برای بخش ویژه میناب، در سطح هویتی نیز حامل این پیام است که سینمای کودک قرار نیست تنها در چند شهر بزرگ تعریف شود و کودکان مناطق مختلف باید در تصویر فرهنگی کشور سهم و نمایندگی داشته باشند.
قرار گرفتن این دو پوستر در کنار یکدیگر، تضادی معنادار ایجاد کرده است. پوستر اصلی، منظم، سهبعدی و مبتنی بر طراحی معاصر است؛ در حالی که پوستر میناب، دستی، ساده و نزدیک به نقاشی کودکانه به نظر میرسد. اولی از سازوکار خیال سخن میگوید و دومی خودِ خیال کودک را بیواسطه روی کاغذ میآورد. این تفاوت نهتنها موجب گسست نشده، بلکه دامنه تصویری جشنواره را گستردهتر کرده است.
حامد جعفری، دبیر جشنواره، در مراسم رونمایی عنوان کرد که پوستر امسال با زبان خیال به جهانی اشاره دارد که سینمای کودک و نوجوان از آن برمیخیزد؛ جهانی که در آن تخیل نه یک عنصر حاشیهای، بلکه سرچشمه آفرینش است. این نگاه در پوستر اصلی با تبدیل ابزار سینما به سازهای بازیگوشانه و در پوستر میناب با تکیه بر آزادی خطوط و رنگهای کودکانه نمود پیدا کرده است.
علی قاسمزاده، شهردار اصفهان، نیز در این مراسم به گفتوگوی خود با کودکان و نوجوانان شهر اشاره کرد و گفت آنان نسبت به تعبیر «نسل آیندهساز» اعتراض داشتهاند؛ زیرا خود را از همین امروز آماده مشارکت در ساختن ایران میدانند. این جمله میتواند کلیدی برای خوانش پوسترهای امسال باشد؛ کودک در این تصاویر تنها تماشاگر یا مخاطب منفعل جشنواره نیست، بلکه صاحب نگاه، تخیل و روایت است.
پوسترهای سیوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان را حامد حکیمی و مسعود جزنی طراحی کردهاند. حاصل کار، هویتی تصویری است که نسبت به بسیاری از پوسترهای رسمی، ارتباط روشنتری با روحیه مخاطب خود دارد و در عین برخورداری از نظم حرفهای، از بازیگوشی و رنگ فاصله نمیگیرد.
موفقیت نهایی این هویت بصری البته زمانی کامل میشود که ایدههای مطرحشده در پوسترها، در فیلمها و برنامههای جشنواره نیز ادامه پیدا کند؛ یعنی کودکان و نوجوانان نه فقط موضوع آثار، بلکه بخشی جدی از گفتوگو، داوری و جریان فرهنگی رویداد باشند. با این حال، رونمایی امسال نشان میدهد جشنواره در معرفی تصویری خود گامی متفاوت برداشته است؛ گامی که از یک سازه خیالی در اصفهان آغاز میشود و با جملهای ساده و پرمعنا به جنوب ایران میرسد: «میناب، جان ایران است.»
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه