از ویرانی مدرسه تا ویرانی آینده؛ ایران در شورای حقوق بشر از «تخریب توسعه» گفت

‌دکتر حسن فرطوسی،‌‌ دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، در شصت‌وسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، با تشریح پیامدهای اقدامات قهری یک‌جانبه و حملات نظامی بر روند توسعه، تأکید کرد: آسیب به مدارس، بیمارستان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی را نمی‌توان صرفاً پیامدهای جانبی جنگ دانست؛ چراکه چنین اقداماتی مستقیماً سرمایه انسانی، روند توسعه و آینده نسل‌ها را هدف قرار می‌دهد.

وی در این نشست با اشاره به چهلمین سالگرد اعلامیه حق توسعه، خاطرنشان کرد: چهار دهه پس از تصویب این سند، وعده برخورداری همگانی از حق توسعه همچنان برای میلیون‌ها انسان محقق نشده است.

چهار دهه پس از اعلامیه حق توسعه؛ چالش تحقق این حق

فرطوسی با اشاره به تحولات چهار دهه گذشته اظهار داشت: مسئله امروز دیگر صرفاً اثبات این موضوع نیست که توسعه، یک حق بشری است؛ بلکه پرسش اساسی این است که چرا برخی کشورها همچنان می‌توانند ملت‌های دیگر را از برخورداری از این حق محروم کنند.

به گفته دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، به رسمیت شناختن حق توسعه زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه بین‌المللی بتواند برای موانعی که عملاً ملت‌ها را از دسترسی به منابع، فرصت‌ها و زیرساخت‌های لازم برای توسعه بازمی‌دارد، راهکارهای مؤثر و قابل اجرا ارائه کند.

تحریم و جنگ؛ آسیب به سلامت، آموزش و زیرساخت‌ها

وی در ادامه سخنان خود به پیامدهای اقدامات قهری یک‌جانبه علیه ایران پرداخت و گفت: این اقدامات طی دهه‌های گذشته، دسترسی کشور به منابع مالی، فناوری، دارو و کالاهای اساسی را محدود کرده و موانع قابل‌توجهی در مسیر توسعه ایجاد کرده است.

او با اشاره به شرایط کنونی افزود: فشارهای اقتصادی در کنار آثار ناشی از تهاجم نظامی، ابعاد تازه‌ای از آسیب به حق توسعه مردم ایران را رقم زده است؛ به‌گونه‌ای که آثار این وضعیت تنها در شاخص‌های اقتصادی قابل مشاهده نیست و حوزه‌هایی همچون سلامت، آموزش، زیرساخت و سرمایه انسانی را نیز دربر می‌گیرد.

وقتی هدف، ساختمان نیست؛ آینده نسل‌هاست

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی را بخشی جدایی‌ناپذیر از تحقق حق توسعه دانست و در تشریح پیامدهای حمله به مراکز آموزشی و درمانی گفت: وقتی بیمارستان‌ها مورد حمله قرار می‌گیرند، مدارس تخریب می‌شوند و کودکان در کلاس‌های درس جان خود را از دست می‌دهند، ما صرفاً شاهد تلفات جنگ نیستیم؛ بلکه شاهد تخریب عمدی خودِ توسعه هستیم.

فرطوسی در ادامه افزود: پیامد ویرانی یک مدرسه در چند ثانیه، می‌تواند سال‌ها ادامه داشته باشد؛ از آسیب‌های روانی و تروما در میان دانش‌آموزان تا اختلال در آموزش و از دست رفتن فرصت‌های یادگیری.

او همچنین حمله به بیمارستان‌ها را فراتر از تخریب یک ساختمان توصیف کرد و گفت: چنین اقدامی سلامت جامعه، سرمایه انسانی و چشم‌انداز زندگی نسل‌های آینده را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

حق توسعه؛ مسئولیتی فراتر از یک اعلامیه

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران با طرح این پرسش که چگونه می‌توان از احترام به حق توسعه سخن گفت، در حالی که مردمی برای دهه‌ها تحت فشار و محدودیت اقتصادی قرار دارند و سپس در معرض تهاجم نظامی نیز واقع می‌شوند، تصریح کرد: میان صیانت از حق توسعه و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی رابطه‌ای مستقیم وجود دارد.

او تأکید کرد: بزرگداشت چهلمین سالگرد اعلامیه حق توسعه نباید صرفاً به یادآوری یک سند تاریخی محدود شود، بلکه این مناسبت باید به نقطه‌ای برای بازنگری در سازوکارهای اجرای این حق و تقویت مسئولیت‌پذیری بین‌المللی تبدیل شود.

از اعلام اصول تا مطالبه پاسخ‌گویی

فرطوسی، حرکت از مرحله اعلام اصول به سمت اجرای واقعی و پاسخ‌گویی را ضرورتی اساسی دانست و خاطرنشان کرد: کشورها و بازیگرانی که از طریق اقدامات قهری غیرقانونی و تهاجم نظامی به مسیر توسعه ملت‌ها آسیب می‌زنند، باید در قبال پیامدهای اقدامات خود پاسخ‌گو باشند.

وی در پایان سخنان خود با تأکید بر ضرورت برخورداری برابر ملت‌ها از فرصت توسعه گفت: حق توسعه باید حقی برای همه ملت‌ها باشد، به‌خصوص مردم کشورهای در حال توسعه.

نشست دوسالانه بحث و گفت‌وگو درباره حق توسعه در سال ۲۰۲۶ همزمان با چهلمین سالگرد تصویب «اعلامیه حق توسعه» در سال ۱۹۸۶ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار شد.

بازخوانی جایگاه حق توسعه به‌عنوان یک حق بشری سلب‌ناشدنی، بررسی دستاوردها و موانع چهار دهه اجرای اعلامیه و ترسیم عناصر یک نقشه راه عملی برای تحقق این حق، از محورهای اصلی این نشست بود. بررسی روند تدوین و تصویب میثاق بین‌المللی حق توسعه و تبیین نقش این حق در پیشبرد دستورکار ۲۰۳۰ برای توسعه پایدار نیز از دیگر موضوعات مورد توجه در این نشست بود.