گفتوگوی «پانا» با آهنگساز نمایش «کمدی آغاز»:
استعداد بدون احترام و نظم در تئاتر دوام نمیآورد
تهران (پانا) - آهنگساز و طراح صدای نمایش «کمدی آغاز» با اشاره به فضای سوررئال و شبهبرزخی این اثر، موسیقی و طراحی صدا را از عناصر مؤثر در شکلگیری جهان نمایشی و انتقال بهتر اتفاقات صحنه به مخاطب دانست.
حمیدرضا حسینی در گفتوگو با پانا از تجربه همکاری با زری اماد پس از ۱۱ سال دوری این کارگردان از صحنه تئاتر، طراحی صدا برای شخصیتها، استفاده از صداهای طبیعت، ظرفیت اجرای زنده موسیقی در تئاتر و همچنین مشکلات اقتصادی و گرانی تجهیزات تخصصی این حوزه سخن گفت.
نمایش «کمدی آغاز» به نویسندگی، طراحی و کارگردانی زری اماد، از چهارم تا بیستوچهارم شهریورماه، هر شب ساعت ۱۹ در سالن قشقایی تئاتر شهر تهران روی صحنه میرود؛ اجرایی که بازگشت اماد به صحنه تئاتر شهر پس از ۱۱ سال را رقم زده است. این اثر با نگاهی به زندگی انسان از تولد تا مرگ، در فضایی سوررئال و وهمآلود شکل گرفته و از ترکیبی میان بیانگرایی، فرمگرایی و طبیعتگرایی بهره میگیرد.
در این نمایش، مسعود بهارلو، فریبرز قاسمی، محمدرضا فصیحینیا، علی آتشانی، نیلوفر شکری و زری اماد به ایفای نقش میپردازند و سامان خلیلیان و حسین صفریان بحری تهیهکنندگی اثر را برعهده دارند. علی گلکاران طراح صحنه، کوروش مراد طهرانی طراح لباس، میثم صفری طراح نور و حمیدرضا حسینی آهنگساز و طراح صدا هستند. مؤسسه جهاننمای تئاتر سکوت نیز بهعنوان تهیهکننده و مجری طرح در این پروژه حضور دارد.
«فضای شبهبرزخی نمایش، موسیقی متعارف را پس میزند»
حمیدرضا حسینی، آهنگساز و طراح صدای نمایش «کمدی آغاز» و دانشآموخته مهندسی صدا از «شهر صدای پارسیان» که از سال ۱۳۹۵ فعالیت حرفهای خود را آغاز کرده است، در گفتوگو با پانا، درباره نخستین مواجهه با متن نمایش و تصویری که از جهان صوتی آن در ذهنش شکل گرفت، گفت: «وقتی متن را دریافت کردم، از همان ابتدا فضای سوررئال و شبهبرزخی نمایش برایم بسیار پررنگ بود.»
این آهنگساز با اشاره به اینکه چنین فضایی بهراحتی در چهارچوب سبکهای متعارف موسیقی قرار نمیگیرد، افزود: «احساس میکردم موسیقی این نمایش باید چیزی فراتر از یک موسیقی معمول باشد و برای باورپذیر شدن فضای صحنه، لازم است از افکتها و صداهایی استفاده کنم که بتوانند این حس متفاوت و ناآشنا را به مخاطب منتقل کنند.»
وی با بیان این نکته که هدف از طراحی صوتی اثر صرفاً ایجاد یک فضای شنیداری متفاوت نبوده و صدا باید به فهم اتفاقات صحنه نیز کمک کند، ادامه داد: «میخواستم مخاطب بتواند اتفاقی را که روی صحنه رخ میدهد، بهتر درک کند و صدا و موسیقی در کنار بازی و دیگر عناصر اجرایی، به شکلگیری جهان نمایش کمک کنند.»
«همکاری با کارگردانی که ۱۱ سال دور از تئاتر بوده، برایم یادآور یک دوره متفاوت بود»
حسینی درباره چگونگی شکلگیری همکاری خود با زری اماد، با اشاره به اینکه نخستین آشنایی آنها به نمایش «یوزف کا» به کارگردانی شهروز دلافکار بازمیگردد، اضافه کرد: «خانم اماد آن نمایش را دیده بودند و از کاری که من انجام داده بودم خوششان آمده بود و همین موضوع باعث شد زمینه همکاری ما در «کمدی آغاز» شکل بگیرد.»
آهنگساز نمایش با اشاره به اینکه همکاری با کارگردانی که پس از ۱۱ سال دوباره به صحنه تئاتر شهر بازگشته است، برای او تجربهای متفاوت بوده، اظهار داشت: «این همکاری برای من جالب بود و تا حدی یادآور دورهای شد که ادب، پرستیژ و نظم در فضای تئاتر اهمیت بسیار زیادی داشت.»
این هنرمند با اذعان به تغییراتی که در فضای امروز تولید تئاتر نسبت به سالهای گذشته ایجاد شده است، تصریح کرد: «احساس میکنم بعضی از این ویژگیها امروز شاید به اندازه گذشته مورد تأکید نباشند و به همین دلیل، حضور در چنین روندی برای من تجربهای متفاوت و قابل توجه بود.»
«برای هر شخصیت، یک هویت شنیداری در نظر گرفتم»
طراح صدای «کمدی آغاز» درباره طراحی موسیقی و صدا برای شخصیتهای نمایش، خاطرنشان کرد: «تلاش کردم برای هر شخصیت، صدای مشخص، موسیقی مشخص یا حتی تم مشخصی داشته باشیم تا هر شخصیت از نظر شنیداری نیز هویت خودش را پیدا کند.»
وی با اشاره به نقش طبیعت در شکلگیری ایدههای صوتی نمایش، یادآور شد: «بخش قابل توجهی از صداهایی که در این کار استفاده کردم، از طبیعت الهام گرفتهاند و در بسیاری از موارد از صداهای واقعی طبیعت استفاده کردم و بعد آنها را تغییر دادم.»
حسینی با تأکید بر اینکه هدفش رسیدن به یک ترکیب صوتی یکدست از عناصر مختلف بوده است، تأکید کرد: «میخواستم موسیقی، صدا، صداهای طبیعت و بافتهای موسیقایی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و بتوانند فضاهای بیانگرایانه، فرمگرایانه و طبیعتگرایانه نمایش را شکل دهند.»
«هماهنگی صدا با بازیگران، گاهی مخاطب را به اشتباه میاندازد»
این آهنگساز درباره واکنش مخاطبان به طراحی صدا و موسیقی نمایش گفت: «یکی از نکاتی که مخاطبان به آن اشاره میکنند، هماهنگی صدا و موسیقی با بازیگران است که برایشان بسیار جالب و حتی گاهی شگفتانگیز به نظر میرسد.»
حسینی افزود: «این هماهنگی باعث میشود ریتم مشخصی در اجرا شکل بگیرد و بعضی مخاطبان حتی تصور کنند که با یک اثر از پیش ضبطشده یا چیزی شبیه فیلم مواجه هستند.»
طراح صدا با اشاره به ماهیت زنده تئاتر و تفاوت آن با یک اثر از پیش تولیدشده ادامه داد: «در تئاتر هر لحظه ممکن است اتفاقی پیشبینینشده رخ دهد و همین زنده بودن اجراست که اهمیت هماهنگی میان بازیگر، صدا و موسیقی را بیشتر میکند.»
وی اضافه کرد: «اینکه با وجود زنده بودن اجرا، میزان نظم و هماهنگی میان عناصر مختلف برای مخاطب تا این اندازه محسوس است، برای خود من نیز نکته جالبی است.»
«موسیقی تئاتر دیگر فقط آهنگسازی برای یک نمایش نیست»
حسینی با اشاره به تغییر تدریجی نگاه به جایگاه موسیقی و طراحی صدا در تئاتر ایران، اظهار داشت: «در ایران، مدل قدیمی که موسیقی تئاتر را صرفاً به معنای آهنگسازی برای یک نمایش میدانست، در حال تغییر است.»
این آهنگساز با اشاره به افزایش حضور نیروهای آموزشدیده در حوزه مهندسی صدا در تولیدات نمایشی، تصریح کرد: «امروز افراد بیشتری که آموزش تخصصی مهندسی صدا دیدهاند، وارد حوزه طراحی صدا و موسیقی تئاتر میشوند.»
وی یادآور شد: «این اتفاق البته پیش از این هم وجود داشته است، اما به نظر میرسد در سالهای اخیر حضور چنین افرادی در پروژههای نمایشی بیشتر به چشم میآید.»
حسینی خاطرنشان کرد: «این تغییر میتواند اتفاق مثبتی باشد، چون طراحی صدا و موسیقی میتوانند متناسب با شرایط هر اجرا، نقش فعالتری در شکلگیری فضای نمایشی داشته باشند.»
«تئاتر این امکان را دارد که موسیقی هم مثل بازیگر، زنده باشد»
طراح صدای نمایش درباره تفاوت موسیقی تئاتر و سینما و مهمترین ویژگی موسیقی در یک اجرای زنده، گفت: «به نظر من مهمترین و جذابترین تفاوت این است که تئاتر زنده است و همین موضوع این امکان را ایجاد میکند که موسیقی آن نیز به شکل زنده در اجرا حضور داشته باشد.»
حسینی افزود: «وقتی موسیقی بتواند در لحظه با اجرا همراه شود، برای آهنگساز، بازیگر و حتی مخاطب، تجربه میتواند تأثیرگذارتر و لذتبخشتر باشد.»
این هنرمند با اشاره به تفاوت میان موسیقی از پیش تثبیتشده و موسیقی همراه با یک اجرای زنده، ادامه داد: «در تئاتر این امکان وجود دارد که صدا و موسیقی خودشان را با تغییرات حالوهوای صحنه و انرژی بازیگران در هر شب هماهنگ کنند.»
وی اضافه کرد: «همانطور که بازیگر در لحظه روی صحنه حضور دارد و بازی میکند، صدا و موسیقی هم میتوانند در لحظه اجرا کنند و خودشان را با اتفاقی که همان شب روی صحنه رخ میدهد، هماهنگ کنند.»
«گرانی تجهیزات، کیفیت صدای تئاتر را قربانی میکند»
حسینی درباره مشکلات اقتصادی موجود در مسیر تولید موسیقی و طراحی صدای تئاتر، اظهار داشت: «موسیقی و صدا از حوزههای پرهزینه هنر هستند و تجهیزات مورد نیاز برای فعالیت در این زمینه نیز هزینه بسیار بالایی دارند.»
این آهنگساز با اشاره به فهرست گسترده تجهیزات مورد نیاز در این حوزه، تصریح کرد: «میکروفن، کارت صدا، لپتاپ، بلندگو، میکسر، کابل و بسیاری از تجهیزات دیگر، همگی هزینهبر هستند و بخش قابل توجهی از این تجهیزات نیز وارداتی است.»
وی با بیان اینکه مسئله تنها خرید تجهیزات نیست و نگهداری و جایگزینی آنها نیز هزینههای قابل توجهی دارد، خاطرنشان کرد: «وقتی تجهیزات نیاز به تعمیر یا تعویض پیدا میکنند، با توجه به شرایط اقتصادی و افزایش قیمتها، بسیاری از گروهها و سالنها توان تأمین کیفیت مورد نظر را ندارند.»
حسینی یادآور شد: «در نهایت این شرایط مستقیماً روی کیفیت صدایی که مخاطب در سالن دریافت میکند اثر میگذارد و وقتی کیفیت صدا پایین بیاید، کیفیت کلی اجرای تئاتر نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.»
«یک ایده بد هم میتواند به بهترین ایده تبدیل شود»
آهنگساز «کمدی آغاز» در توصیه به آهنگسازان و طراحان صدای جوان، تأکید کرد: «به نظرم باید جسارت داشت و از تجربه کردن ایدههای متفاوت نترسید.»
حسینی گفت: «گاهی ممکن است یک ایده در ابتدا بد یا حتی بیمعنا به نظر برسد، اما در روند کار تغییر کند و به یکی از بهترین ایدهها تبدیل شود.»
وی افزود: «اگر قرار باشد همیشه از ابتدا مطمئن باشیم که یک ایده کاملاً درست است، ممکن است بسیاری از تجربههای خلاقانهای را که میتوانند به نتیجه خوبی برسند، از دست بدهیم.»
«در تئاتر، استعداد بدون احترام و نظم دوام نمیآورد»
این هنرمند با اشاره به ماهیت جمعی تولید تئاتر و ضرورت هماهنگی میان اعضای گروه، ادامه داد: «تئاتر یک کار فردی نیست و موفقیت در آن به همکاری مجموعهای از افراد وابسته است.»
طراح صدا با اشاره به زمان طولانی تمرین و فشارهای روحی و کاری پیش از اجرا، اضافه کرد: «گاهی یک گروه دو، پنج یا حتی شش ماه، هر روز درگیر تمرین است و پس از آن نیز فشار و اضطراب اجرا آغاز میشود.»
حسینی با بیان اینکه استمرار فعالیت حرفهای در تئاتر تنها به استعداد و توانایی فردی وابسته نیست، اظهار داشت: «اگر در چنین شرایطی احترام، ادب و نظم میان اعضای گروه وجود نداشته باشد، حتی اگر فرد از نظر استعداد و توانایی بسیار قوی باشد، نمیتواند برای مدت طولانی در این حرفه دوام بیاورد.»
وی تصریح کرد: «به نظرم کسی که میخواهد در تئاتر بماند و به شکل حرفهای کار کند، باید بداند که این عرصه بیش از هر چیز یک کار جمعی است و رفتار حرفهای با دیگر اعضای گروه اهمیت بسیار زیادی دارد.»
«در همکاری بعدی، فضای ملودراماتیکتر و احساسیتری را تجربه میکنم»
حسینی درباره احتمال همکاری دوباره با زری اماد، خاطرنشان کرد: «اگر این فرصت پیش بیاید که دوباره با خانم اماد همکاری کنم، طبیعتاً به سلیقه و نگاه ایشان بستگی دارد.»
این آهنگساز یادآور شد: «خودم علاقه دارم در اثر بعدی، فضای ملودراماتیکتر و احساسیتری را تجربه کنم.»
وی تأکید کرد: «تجربه «کمدی آغاز» برای من از این جهت ارزشمند بود که امکان آزمودن ترکیبی از موسیقی، صدا، افکت و صداهای طبیعت را در فضایی متفاوت فراهم کرد و هر پروژه تازه میتواند فرصتی برای پیدا کردن زبان تازهای در موسیقی و طراحی صدا باشد.»
به گزارش پانا، نمایش «کمدی آغاز» به نویسندگی، طراحی و کارگردانی زری اماد، تا ۲۴ شهریورماه هر شب ساعت ۱۹ در سالن قشقایی مجموعه تئاتر شهر تهران روی صحنه است. تهیهکنندگی این اثر را سامان خلیلیان و حسین صفریان بحری برعهده دارند و حمیدرضا حسینی آهنگساز و طراح صدای آن است. علی گلکاران، کوروش مراد طهرانی و میثم صفری بهترتیب طراحی صحنه، لباس و نور را برعهده دارند و نیلوفر شکری نیز بهعنوان دستیار و سرپرست گروه کارگردانی در این پروژه حضور دارد. بلیت نمایش با قیمت ۳۵۰ هزار تومان بهاضافه ۱۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده، از گیشه مجموعه تئاتر شهر و بهصورت اینترنتی از تیوال و گیشه تئاتر قابل تهیه است. با توجه به عملیات بازسازی پیرامون مجموعه تئاتر شهر، ورود مخاطبان تا اطلاع ثانوی از پیادهروی خیابان ولیعصر انجام میشود و تماشای این نمایش برای کودکان زیر ۱۲ سال توصیه نشده است.
ارسال دیدگاه