مرور تابستانی نباید به معنای دوباره خواندن تمام مطالب پایه‌ قبل باشد!

در این دوره دانش‌آموزان با مرور نکات مهم هر درس از پایه قبلی، برای ورود به سال تحصیل جدید آماده شده و با تسلط بیشتری این جابجایی را انجام می‌دهد.

سمیه روحی یکی از معلمانی است که سال‌هاست در مقطع ابتدایی تدریس می‌کند و این روزها با کمپین تغییر پایه میزبان دانش‌آموزان شده است. او مهم‌ترین مشکلی که دانش‌آموزان هنگام ورود به پایه جدید با آن روبه‌رو می‌شوند را فاصله بین آموخته‌های پایه‌ی قبل و مهارت‌هایی که برای یادگیری مطالب جدید نیاز دارند می‌داند و در این باره در گفت‌و‌گویی که داشتیم، عنوان می‌کند: این موضوع به خصوص در دوره‌ ابتدایی، یادگیری کاملا زنجیره‌ای است و اگر مفاهیم پایه به‌خوبی تثبیت نشده باشند، دانش‌آموز ممکن است در پایه‌ جدید احساس کند درس‌ها سخت شده‌اند.

وی توضیح می‌دهد: از طرف دیگر، کودک باید با اعتمادبه‌نفس وارد سال تحصیلی جدید شود. به همین دلیل، مرور تابستانی را نباید صرفا تکرار درس‌ها دانست؛ بلکه فرصتی است برای تثبیت آموخته‌ها، رفع ضعف‌ها و آماده‌سازی ذهنی کودک برای شروع موفق پایه‌ی جدید. در بیشتر موارد، ضعف دانش‌آموز در پایه‌ جدید فقط به سخت بودن مطالب جدید مربوط نمی‌شود؛ بخش قابل‌توجهی از این چالش به مفاهیمی برمی‌گردد که در پایه‌ی قبل به‌خوبی یاد گرفته نشده یا در طول تابستان فراموش شده‌اند. به‌خصوص در درس‌هایی مثل ریاضی و فارسی، مطالب هر پایه روی آموخته‌های قبلی بنا می‌شوند. به همین دلیل، یک مرور هدفمند می‌تواند کمک کند دانش‌آموز با آمادگی و اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد پایه‌ی جدید شود.

تعطیلی‌های متعدد مدارس و فاصله تابستانی تا چه اندازه می‌تواند باعث ایجاد شکاف یادگیری در دانش‌آموزان شود؟ این سوالی بود که روحی در پاسخ به آن می‌گوید: تعطیلی‌های متعدد مدارس و فاصله‌ طولانی تابستان، اگر با مرور و فعالیت هدفمند همراه نباشد، می‌تواند باعث ایجاد یا عمیق‌تر شدن شکاف یادگیری شود. البته این مسئله فقط به «درس نخواندن» مربوط نیست؛ گاهی دانش‌آموز مطلب را آموخته، اما به دلیل فاصله‌ی زمانی، در بازیابی و به‌کارگیری آموخته‌ها دچار مشکل می‌شود. این موضوع به‌ویژه در فارسی و ریاضی بیشتر دیده می‌شود؛ مهارت‌هایی مثل روان‌خوانی، درک مطلب، املای صحیح و نوشتن و همچنین محاسبات پایه، به تمرین و تداوم نیاز دارند. در علوم هم ضعف در مفاهیم پایه می‌تواند یادگیری مطالب جدید را دشوارتر کند. به همین دلیل، مرور تابستانی را صرفا تکرار درس‌های سال قبل نمی‌دانم؛ بلکه آن را فرصتی برای بازیابی، تثبیت و پیوند دادن آموخته‌های قبلی با یادگیری‌های پایه‌ی جدید می‌دانم؛ مروری هدفمند و جذاب که کودک را با آمادگی و اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد سال تحصیلی جدید کند.

این معلم با اشاره به چگونگی این مرور تابستانی تصریح می‌کند: به نظر من، مرور تابستانی نباید به معنای دوباره خواندن تمام مطالب پایه‌ قبل باشد. مرور مؤثر، مرور هدفمند و گزینشیِ مباحث کلیدی و پیش‌نیازهایی است که یادگیری پایه‌ی جدید به آن‌ها وابسته است. مثلا برای ورود از اول به دوم، در درس فارسی باید روی مهارت‌هایی مثل روان‌خوانی، درک مطلب، جمله و کلمه سازی و همچنین املا تمرکز کرد و در ریاضی، مفاهیم پایه‌ی عدد، جمع و تفریق و حل مسئله اهمیت بیشتری دارند. در علوم هم بهتر است مفاهیم اصلی و تجربه‌های ساده‌ی سال قبل دوباره فعال شوند. هدف این نیست که کودک تابستان را دوباره در فضای مدرسه بگذراند؛ هدف این است که آموخته‌های ضروری را بازیابی و تثبیت کند و با ذهنی آماده و بدون فشار وارد پایه‌ی جدید شود.

روحی با تأکید بر لزوم ارائه جذاب، کوتاه و مفید نکات مهم هر پایه تحصیلی بیان می‌کند: در سنین پایین، تمرکز طولانی‌مدت دشوارتر است و آموزش فشرده ممکن است باعث خستگی و دلزدگی شود. اما فعالیت‌های کوتاه، هدفمند و متنوع می‌توانند هم یادگیری را تثبیت کنند و هم انگیزه‌ی کودک را حفظ کنند. به همین دلیل، در این دوره تلاش کردیم آموزش‌ها به شکلی باشد که کودک هر روز زمان کوتاهی را با محتوای آموزشی درگیر شود، اما این ارتباط به‌صورت مستمر ادامه پیدا کند.

این معلم مقطع ابتدایی می‌افزاید: استفاده از تصویر، انیمیشن و مثال‌های ساده، به‌خصوص در دوره‌ی ابتدایی، می‌تواند مفاهیم انتزاعی و دشوار را برای کودک قابل مشاهده و قابل درک کند. وقتی دانش‌آموز موضوعی را قبلا به‌خوبی یاد نگرفته، ارائه‌ی دوباره‌ی همان مطلب با همان روش معمولا کمک زیادی نمی‌کند؛ گاهی لازم است شیوه‌ی ارائه‌ی مفهوم تغییر کند. برای مثال، یک مفهوم ریاضی که برای کودک صرفا یک عدد و محاسبه است، می‌تواند با تصویر یا یک موقعیت ساده به چیزی ملموس تبدیل شود. این موضوع در فارسی و علوم هم به درک بهتر و ماندگاری بیشتر مطالب کمک می‌کند.

 

ساختار دوره کمپین تعویض پایه هم موضوع دیگری بود که روحی با اشاره به آن بیان کرد: اساس این دوره بر ۳۰ قسمت کوتاه و روزی حدود ۱۰ دقیقه آموزش استوار شده است. هدف ما این بود که تابستان برای دانش‌آموز تبدیل به ادامه‌ی مدرسه و درس‌خواندن سنگین نشود. به همین دلیل، دوره را در ۳۰ قسمت کوتاه و روزانه، با حدود ۱۰ دقیقه آموزش طراحی کردیم تا مرور و یادگیری، متناسب با زمان و حوصله‌ی کودک و بدون ایجاد فشار انجام شود.

وی اضافه کرد: در کنار کوتاه بودن آموزش‌ها، تلاش کردیم فضای دوره شاد و انگیزه‌بخش باشد و از شعر، داستان، ابزارهای آموزشی و روش‌های ملموس و متنوع استفاده کنیم تا کودک با مفاهیم ارتباط برقرار کند و صرفا شنونده‌ی یک آموزش مستقیم نباشد. به اعتقاد من، پیش‌نیاز هر یادگیری، انگیزه است. اگر کودک از یادگیری لذت نبرد، حتی بهترین محتوای آموزشی هم نمی‌تواند اثرگذاری لازم را داشته باشد. بنابراین تلاش کردیم در این دوره، در کنار مرور هدفمند فارسی، ریاضی و علوم، تجربه‌ای شیرین و دوست‌داشتنی از یادگیری برای کودک بسازیم تا با شادی و اعتمادبه‌نفس بیشتری وارد پایه‌ی بعد شود.