محسن نامجو، وقتی جوان بود/ درباره مستند «فریاد فشرده»

سامان سالور که در دهه هشتاد هنوز فیلم کوتاه و مستند می‌ساخت و به عنوان کارگردان در سینمای بلند کمتر شناخته می‌شد، در دو فیلم از محسن نامجو استفاده کرد. در مستند «فریاد فشرده» (تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی) به بخشی از زندگی این آهنگساز و نوازنده و خواننده پرداخت و در فیلم سینمایی «چند کیلو خرما برای مراسم تدفین» که نامجو در آن با محسن تنابنده همبازی شد. تنابنده آن روزها هنوز بازیگر شناخته شده‌ای نبود و بیشتر به عنوان فیلمنامه نویس و بازیگر فیلم‌های جریان متفاوت سینمای ایران فعال بود.

مستند کوتاه «فریاد فشرده» بخشی از روحیه عصیانگر و سلیقه متفاوت نامجوی جوان را عیان می‌کند، او همیشه با جریان مرسوم موسیقی در ایران سرناسازگاری داشت، با این که در این مستند از استادانش به نیکی یاد می کند، اما لزوما سابقه و اعتبار چهره ها باعث نمی شد آنها را نقد نکند و به موسیقی ایرانی و سنتی انتقاد نداشته باشد.

سامان سالور، در فیلمش موسیقی را محور قرار داده و در جهان موسیقی با نامجو به عنوان شخصیت اصلی فیلم صحبت می کند و می کوشد آرا و افکار او را روشن کند، اما کمتر به زندگی شخصی سوژه نزدیک می‌شود، کاش سالور از فرصتی که داشت استفاده می کرد و تصویری از گذشته این خواننده، کودکی و خانواده اش ثبت می کرد.

در شکل فعلی که نامجو به شهرت رسیده و بازگشت دوباره اش به ایران پس از بیست سال، به حواشی بسیار منجر شده، تماشای «فریاد فشرده» جذابیت بیشتری پیدا کرده است، در این پرتره، نامجو در آغاز مسیری است که همیشه با فراز و فرود پیموده، صدایی خوش، استعدادی والا، شخصیتی که گاه دوست داشتنی نیست، اما ذهنی آشفته و روحی بیقرار که مانع از آن شده تا محسن نامجو مثل محمدرضا شجریان یا فرهاد مهراد، کارنامه ای وزین و قابل بررسی در عرصه موسیقی ایرانی داشته باشد.

مستند «فریاد فشرده» تنهایی، فقر و روزهای سخت زندگی این جوان را به نمایش نمی‌گذارد، بخشی از دنیای وسیع او را ثبت می‌کند، اگرچه از بی علاقگی نامجو به نوازندگی می‌گوید اما درباره او در لانگ شات می‌ماند و به نمای نزدیک نمی‌رسد. در دوره ساخت این مستند، «فریاد فشرده» فیلم مهم و شاخصی نبوده، حتی فیلم کنجکاوی‌برانگیزی نبوده، اما امروز و با آنچه پس از بیست سال، یک سند از یک شخصیت جنجالیست، آوازخوانی با چند ترانه ماندگار، مهاجرتی طولانی، اظهارنظرهایی بی پروا که گاه به یاد می‌مانند و گاه از یاد رفته‌اند. با سرنوشتی غریب و قصه‌ای که به تازگی در زندگی شخصی او کلید خورده است.