نظام بهورزی برای پاسخ به نیازهای جدید سلامت باید روزآمد شود

بابک فرخی در مراسم گرامیداشت روز بهورز که با حضور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: نام‌گذاری روز بهورز صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه فرصتی است تا جایگاه شبکه بهداشت و نیروهایی را که در نزدیک‌ترین سطح به مردم خدمت می‌کنند، دوباره مورد توجه قرار دهیم.

وی افزود: بخش مهمی از خدمات نظام سلامت در نقاط مختلف کشور، به‌ویژه مناطق روستایی و کم‌برخوردار، از طریق بهورزان ارائه می‌شود و این نیروها عملاً در نخستین سطح ارتباط مردم با نظام سلامت قرار دارند.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت ادامه داد: بهورزان از دورترین نقاط کشور تا روستاها و مناطق کم‌برخوردار، خدمات مختلفی را به مردم ارائه می‌کنند و حضور آنان یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقق عدالت در سلامت است؛ چراکه برخورداری از خدمات بهداشتی نباید وابسته به محل زندگی افراد باشد.

۲۶ هزار و ۶۰۰ بهورز در کشور مشغول خدمت هستند

فرخی با اشاره به وضعیت نیروی انسانی نظام بهورزی کشور گفت: در حال حاضر حدود ۲۶ هزار و ۶۰۰ بهورز در مناطق مختلف کشور فعالیت دارند و در کنار آنها، حدود ۴۹۰۰ فراگیر و دانش‌آموز بهورزی در ۱۸ آموزشگاه مشغول گذراندن دوره‌های آموزشی هستند.

وی افزود: در مجموع حدود ۴۰ هزار پست بهورزی در ساختار نظام سلامت کشور تعریف شده که از این تعداد بیش از ۲۸ هزار پست دارای تصدی است و حدود ۱۱ هزار و ۶۰۰ پست همچنان بلاتصدی باقی مانده است.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت کمبود نیروی انسانی را یکی از مسائل مهم خانه‌های بهداشت دانست و تصریح کرد: در خانه‌های بهداشت معمولاً تعداد نیروها محدود است و زمانی که یک پست خالی می‌ماند، بخشی از وظایف آن به نیروهای شاغل منتقل می‌شود؛ در نتیجه ممکن است حجم کار افزایش پیدا کند و فرصت ارائه برخی خدمات نیز کاهش یابد.

فرخی تأکید کرد: تأمین نیروی انسانی مورد نیاز خانه‌های بهداشت باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های حوزه بهداشت دنبال شود تا هم کیفیت خدمات حفظ شود و هم فشار کاری مضاعف بر نیروهای شاغل کاهش پیدا کند.

الگوی بهورزی ایران؛ تجربه‌ای که مورد توجه جهان قرار گرفته است

وی با اشاره به سابقه چند دهه‌ای شکل‌گیری نظام بهورزی در ایران اظهار کرد: تجربه بهورزی کشور یکی از الگوهای موفق در حوزه مراقبت‌های اولیه سلامت در جهان محسوب می‌شود و حتی در برخی گزارش‌ها و ادبیات تخصصی بین‌المللی، واژه «بهورز» بدون ترجمه مورد استفاده قرار گرفته است.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت ادامه داد: دلیل این موضوع آن است که مدل بهورزی با ویژگی‌ها و ساختار شکل‌گرفته در ایران، تجربه‌ای منحصربه‌فرد محسوب می‌شود و برخی کشورها و مناطق نیز برای استفاده از این تجربه و طراحی الگوهای مشابه، علاقه‌مندی نشان داده‌اند.

فرخی گفت: مهم‌ترین ارزش این نظام آن است که یک نیروی آموزش‌دیده در نزدیک‌ترین سطح ممکن به محل زندگی مردم حضور دارد و می‌تواند مجموعه‌ای از خدمات پیشگیرانه و مراقبتی را در اختیار جمعیت تحت پوشش قرار دهد.

بهورزی یکی از پایه‌های تحقق عدالت سلامت است

وی با بیان اینکه عدالت در سلامت بدون توجه به مناطق روستایی و کم‌برخوردار امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: زمانی می‌توان از عدالت در سلامت سخن گفت که مردم ساکن دورافتاده‌ترین مناطق نیز به خدمات اولیه و ضروری سلامت دسترسی داشته باشند.

فرخی افزود: بهورزان با حضور مستمر در این مناطق، فاصله میان مردم و نظام سلامت را کاهش می‌دهند و در بسیاری از موارد نخستین افرادی هستند که مشکلات و نیازهای سلامت یک خانواده یا روستا را شناسایی می‌کنند.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: این ارتباط نزدیک، علاوه بر ارائه خدمات سلامت، موجب شکل‌گیری اعتماد میان مردم و شبکه بهداشت می‌شود و همین اعتماد یکی از سرمایه‌های مهم نظام سلامت کشور است.

بهبود معیشت بهورزان در دستور کار قرار دارد

فرخی به وضعیت معیشتی کارکنان حوزه بهداشت اشاره کرد و گفت: توجه به وضعیت معیشتی کارکنان یکی از موضوعات مورد توجه مدیریت وزارت بهداشت بوده و در این زمینه اقدامات مؤثری انجام شده است.

وی با قدردانی از وزیر بهداشت و معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: اگرچه با توجه به شرایط اقتصادی کشور همچنان نیازهایی وجود دارد، اما اقدامات صورت‌گرفته برای بهبود وضعیت معیشتی بهورزان و کارکنان حوزه بهداشت قابل توجه است.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت تأکید کرد: وضعیت معیشتی و شغلی نیروهای بهداشت با انگیزه، ماندگاری و کیفیت خدمت آنان ارتباط مستقیم دارد و هر اقدامی برای حمایت از این نیروها، در نهایت به ارتقای کیفیت خدمات سلامت مردم منجر خواهد شد.

نظام بهورزی باید با فناوری و نیازهای جدید سلامت هماهنگ شود

وی با تأکید بر اینکه حفظ تجربه گذشته به معنای ثابت ماندن ساختار بهورزی نیست، اظهار کرد: نظام بهورزی بیش از چهار دهه تجربه موفق در کشور دارد، اما نیازهای سلامت جامعه تغییر کرده و این نظام نیز باید متناسب با این تغییرات، فناوری‌های جدید و برنامه‌های آینده سلامت روزآمد شود.

فرخی افزود: امروز با مسائل جدیدی در حوزه سلامت مواجه هستیم و خدماتی که در گذشته اولویت بیشتری داشتند، در کنار مسائل جدید باید بازتعریف و تکمیل شوند؛ بنابراین ضروری است از ظرفیت فناوری‌های نوین برای آموزش، ثبت اطلاعات، پیگیری بیماران و ارتباط مؤثرتر با مردم استفاده شود.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت با اشاره به اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع گفت: بهورزان سال‌هاست در مناطق روستایی بخش مهمی از خدمات مراقبت‌های اولیه سلامت را ارائه می‌کنند و اکنون نیز در اجرای برنامه‌های جدید نظام سلامت، نقش آنان همچنان بسیار مهم است.

وی ادامه داد: در مناطق شهری نیز مراقبین سلامت در پایگاه‌های سلامت، وظیفه‌ای مشابه بهورزان بر عهده دارند و باید از ظرفیت هر دو گروه برای استقرار مطلوب برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع استفاده شود.

۲۲۶ آموزشگاه و یک‌هزار و ۷۰۰ مربی برای تربیت بهورزان

فرخی با اشاره به اهمیت آموزش نیروی انسانی حوزه بهداشت گفت: در حال حاضر ۲۲۶ آموزشگاه بهورزی در کشور فعالیت دارند و حدود یک‌هزار و ۷۰۰ مربی نیز در این مراکز مسئولیت آموزش و توانمندسازی نیروهای بهورزی را بر عهده دارند.

وی افزود: این مجموعه آموزشی را می‌توان بدنه تخصصی تربیت نیروی انسانی حوزه بهداشت دانست و کیفیت آموزش در این مراکز، تأثیر مستقیمی بر کیفیت خدماتی دارد که بهورزان پس از ورود به خانه‌های بهداشت ارائه می‌کنند.

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت تأکید کرد: آموزش بهورزان نباید صرفاً به دوره‌های اولیه محدود شود، بلکه با تغییر نیازهای سلامت جامعه، آموزش‌های ضمن خدمت و توانمندسازی مستمر نیز باید تقویت شود.

وی خاطرنشان کرد: هر بسته خدمتی جدیدی که وارد نظام سلامت می‌شود باید با ظرفیت نیروی انسانی موجود هماهنگ باشد و در طراحی برنامه‌ها، توان و شرایط کاری بهورزان مورد توجه قرار گیرد.

فرخی گفت: نباید اجرای برنامه‌های جدید به شکلی باشد که بار کاری غیرمنطقی بر بهورزان تحمیل کند؛ بلکه لازم است بسته‌های خدمتی متناسب با ظرفیت نیروها طراحی و به‌صورت مستمر ارزیابی و روزآمد شوند.

بهورز فقط مراقب سلامت نیست؛ صدای مردم است

رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت در ادامه، نقش اجتماعی بهورزان را فراتر از ارائه خدمات مستقیم سلامت دانست و اظهار کرد: بهورز فقط فردی نیست که خدمات مراقبتی ارائه می‌دهد، بلکه در بسیاری از مناطق به‌عنوان همراه مردم و پیگیر مسائل سلامت خانواده‌ها شناخته می‌شود.

وی افزود: سلامت تنها به معنای نداشتن بیماری نیست و عواملی مانند وضعیت اقتصادی، تغذیه، آموزش، شرایط زندگی و محیط اجتماعی نیز بر سلامت افراد تأثیرگذار هستند.

فرخی تصریح کرد: بهورزان به دلیل ارتباط مستمر با مردم، می‌توانند مسائل و مشکلاتی را که شاید در گزارش‌های رسمی دیده نشود، شناسایی کرده و آنها را به سطوح مدیریتی نظام سلامت منتقل کنند.

وی ادامه داد: ثبت و مستندسازی مسائل، ارائه بازخورد از جامعه و انتقال نیازهای واقعی مردم به مدیران، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک می‌کند و می‌تواند تاب‌آوری نظام سلامت را افزایش دهد.

اعتماد مردم، سرمایه‌ای برای نظام سلامت

فرخی در پایان با تأکید بر اهمیت اعتماد عمومی گفت: اعتماد مردم در نظام سلامت یک سرمایه اجتماعی است که به‌سادگی به دست نمی‌آید و حضور مستمر نیروهای بهداشت در کنار مردم یکی از عوامل مهم شکل‌گیری و حفظ این اعتماد است.

وی خاطرنشان کرد: بهورزان طی دهه‌های گذشته نشان داده‌اند که می‌توانند در دورترین نقاط کشور نیز ارتباط مؤثر میان مردم و نظام سلامت را برقرار کنند و امروز وظیفه ما این است که ضمن حفظ این سرمایه ارزشمند، نظام بهورزی را با نیازهای جدید جامعه، فناوری‌های نوین و برنامه‌های آینده سلامت هماهنگ کنیم.