اربعین؛ از هم‌قدمی تا هم‌پیمانی نسل آینده امت اسلامی

گاهی بزرگ‌ترین دستاورد یک سفر، در کیلومترهایی که پیموده می‌شود نیست؛ در دست‌هایی است که در میانه راه به هم می‌رسند و افق‌های تازه‌ای را پیش روی آینده می‌گشایند.

اربعین، تنها بزرگ‌ترین اجتماع مذهبی جهان نیست؛ بزرگ‌ترین میدان تربیت اجتماعی، گفت‌وگوی تمدنی و شکل‌گیری هویت مشترک امت اسلامی است. میلیون‌ها انسان از ملیت‌ها، زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون در این مسیر حضور می‌یابند، اما آنچه آنان را به یکدیگر پیوند می‌دهد، نه جغرافیا، بلکه ایمان، محبت و ولایت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است.

در میان همه جلوه‌های این اجتماع عظیم، حضور نوجوانان و جوانان، معنایی فراتر از مشارکت در یک آیین مذهبی دارد. آنان صرفاً زائر یا تماشاگر نیستند؛ بلکه در متن یک تجربه بزرگ تربیتی قرار می‌گیرند. خدمت می‌کنند، مسئولیت می‌پذیرند، در فعالیت‌های اجتماعی نقش‌آفرینی می‌کنند، مهارت می‌آموزند و هویت اجتماعی خود را در دل یک حرکت جهانی می‌سازند.

در همین چارچوب، دیدار با مسئولان کشّافه سیدالشهدا عراق، تنها یک ملاقات تشریفاتی نبود؛ بلکه نقطه آغاز گفت‌وگویی درباره آینده تربیت نوجوانان در جهان اسلام بود. گفت‌وگویی که نشان داد میان مجموعه‌های تربیتی ایران، عراق و لبنان، اشتراکاتی عمیق وجود دارد که می‌تواند به همکاری‌های راهبردی و ماندگار منجر شود.

امروز، سازمان جهانی جنبش پیشاهنگی (WOSM) با ایجاد شبکه‌ای فراگیر در بیش از ۱۷۰ کشور، میلیون‌ها نوجوان را ذیل یک هویت مشترک، آموزش، تجربه و فعالیت‌های اجتماعی گرد هم آورده است. این تجربه جهانی نشان می‌دهد که آینده ملت‌ها، تنها در کلاس‌های درس ساخته نمی‌شود؛ بلکه در دل تشکل‌های تربیتی، فعالیت‌های میدانی، تجربه‌های مشترک و ارتباطات فرامرزی شکل می‌گیرد.

اگر جهان توانسته است با چنین الگویی، نسل آینده خود را به یک شبکه جهانی متصل کند، چرا جهان اسلام با برخورداری از سرمایه‌ای عمیق‌تر، یعنی ایمان، فرهنگ عاشورا و پیوندهای اعتقادی، نتواند الگویی بومی و تمدنی ارائه دهد؟

واقعیت آن است که ظرفیت این کار، از امروز نیز وجود دارد.

در ایران، سازمان دانش‌آموزی با سابقه‌ای چند دهه‌ای در تربیت اجتماعی و تشکیلاتی نوجوانان، در عراق کشّافه سیدالشهدا با نقش‌آفرینی گسترده در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و آیینی، و در لبنان کشّافه المهدی با تجربه ارزشمند خود در تربیت نسل نوجوان، ظرفیت هاق ی مهم جهان اسلام هستند که می‌توانند هسته اولیه یک شبکه تربیتی فراملی را شکل دهند.

این نگاه، صرفاً یک آرمان یا پیشنهاد نیست؛ بلکه پشتوانه‌ای حقوقی نیز دارد. ماده ۴ اساسنامه سازمان دانش‌آموزی جمهوری اسلامی ایران به صراحت، «برقراری ارتباط با مراکز فرهنگی، علمی و تشکل‌های مشابه در داخل و خارج از کشور، به منظور تبادل اطلاعات، تجربیات و همکاری‌های مشترک از طریق مراجع مسئول» را از وظایف این سازمان برشمرده است. به بیان دیگر، توسعه تعاملات بین‌المللی، بخشی از مأموریت قانونی سازمان دانش‌آموزی است و اربعین می‌تواند بهترین میدان برای تحقق عملی این ظرفیت باشد.

امروز بیش از هر زمان دیگری، جهان اسلام به شبکه‌ای از ارتباطات تربیتی میان نوجوانان خود نیاز دارد؛ شبکه‌ای که اعضای آن پیش از آنکه با ملیت شناخته شوند، با هویت حسینی، روحیه خدمت، مسئولیت‌پذیری، کار جمعی و آرمان امت اسلامی شناخته شوند.

این ارتباط‌ها نباید به دیدارهای مناسبتی یا تبادل هیئت‌ها محدود بماند. می‌توان با اتکا به ظرفیت اربعین، برنامه‌های مشترک تربیتی، اردوهای بین‌المللی، تبادل مربیان و نوجوانان، تولیدات رسانه‌ای، دوره‌های آموزشی، رویدادهای فرهنگی و حتی ایجاد یک دبیرخانه دائمی همکاری میان مجموعه‌های تربیتی جهان اسلام را طراحی کرد.

اگر امروز نوجوان ایرانی، عراقی و لبنانی در کنار یکدیگر زیر پرچم سیدالشهدا(ع) خدمت می‌کنند، فردا نیز می‌توانند در کنار هم، آینده فرهنگی و اجتماعی امت اسلامی را بسازند.

شاید مهم‌ترین پیام اربعین همین باشد؛ اینکه آینده امت اسلامی، پیش از آنکه در معادلات سیاسی شکل بگیرد، در دل ارتباط‌های انسانی، تربیتی و هویتی نسل نوجوان ساخته می‌شود.

امروز، بیش از هر زمان دیگری، زمان آن رسیده است که با تکیه بر ظرفیت‌های سازمان دانش‌آموزی جمهوری اسلامی ایران، کشّافه سیدالشهدا عراق و کشّافات المهدی لبنان، گامی در مسیر شکل‌گیری شبکه تربیتی نوجوانان جهان اسلام برداشته شود؛ شبکه‌ای که زبان مشترکش ایمان، میدان مشترکش خدمت، روش مشترکش تربیت و افق مشترکش تحقق تمدن نوین اسلامی باشد.

شاید این بزرگ‌ترین سوغات اربعین برای نسل آینده باشد؛ نه فقط خاطره یک سفر، بلکه آغاز یک جریان ماندگار تربیتی که مرزها را درمی‌نوردد و دل‌های نوجوانان امت اسلامی را حول مکتب سیدالشهدا(ع) به یکدیگر پیوند می‌زند.