داریوش باباییان در گفت‌وگو با پانا مطرح کرد؛
سینمای کودک قربانی اکران فیلم‌های کمدی شده است/ ضرورت حمایت از فیلم‌سازان باتجربه
تهران (پانا) - داریوش باباییان، تهیه‌کننده سینما، با انتقاد از وضعیت تولید و اکران آثار کودک و نوجوان، گفت: سینمای کودک در سال‌های اخیر فدای فیلم‌های کمدی شده است و در صورت تداوم نبود حمایت‌های مؤثر، تولید آثار باکیفیت در این حوزه با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.
داریوش باباییان در گفت‌وگو با پانا با اشاره به ظرفیت سینمای کودک و نوجوان برای جذب مخاطب، حمایت همه‌جانبه دولت، برنامه‌ریزی برای نمایش فیلم‌های متناسب با گروه‌های سنی مختلف، توجه به فیلمنامه‌نویسی و استفاده از تجربه سینماگران پیشکسوت را از ضرورت‌های احیای این حوزه دانست و تأکید کرد: « کودک باید به‌عنوان مخاطبی مستقل با نیازها و ویژگی‌های خاص خود در فرآیند تولید و اکران فیلم مورد توجه قرار گیرد.»
سینمای کودک مخاطب دارد، اما حمایت می‌خواهد
باباییان با بیان اینکه سینمای کودک و نوجوان همچنان از ظرفیت جذب مخاطب برخوردار است، گفت: «این حوزه دارای یک بازار بالقوه و جریان مخاطب اصیل است که دانش‌آموزان و خانواده‌ها را دربرمی‌گیرد.»
وی افزود: «بخشی از مخاطبان سینمای کودک، دانش‌آموزانی هستند که می‌توانند از طریق برنامه‌ریزی آموزش‌وپرورش، از کودکستان تا دبیرستان، به سالن‌های سینما هدایت شوند. گروه دیگر نیز خانواده‌هایی هستند که همراه فرزندان خود به دنبال تجربه تماشای فیلم در محیطی مناسب و دلپذیرند.»
این تهیه‌کننده و کارگردان سینما با تأکید بر ضرورت حمایت دولت از سینمای کودک اظهار کرد: «سینمای کودک قطعاً مخاطب خود را دارد، اما شرط بقا و شکوفایی آن، حمایت همه‌جانبه دولت است.»
وی با اشاره به نقش نهادهایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ادامه داد: «هنگامی که نهادهای دولتی متولی تولید آثار کودک می‌شوند، باید تمام جوانب اثر، از محتوا تا اکران، مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، اگر بخش خصوصی با سرمایه خود وارد این عرصه می‌شود، حمایت واقعی و ملموس از آن اهمیت حیاتی دارد.»
باباییان هشدار داد: «در صورت فقدان این حمایت‌ها، سینمای کودک در بخش تولید آسیب می‌بیند و ناگزیر به سمت ساخت آثار ضعیف و کم‌محتوا سوق پیدا می‌کند.»
سینمای کودک فدای فیلم‌های کمدی شده است
این سینماگر با انتقاد از وضعیت کنونی تولید و اکران فیلم‌های کودک و نوجوان، نبود حمایت مالی مؤثر را یکی از موانع اصلی فعالیت در این حوزه دانست و گفت: «تولید فیلم کودک بدون حمایت تقریباً غیرممکن است. متأسفانه گاهی بودجه‌ای هم که برای این حوزه اختصاص پیدا می‌کند، به افرادی داده می‌شود که صرفاً فیلمی تولید کنند.»
وی با اشاره به غلبه فیلم‌های کمدی در چرخه اکران افزود: «سینمای کودک فدای فیلم‌های کمدی شده است. خانواده‌ها برای تماشای این آثار به سینما می‌روند و گاهی کودکان خود را نیز همراه می‌برند؛ درحالی‌که این فیلم‌ها الزاماً با نیازها، علایق و گروه سنی کودکان تناسب ندارند.»
باباییان با تشریح پیامدهای این وضعیت برای کودکان اظهار کرد: «این شرایط به فراگیری، یادگیری و آموزش کودکان آسیب می‌زند. هنگامی که پدر و مادر برای تماشای یک فیلم کمدی بزرگسالانه به سینما می‌روند و کودک خود را نیز همراه می‌برند، ممکن است کودک در طول فیلم خسته شود؛ زیرا نمی‌تواند با داستان و محتوای اثر ارتباط برقرار کند.»
وی ادامه داد:«گاهی کودک در سالن بی‌حوصله می‌شود و والدین از او می‌خواهند ساکت بنشیند تا خودشان فیلم را ببینند. از سوی دیگر، وقتی کودکان نمی‌توانند با فیلمی که برای بزرگسالان ساخته شده است، ارتباط سنی و محتوایی برقرار کنند، تجربه تماشای فیلم برای خانواده نیز ممکن است ناخوشایند شود.»
این کارگردان با تأکید بر ضرورت توجه جدی‌تر به نیازهای کودکان در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و سینمایی تصریح کرد: «ما هیچ‌گاه به‌طور جدی کودکان را ارزش‌گذاری نکرده‌ایم؛ درحالی‌که کودک باید در فرآیند تولید، اکران و تماشای فیلم، مخاطبی مستقل با نیازها و ویژگی‌های خاص خود دیده شود.»
چرا فیلم‌های کودک به خاطره جمعی چند نسل تبدیل نمی‌شوند؟
باباییان با اشاره به آثار ماندگار سینمای کودک در دهه‌های گذشته، از فیلم‌هایی مانند «کاکلی»، «دزد عروسک‌ها» و «پاتال و آرزوهای کوچک» نام برد و گفت: «در گذشته فیلم‌های خوبی در این حوزه ساخته می‌شد و بازیگرانی مانند استاد جبرییل، زنده‌یاد اکبر عبدی و دیگر هنرمندان توانمند، با نگاه کودکانه و تصویرسازی‌های خلاقانه خود، می‌توانستند به رونق سینمای کودک کمک کنند.»
وی با بیان اینکه در آن دوره گروهی حدود ۲۰ نفره در تلویزیون و سینما به زنده نگه داشتن سینمای کودک کمک می‌کردند، افزود: «آن زمان، بچه‌های شبکه دو که دغدغه سینمای کودک داشتند، در دل این فیلم‌ها حضور پیدا می‌کردند و امکان همکاری با آن‌ها وجود داشت.»
این تهیه‌کننده و کارگردان سینما، ضعف برنامه‌های تلویزیونی و تولید فیلم‌های ضعیف را از عوامل دور شدن بازیگران توانمند از این حوزه دانست و اظهار کرد: «متأسفانه با گذشت زمان، به دلیل ضعف برنامه‌های تلویزیونی و ساخت فیلم‌های ضعیف در سینمای کودک، بسیاری از بازیگرانی که می‌توانستند در این حوزه فعالیت مؤثری داشته باشند، از آن دور شدند.»
باباییان با اشاره به محدودیت‌های بودجه‌ای در تولید فیلم‌های کودک و نوجوان ادامه داد: «امروزه وقتی مجبوریم با بودجه سینمای کودک فیلم بسازیم، قادر به استفاده از هنرمندان شناخته‌شده و توانمند نیستیم. ناچاریم از بازیگران تئاتری یا بازیگران درجه سه استفاده کنیم و این مسئله ارتباط مستقیم فیلم را با دنیای کودک و نوجوان قطع می‌کند.»
وی با ابراز امیدواری نسبت به احیای سینمای کودک گفت: «وقتی فیلم ضعیف ساخته می‌شود و به اکران می‌رسد، حتی سینماداران نیز به آن سالن نمی‌دهند و فیلم سرنگون می‌شود. امیدواریم بتوانیم کاری کنیم که آن سینمای پررونق دوباره احیا شود.»
ضرورت برنامه‌ریزی برای نمایش سالانه فیلم‌های شاخص کودک
باباییان با اشاره به تغییر الگوی سرگرمی و مصرف فرهنگی کودکان در سال‌های اخیر اظهار کرد: «امروز دنیای کودکان تا حد زیادی به تماشای فیلم‌های کارتونی و انیمیشن محدود شده است. از سوی دیگر، اگر تلفن همراه در اختیار کودکان قرار گیرد، ممکن است به محتواهایی دسترسی پیدا کنند که نه‌تنها آموزشی نیست، بلکه برای سن آن‌ها نامناسب و آسیب‌زا است.»
وی با تأکید بر نقش آموزش‌وپرورش و دولت در سامان‌دهی اوقات فراغت و مصرف فرهنگی کودکان افزود:«اگر آموزش‌وپرورش و دولت تصمیم بگیرند که در هر رده سنی، سالانه ۶، ۸ یا ۱۰ فیلم شاخص کودک و نوجوان به نمایش گذاشته شود، می‌توانند برای تحقق این هدف برنامه‌ریزی کنند.»
این تهیه‌کننده و کارگردان سینما ادامه داد: «برای تولید چنین آثاری باید از افراد باتجربه‌ای استفاده شود که در سینمای کودک و نوجوان فعالیت کرده‌اند؛ چه کارگردانان و چه تهیه‌کنندگان. با بهره‌گیری از تجربه این افراد می‌توان زمینه رونق دوباره سینمای کودک را فراهم کرد.»
باباییان با اشاره به شرایط اقتصادی تولید و نمایش فیلم‌های کودک و نوجوان خاطرنشان کرد: «امروز سینمای کودک و نوجوان، هم از نظر سرمایه‌گذاری اقتصادی و هم از نظر نمایش و اکران، با شکست مواجه شده است و نتوانسته مسیر گذشته خود را ادامه دهد.»
وی با ابراز تأسف از وضعیت کنونی این حوزه گفت: «خوشحالم که در گذشته در تولید یکی از این آثار سهمی داشته‌ام، اما امروز افسوس می‌خورم که دیگر چنین شرایطی وجود ندارد.»
حضور یک بازیگر کودک، فیلم را به اثر کودکانه تبدیل نمی‌کند
این سینماگر با انتقاد از برداشت نادرست برخی فیلم‌سازان از مفهوم سینمای کودک و نوجوان، گفت: «متأسفانه هنوز بسیاری از فیلم‌سازان متوجه نیستند که سینمای کودک اساساً به داستان‌پردازی درباره دنیای کودکانه اختصاص دارد و صرف حضور یک بازیگر کودک در فیلم، آن را به سینمای کودک تبدیل نمی‌کند.»
وی افزود: «بیشتر فیلم‌هایی که امروز ساخته می‌شوند، حول محور مسائل اجتماعی و زندگی خانواده‌ها پیش می‌روند و صرفاً یک کودک در آن‌ها حضور دارد؛ اما کمتر شاهد ساخت فیلم‌هایی هستیم که واقعاً فضایی متناسب با دنیای کودکان و نوجوانان داشته باشند؛ فضایی که بتواند دنیای شگفت‌انگیز آن‌ها را به تصویر بکشد و در کنار آن، پیام‌های ارزشمند را به مخاطب منتقل کند.»
باباییان با اشاره به تجربه آثار عروسکی موفق گذشته، از جمله «مدرسه موش‌ها»، به دشواری‌های تولید در سینمای امروز پرداخت و گفت: «ساخت فیلم‌های خوب، به‌خصوص در ژانر عروسکی، امروزه از نظر هزینه‌بر بودن بسیار دشوار شده است.»
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از سینماگران پیشکسوت تصریح کرد: «ما در حال از دست دادن تجربه‌های ارزشمند سینماگران پیشکسوت هستیم. باید از این افراد حمایت کنیم تا بتوانند دانش و تجربه خود را به فیلم‌سازان جوان منتقل کنند.»
این کارگردان سینما، قصه‌گویی و فیلمنامه‌نویسی هدفمند را از الزامات تولید آثار ارزشمند دانست و افزود: «در کنار حمایت از تجربه‌ها و آموزش نسل جدید، به فیلمنامه‌های اثرگذار با پیام و هدف روشن نیاز داریم تا بتوانیم آثاری ارزشمند و ماندگار در سینمای کودک و نوجوان تولید کنیم.»
سینمای کودک به باور قلبی و تیم متخصص نیاز دارد
باباییان با اشاره به تجربه خود در ساخت آثار کودک و نوجوان، بر ضرورت برخورداری از باور قلبی به این حوزه تأکید کرد و گفت: «برای موفقیت در سینمای کودک نباید صرفاً به دنبال تولید آثار تفریحی بود؛ بلکه از نخستین گام‌های نگارش فیلمنامه باید با افرادی همراه شد که درک عمیقی از دنیای کودکان دارند.»
وی با اشاره به اهمیت انتخاب تیم متخصص در تولید آثار رئال، انیمیشن و روایت‌های اسطوره‌ای افزود:«بسیاری از افرادی که در ۱۸ فیلم سینمایی من حضور داشته‌اند، کسانی هستند که با سینمای کودک پیوند عمیقی دارند و در این زمینه تجربه کسب کرده‌اند. ما با این گروه‌های متخصص، فراتر از یک همکاری ساده، در جست‌وجوی خلق تجربه‌ای هستیم که با روح داستان‌های کهن و نیازهای امروز کودکان همسو باشد.»
این تهیه‌کننده و کارگردان سینما با اشاره به علاقه خود به سینما و توجه ویژه‌اش به دنیای کودکان بیان کرد: «دنیای سینما را همیشه دوست داشته‌ام و یکی از نگاه‌های اصلی من، توجه به کودکان بوده است؛ چراکه در دوران کودکی، کمبودها و مسائلی را در خودم و دیگران می‌دیدم.»
وی تجربه فیلم فانتزی «کاکولی» را نقطه ورود خود به این عرصه دانست و گفت: «پس از ۱۸ فیلم سینمایی، حالا می‌توانم با افتخار بگویم که میراثی از تولیدات سینمایی کودک برای آیندگان ساخته‌ام.»
باباییان ادامه داد: «خوشحالم که توانسته‌ام تصویری از زندگی و درسی از واقعیت را برای کودکان مهیا کنم؛ تصویری که شاید در دوران کودکی خودمان فراهم نبود. هدفم این بوده است که کودکان هنگام تماشای فیلم‌هایم بتوانند با مسائل خودشان ارتباط برقرار کنند و از اینکه اثری مثبت در زبان تصویری کودکان گذاشته‌ام، رضایت دارم.»
ضرورت احیای شوراهای تخصصی سینمای کودک
باباییان با تأکید بر اهمیت جنبه‌های آموزشی در سینمای کودک اظهار کرد: «هنگامی که فیلمی برای کودکان ساخته می‌شود، بهتر است جنبه‌های آموزشی نیز در آن لحاظ شود. این رویکرد نه‌تنها به یادگیری و فراگیری کودکان کمک می‌کند، بلکه می‌تواند لذت تماشای فیلم را برای والدین نیز دوچندان کند و به آن‌ها امکان دهد از محتوای فیلم برای تکمیل آموزش فرزندانشان بهره ببرند.»
وی با ابراز تأسف از فاصله گرفتن سینمای کودک از این رویکرد افزود: «متأسفانه امروز، هم از نظر فیلمنامه‌نویسی و هم از نظر سرمایه‌گذاری، از این نوع سینمای هدفمند فاصله گرفته‌ایم.»
این سینماگر با اشاره به تجربه خود در بنیاد سینمایی فارابی گفت: «بنیاد سینمایی فارابی یکی از پایگاه‌های اصلی سینمای کودک و نوجوان به شمار می‌رود و پیش‌تر شورای تخصصی داشت که من نیز در چند دوره، افتخار عضویت در هیئت‌مدیره آن را در کنار هنرمندان برجسته‌ای چون خانم ترکمان و آقایان طهماسب، پوراحمد و کریمی داشتم.»
باباییان ادامه داد: «متأسفانه این شوراها به‌جای پیگیری جدی و حمایت مؤثر، بیشتر به جلسات صرف محدود شدند و در نهایت حمایتی که باید انجام می‌شد، صورت نگرفت. این چرخه معیوب به عدم موفقیت و در نهایت توقف فعالیت آن‌ها منجر شد.»
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با تشکیل دوباره شوراهای تخصصی، گامی مؤثر برای احیای سینمای کودک و نوجوان برداشته شود و این حوزه بار دیگر به دوران شکوفایی خود بازگردد.
خبرنگار: ستایش محمودی‌مقدم
ارسال دیدگاه