نادره ترکمانی در گفت و گو با پانا:
مدیران سینمای کودک از اتاق‌های دربسته خارج شوند و به میان کودکان بروند
تهران (پانا) - نادره ترکمانی، کارگردان سینمای کودک، با توصیف وضعیت این سینما به‌عنوان شرایطی «وحشتناک، غم‌انگیز و در حال غرق شدن»، گفت: بحران سینمای کودک تنها ناشی از کمبود بودجه نیست و سوءمدیریت، فاصله گرفتن از مخاطب و تبدیل شدن آثار به «ویترین جشنواره‌ها» از مهم‌ترین عواملی است که این سینما را از مسیر اصلی خود دور کرده است.
نادره ترکمانی، کارگردان سینمای کودک، در گفت‌وگو با پانا با انتقاد از وضعیت کنونی این حوزه، سینمای کودک ایران را در شرایطی «وحشتناک، غم‌انگیز و در حال غرق شدن» توصیف کرد و گفت: «بحران سینمای کودک تنها به کمبود بودجه محدود نمی‌شود و «سوءمدیریت»، «خودشیفتگی مدیریتی» و فاصله گرفتن از مخاطب، از عوامل اصلی وضعیت امروز این سینماست.»
ترکمانی با تأکید بر اینکه سینمای کودک سال‌هاست مخاطب واقعی خود را از دست داده و به «ویترین جشنواره‌ها» تبدیل شده است، اظهار کرد: «بسیاری از فیلم‌سازان صرفاً برای پسند دبیران و داوران جشنواره‌ها فیلم می‌سازند؛ فیلم‌هایی که به اکران عمومی نمی‌رسند و تأثیری در رشد سینمای کودک ندارند.»
وی این رویکرد را آسیب جدی برای سینمای کودک دانست و گفت: «هدف نهایی فیلم‌ساز کودک باید ارتباط با کودک باشد، نه دریافت جایزه. کودکان حق دارند فیلم‌هایی را ببینند که با فرهنگ، آداب، رسوم و زیست‌بوم خودشان پیوند داشته باشد.»
مطالبه ترکمانی: مدیران از اتاق‌های دربسته خارج شوند
این کارگردان سینمای کودک تنها راه نجات این حوزه را «خروج از اتاق‌های دربسته» عنوان کرد و از مسئولان سینمایی خواست به میان کودکان و خانواده‌ها در سراسر ایران بروند و نیازهای واقعی آن‌ها را بشناسند.
ترکمانی با انتقاد از رویکرد برخی مدیران فرهنگی اظهار کرد: «مدیرانی که برای مدتی کوتاه پشت میز می‌نشینند، گمان می‌کنند متکلم وحده هستند و نیازی به مشورت با پیشکسوتان و استادکاران این عرصه ندارند. به گفته او، فاصله گرفتن از تجربه نیروهای باسابقه باعث شده تصمیم‌گیری‌ها به جای حل مشکلات بنیادین، به گزارش‌سازی و شعارزدگی محدود شود.»
بحران ایده و اقتصاد، همزمان سینمای کودک را تحت فشار قرار داده است
ترکمانی درباره مهم‌ترین بحران‌های سینمای ایران گفت: «امروز سینما همزمان با «بحران ایده» و «بحران اقتصادی» مواجه است و در ایران، بحران ایده با بحران اقتصادی گره خورده و شرایط را پیچیده‌تر کرده است.»
وی افزود: «فشار اقتصادی در حوزه سینمای کودک حتی در وضعیت امکانات رفاهی و تفریحی کودکان نیز دیده می‌شود و محدودیت‌های مالی مانع بهسازی پارک‌ها و تجهیزات بازی شده است؛ موضوعی که در برخی موارد حتی به تبدیل شدن فضاهای تفریحی به بسترهای خطرآفرین برای کودکان منجر شده است.»
این کارگردان سینمای کودک تأکید کرد: «وضعیت این حوزه از سایر بخش‌های سینما بحرانی‌تر است و فشار بحران اقتصادی در سال‌های اخیر در سینمای کودک به شکل فاجعه‌باری نمود پیدا کرده است. به گفته او، قرار نگرفتن سینمای کودک در اولویت مدیران، باعث شده این حوزه همزمان با دو چالش بنیادین «کمبود ایده» و «فشار اقتصادی» دست‌وپنجه نرم کند.»
دغدغه‌های کودکان امروز با گذشته تفاوت ماهوی دارد
ترکمانی با تأکید بر تغییر ماهیت نیازهای نسل جدید، بر ضرورت بازنگری در محتوای سینمای کودک همگام با تحولات تکنولوژیک تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: «به دلیل سرعت بالای پیشرفت فناوری، دغدغه‌ها و نیازهای کودکان امروز با سال‌های گذشته تفاوت ماهوی دارد و آثاری که در سال‌های گذشته تولید شده‌اند، لزوماً برای نسل کنونی جذابیت و کارآمدی ندارند.»
این کارگردان سینما برای شناخت دغدغه‌های واقعی کودکان، ارزیابی مجموعه‌ای از داده‌ها در حوزه تفریحات، بازی‌ها و رفتار کودکان در خانواده، مدرسه و جامعه را ضروری دانست و افزود: «تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی نیز باید در این بررسی مورد توجه قرار گیرد، چرا که دغدغه‌های کودکان در مناطق محروم با کودکان خانواده‌های مرفه یکسان نیست.»
«تخیل و شادی» نقطه مشترک کودکان در سراسر جهان است
ترکمانی با اشاره به تفاوت‌های محیطی و اجتماعی کودکان، «تخیل و شادی» را هسته اصلی دغدغه کودکان در سراسر جهان دانست و گفت: «کودکان به دنبال تجربه آثاری هستند که بتوانند از طریق آن‌ها رویاهای خود را بر واقعیت‌های روزمره تصویر کنند و محتوایی می‌خواهند که با شادی و خلاقیت آنان پیوند داشته باشد.»
ضعف اکران، نتیجه چرخه ناقص تولید و حمایت است
این کارگردان درباره ضعف اکران فیلم‌های کودک نیز گفت: وضعیت بحرانی سینمای بزرگسالان در کشور مستقیماً بر سینمای کودک سایه انداخته است.
وی با تأکید بر اینکه سینمای کودک در هر دو مرحله «تولید» و «اکران» به حمایت‌های ویژه و مستمر نیاز دارد، تصریح کرد: «وقتی زیرساخت‌های لازم برای تولید آثار باکیفیت فراهم نباشد، طبیعی است که محتوای مناسب برای اکران نیز کم باشد و این چرخه ناقص، ضعف اکران فیلم‌های کودک را تداوم می‌بخشد.»
جشنواره‌ها؛ چراغی کم‌سو در تاریکی سینمای کودک
ترکمانی جشنواره‌های فیلم کودک را «چراغ سوسویی» در میان تاریکی‌های این حوزه دانست و گفت: «جشنواره‌ها فرصت ارزشمندی برای نمایش آثاری هستند که پتانسیل ورود به چرخه اکران عمومی را ندارند و در عین حال می‌توانند موجب دلگرمی سینماگران و ایجاد هیجان برای مخاطبان خردسال شوند.»
وی در عین حال از محدود بودن جغرافیایی، نبود بازتاب ملی و ضعف موج‌های خبری و تبلیغاتی جشنواره‌های کودک انتقاد کرد و گفت: «بسیاری از آثار نمایش داده شده در جشنواره‌ها به مرحله اکران نمی‌رسند.
ترکمانی تأکید کرد که هدف، لغو جشنواره‌ها نیست، بلکه مدیران فرهنگی باید با تقویت نقش جشنواره‌ها، مانع از تبدیل شدن این رویدادها به اتفاقاتی گذرا شوند.
«فانتزی اجتماعی»؛ پیشنهاد ترکمانی برای سینمای کودک امروز
این کارگردان درباره رویکرد مورد نظر خود برای فیلم‌سازی در شرایط کنونی گفت: اگر قرار باشد فیلم جدیدی بسازد، به دنبال تکرار الگوهای گذشته نخواهد بود و ترجیح می‌دهد دغدغه‌های واقعی، چالش‌های روزمره خانواده‌ها و واقعیت‌های جامعه را در ساختاری فانتزی و رویاپردازانه بازتعریف کند.
وی این رویکرد را «فانتزی اجتماعی» یا «تخیل اجتماعی» نامید و افزود: فیلم‌ساز می‌تواند واقعیت‌های ملموس زندگی امروز را با فضای خیال‌انگیز سینمایی ترکیب کند تا ضمن حفظ جذابیت برای مخاطب کودک، پاسخی معنادار به شرایط پیچیده دنیای امروز بدهد.
سینما برای رقابت با پلتفرم‌ها باید تجربه‌ای فراتر از نمایش تصویر بسازد
ترکمانی با اشاره به گسترش پلتفرم‌های آنلاین گفت: روند جامعه به سمت نمایش خانگی و استفاده از پلتفرم‌های آنلاین حرکت می‌کند و سینمای کودک نیز از این روند مستثنی نیست.
وی معتقد است سالن‌های سینما در آینده با کاهش مخاطب مواجه خواهند شد، مگر اینکه بتوانند جایگاهی فراتر از یک فضای ساده برای نمایش فیلم تعریف کنند.
این کارگردان سینما، جذاب نبودن محیط و زیرساخت سالن‌ها و همچنین هزینه‌های اقتصادی رفتن به سینما را از جمله عوامل گرایش خانواده‌ها به نمایش خانگی دانست و تأکید کرد: برای بازگرداندن خانواده‌ها به سالن‌های سینما، هم در سطح تولید و هم زیرساخت باید تغییر ایجاد شود.
سینمای کودک باید مخاطب را بر جشنواره ترجیح دهد
ترکمانی تأکید کرد که فیلم‌ساز کودک نباید اثر خود را صرفاً برای پسند جشنواره‌ها تولید کند و گفت: هدف اصلی باید ارتباط با کودک باشد.
وی فعالیت در سینمای کودک را نوعی «تعهد اخلاقی» و رعایت «حقوق کودک» دانست و گفت فیلم‌ساز موظف است آثاری تولید کند که با فرهنگ، آداب، رسوم و زیست‌بوم کودکان پیوند داشته باشد.
تغییر نگاه ترکمانی از فانتزی محض به تخیل اجتماعی
ترکمانی با اشاره به آثار گذشته خود از جمله «خاله سوسکه»، «گردآله و عمه‌غوله» و «بازیگوش‌ها» گفت: این آثار همچنان میان کودکان نسل جدید محبوب هستند، اما نگاه حرفه‌ای او نسبت به دوران گذشته دچار تغییر شده است.
وی تحولات اجتماعی، سیاسی و تغییر در جهان‌بینی و نیازهای کودکان را دلیل این تغییر دانست و گفت: امروز ایده «فانتزی اجتماعی» می‌تواند امکان بازنمایی دغدغه‌های واقعی جامعه در قالبی رویاپردازانه را فراهم کند.
هوش مصنوعی فرصتی برای تحقق «فانتزی اجتماعی» است
این کارگردان در پایان با اشاره به ورود فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی را فرصتی برای تحقق ژانر «فانتزی اجتماعی» دانست؛ رویکردی که در آن دغدغه‌های واقعی جامعه امروز ایران می‌تواند در ساختاری رویاپردازانه بازنمایی شود.
ترکمانی هشدار داد که زمان برای نجات سینمای کودک به سرعت در حال از دست رفتن است و مدیریت این حوزه نیازمند «تواضع فرهنگی»، «تعهد اخلاقی» و «گوش شنوا» برای درک نیازهای نسلی است که حق دارد سینمای مخصوص به خود را داشته باشد.
ارسال دیدگاه