هیچ مجوزی برای کشت خشخاش صادر نشده است/ فعالیت ۹۱ مرکز ماده ۱۶

به گزارش پانا، امروز دوشنبه اول تیرماه، نشست خبری حسین ذوالفقاری، نماینده رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر، در مجتمع فرهنگی شقایق با حضور اصحاب رسانه برگزار شد.

در ابتدای این نشست، حسین ذوالفقاری با اشاره به وقایع یک سال اخیر در کشور، اظهار کرد: ملت ایران در طول یک سال گذشته، با ایستادگی در برابر ظلم و ستم، افتخاری ماندگار در تاریخ برای ایرانیان رقم زدند. اگر تحولات جهانی را از منظر نظامی، اطلاعاتی و سیاسی بررسی کنیم، متوجه خواهیم شد که ایران به تنهایی در برابر یک جنگ تمام‌عیار جهانی ایستادگی کرده است. در جنگ جهانی اول، با وجود اعلام بی‌طرفی دولت وقت، قحطی و بیماری منجر به جان باختن حدود ۹ میلیون نفر از جمعیت ۲۰ میلیونی کشور شد، اما امروز ملت ایران با هدایت رهبری و انسجام مثال‌زدنی، در برابر پیچیده‌ترین تهاجمات دشمنان ایستادگی کردند و این مقاومت، تحسین جهانیان را برانگیخته است.

وی با اشاره به نقش ستاد مبارزه با مواد مخدر در شرایط جنگی کشور افزود: ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز به نوبه خود در کنار مردم و نیروهای مسلح قرار داشت. در طول ایام جنگ، ۱۹۵۱ دستگاه خودروی سبک و سنگین و ۶۷ باب ساختمان در نقاط مختلف کشور در اختیار دستگاه‌های کاشف از جمله نیروی انتظامی، سپاه، ارتش، وزارت اطلاعات و قوه قضائیه قرار گرفت. همچنین مراکز ماده ۱۶ در استان‌های آذربایجان شرقی و خوزستان که در معرض تهدیدات امنیتی قرار داشتند، با هماهنگی مقامات محلی و دادستان‌ها جابجا شدند و خوشبختانه هیچگونه خسارت جانی در این مراکز به مددکاران یا همکاران وارد نشد. همچنین با همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد  «سمن‌ها»، روزانه حدود ۷ هزار پرس غذا در تهران و سایر نقاط کشور تهیه و بین نیازمندان توزیع شد.

 آماری از وضعیت جهانی اعتیاد

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر به ارائه آماری از وضعیت جهانی اعتیاد پرداخت و گفت: بر اساس آخرین پیمایش‌های انجام‌شده، بیش از ۳۳۰ میلیون نفر در جهان به طور قطع معتاد هستند که میانگین کشوری ما نیز متناسب با همین نرخ جهانی است. از این تعداد، قاره آمریکا با ۱۰۵ میلیون و آفریقا با ۷۴ میلیون نفر بیشترین سهم را دارند. همچنین میانگین زنان معتاد در جهان ۲۵ درصد است، در حالی که این رقم در کشور ما حدود ۹ درصد یا همان یک دهم بوده و با وجود روند صعودی، همچنان در وضعیت مطلوبی نسبت به جهان قرار داریم.

ذوالفقاری با اشاره به کاهش چشمگیر کشفیات مواد مخدر در کشور، تصریح کرد: اگرچه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ شاهد افزایش ۳ درصدی کشفیات بودیم، اما روند کلی کشفیات در چند سال اخیر حدود یک‌سوم کاهش یافته است که نشان‌دهنده تغییر وضعیت تولید و ورودی مواد مخدر به کشور است. سال گذشته، ۷۰۲ کارگاه و لابراتوار تهیه مواد مخدر منهدم و با بیش از ۵۰۰ توزیع‌کننده خرد مواد مخدر برخورد شد. همچنین بیش از ۲۰ میلیون عدد آمپول و قرص روانگردان و حدود ۵۰ هزار کیلوگرم انواع مواد مخدر کشف و ضبط شده است.

وی در ادامه به اقدامات تحولی یک سال اخیر ستاد اشاره کرد و افزود: طرح جامع مبارزه با مواد مخدر تهیه و به دستگاه‌ها ابلاغ شده است که در آن، وظایف و نقش هر نهاد به‌صورت دقیق تعیین شده است. همچنین طرح تحول درمان، ساماندهی مراکز ماده ۱۶ و مشارکت‌های مردمی در حوزه پیشگیری از اعتیاد، از دیگر اقدامات مهم ما بوده است. در حوزه ساختاری نیز، ایجاد سامانه ملی اطلاعات مبارزه با مواد مخدر را در دستور کار قرار داده‌ایم تا بتوانیم با بهره‌گیری از داده‌های دقیق، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی مؤثرتری داشته باشیم.

هیچ مجوزی برای کشت خشخاش صادر نشده است

ذوالفقاری تأکید کرد: هرگونه کشت مواد مخدر بر اساس ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر ممنوع است. کشت خشخاش تا همین لحظه به صراحت قانون ممنوع است و هیچ مجوزی در این زمینه صادر نشده است. تنها استثنائات قانونی مربوط به کشت شقایق ایرانی یا شاهدانه است که آن هم صرفاً با درخواست وزارت بهداشت، موافقت ستاد و بررسی وزارت جهاد کشاورزی امکان‌پذیر خواهد بود. در استان‌هایی که مشکلی در این حوزه داشته‌ایم، برخوردهای قاطع و قانونی صورت گرفته است و مسئله کشت غیرمجاز، حالت قومی یا منطقه‌ای پیدا نکرده است.

ذوالفقاری با اشاره به تدوین برنامه‌های جامع پیشگیری و مقابله برای دستگاه‌های اجرایی خاطرنشان کرد: بر اساس قانون، تمامی دستگاه‌های مسئول از جمله وزارت جهاد کشاورزی، نیروی انتظامی، اطلاعات، قوه قضائیه و استانداری‌ها تا سطح بخشداری‌ها موظف به اجرای دقیق وظایف خود هستند. شوراهای هماهنگی در استان‌ها به ریاست استانداران، مسئولیت نظارت و اجرای این برنامه‌ها را بر عهده دارند و با هرگونه تخلف در این زمینه به‌شدت برخورد خواهد شد.

اصلاح قانون و تشدید مجازات‌ها با رویکرد بازدارندگی

وی با اشاره به لایحه اصلاحی تقدیم شده به مجلس گفت: در این اصلاحیه، موضوع تشدید مجازات برای کسانی که خلأهای قانونی را پر می‌کنند، مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مشکلات جدی ما، ورود مخدرهای جدید به کشور است که فرآیند قانونی شدن و تعیین مجازات برای آنها زمان‌بر است. ما در این لایحه پیشنهاد داده‌ایم که اجازه شناسایی و تعیین مجازات برای مواد جدید به ستاد داده شود تا قضات بتوانند متناسب با نوع مخدر، رأی صادر کنند و از ایجاد خلأ قانونی جلوگیری شود.

ذوالفقاری افزود: بحث کاهش مجازات اعدام، یکی از موضوعات مهم این اصلاحیه است. اما تأکید ما این است که شرط کاهش اعدام، قطعی بودن مجازات‌های جایگزین و غیرقابل عفو و بخشش بودن آنهاست؛ چراکه بازدارندگی تنها با شدت مجازات حاصل نمی‌شود، بلکه با قطعیت اجرای آن محقق می‌گردد. به عبارت دیگر، اگر مجازات‌های جایگزین به شکلی قطعی و غیرقابل تخفیف تعیین شوند، می‌توانند اثر بازدارندگی لازم را داشته باشند.

تأمین داروهای درمان معتادان و چالش کاهش کشفیات

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر به موضوع تأمین داروهای مورد نیاز درمان معتادان اشاره کرد و گفت: در سال‌های گذشته، بخش قابل توجهی از نیاز دارویی کشور از محل کشفیات مواد مخدر تأمین می‌شد. اما با کاهش ورود مواد مخدر به کشور به دلیل تغییرات منطقه‌ای و همچنین کاهش سهمیه شرکت‌های داروسازی، با کاهش مخزن داروهای مورد نیاز مواجه شدیم. برای رفع این مشکل، دو راهکار بررسی شد، اول، افزایش واردات که وزارت بهداشت باید هزینه‌فایده آن را تعیین کند و دوم، تولید داخلی مشتقات مورد نیاز از طریق کشت گیاهان دارویی که کارشناسان تأکید دارند کیفیت داروها را بهبود می‌بخشد و از وابستگی به واردات جلوگیری می‌کند.

ذوالفقاری با بیان اینکه تحقیقات در این زمینه از سال ۱۴۰۴ آغاز شده است، بیان کرد: تولید داخلی این گیاهان دارویی، یک اقدام تحولی بزرگ برای کشور محسوب می‌شود که هم به لحاظ اقتصادی و هم تأمین نیازهای داخلی دارای مزیت است. البته باید توجه داشت که بخشی از بذرهایی که در دنیا وجود دارد، تراریخته هستند و می‌توانند مشکل‌ساز باشند، بنابراین تلاش ما تولید بذر تأیید شده در داخل کشور است و امیدواریم بتوانیم به نتایج مطلوبی در این زمینه دست یابیم.

طرح تحول درمان و مدیریت مصرف معتادان

ذوالفقاری در بخش دیگری از سخنان خود، به تفصیل درباره طرح تحول درمان معتادان و آیین‌نامه آن که روز گذشته نهایی شده است، توضیح داد: در این طرح، معتادان به چهار دسته تقسیم شده‌اند: افراد با اعتیاد خفیف، افراد با اعتیاد متوسط، افراد با اعتیاد شدید و افراد با اعتیاد بسیار شدید. برای دو گروه اول که عزم و اراده لازم برای ترک را دارند، بر درمان‌های دارویی و مشاوره متمرکز خواهیم شد. اما رویکرد اصلی ما برای دو گروه دوم، مدیریت مصرف است؛ به این معنا که از مصرف مواد پرخطر، به تدریج به سمت مواد کم‌خطر سوق داده شوند تا بتوانند با آرامش، سطح مصرف خود را کاهش داده و در نهایت به ترک برسند.

وی با بیان اینکه بیشترین آمار معتادان مربوط به گروه سوم و چهارم است، افزود: معتادان متجاهر که فاقد سرپناه هستند، در مراکز ماده ۱۶ تحت درمان اجباری قرار می‌گیرند. اما آمارها نشان می‌دهد که بسیاری از این افراد پس از ترک، دوباره به سمت مصرف مواد برمی‌گردند. لذا رویکرد جدید ما، ایجاد مراکز جامع توانمندسازی است که علاوه بر درمان، مهارت‌آموزی، اشتغال و حمایت‌های اجتماعی را نیز شامل می‌شود تا فرد پس از ترک، به چرخه اعتیاد بازنگردد.

ذوالفقاری با اشاره به اینکه هم‌اکنون ۹۱ مرکز ماده ۱۶ در کشور فعال است، گفت: هدف ما این است که مدیریت این مراکز به شهرداری‌ها واگذار شود تا با حمایت اعتبارات ملی، استانی و مشارکت خیرین، به یک مدیریت واحد و منسجم دست یابیم. امیدواریم امسال بتوانیم در استان‌های کرمان، مرکزی و البرز، احداث این مراکز را عملیاتی کنیم.

پیشگیری؛ ضرورتی فراتر از درمان

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدربا تأکید بر اهمیت پیشگیری، گفت: اگر کشوری در حوزه پیشگیری از اعتیاد موفق نشود، هزینه‌های بعدی بسیار بالا خواهد بود. اعتیاد به مواد مخدر یکی از چهار تهدید بزرگ جهان است و ابعاد آن به اندازه خطرات زیست‌محیطی و بحران‌های جهانی اهمیت دارد. یک فرد معتاد، تمام خانواده خود را درگیر مصیبت می‌کند و این موضوع نیازمند عزم جمعی و باور جدی است.

وی با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه پیشگیری، افزود: سال گذشته حدود ۱۸ میلیون و ۶۹۰ هزار نفر در برنامه‌های آموزشی خانواده‌های کارگری شرکت کرده‌اند. اما پیشگیری نیازمند نهادینه شدن در جامعه است. ما اعتقاد نداریم که صرفاً ۳ هزار دانشجو را برای یک سال آموزش دهیم، بلکه باید در هر استان، مربیان و سفیران پیشگیری داشته باشیم. همچنین، لازم است والدین با مخدرهای جدید و روانگردان‌ها آشنا شوند تا فرزندانشان گرفتار نشوند.

ذوالفقاری با تأکید بر اینکه ۷۵ درصد توان و ظرفیت دستگاه‌ها باید صرف پیشگیری شود، خاطرنشان کرد: ستاد مشارکت‌های مردمی را با شش کمیته تخصصی ایجاد کرده‌ایم تا از موازی‌کاری و پراکنده‌کاری جلوگیری شود. همچنین با همکاری وزارت علوم، وزارت بهداشت، وزارت ارشاد و صدا و سیما، در تلاش هستیم سرمایه‌گذاری بیشتری در حوزه پیشگیری داشته باشیم و از ظرفیت ۲۵۱۹ مرکز فعال در حوزه مبارزه با مواد مخدر، به بهترین شکل استفاده کنیم.

ذوالفقاری با نقد رویکرد صرفاً اطلاعاتی و ارائه آمار در کارگاه‌های پیشگیری، به یک آسیب‌شناسی عمیق اشاره کرد و افزود: متأسفانه ما بین دانستن و باور کردن فاصله‌ی عمیقی داریم. هر شهروند ایرانی می‌داند که مواد مخدر مضر است، حتی می‌تواند چندین پیامد آن را برشمارد، اما این دانستن به باور قلبی و در نتیجه به تغییر سبک زندگی منجر نشده است. شما ببینید چند درصد از افراد با وجود اطلاع از فواید ورزش، به طور منظم ورزش می‌کنند؟ مشکل، دانش نیست، مشکل باور و اراده است.

وی با تمایز قائل شدن بین «نصیحت» و «مربیگری» بیان کرد: ما نباید نصیحت کنیم؛ باید مربی باشیم. مربیگری یعنی بدون امر و نهی، بدون تحقیر، با روش‌های غیرمستقیم و مؤثر، فرد را به درک خطر برسانیم. اگر خانواده‌ها به جای فاصله گرفتن از فرزندان، با آنها رفیق شوند و روش‌های گفت‌وگو را بیاموزند، بسیاری از آسیب‌ها قابل پیشگیری است.

 برخورد با شبکه‌های نامرئی و فضای مجازی

ذوالفقاری در پاسخ به سوالی درباره انتقال شبکه‌های توزیع مواد مخدر به فضای مجازی و استفاده از رمزارزها، از تدوین سه برنامه راهبردی خبر داد و گفت: یکی از محورهای اصلی اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر، مقابله با جابجایی پول و انتقال وجه از طریق رمزارزها و فضای مجازی است. ما با همکاری ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی و وزارت اطلاعات، در حال طراحی سازوکارهایی هستیم تا تراکنش‌های مالی در این فضا را رصد کنیم. البته این کار بسیار بزرگ و پیچیده است، اما بدون آن، بسیاری از شبکه‌های توزیع در هاله‌ای از ابهام باقی خواهند ماند.

 برنامه ویژه برای نوزادان و مادران معتاد

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص نوزادانی که از مادران معتاد متولد می‌شوند، با اشاره به تشکیل کارگروه‌های تخصصی، گفت: موضوع آسیب به جنین و نوزادان مادران معتاد، یکی از تلخ‌ترین و حساسترین حوزه‌های ماست. برنامه‌هایی برای کاهش آسیب به این کودکان و همچنین ارائه خدمات حمایتی و توانبخشی به مادران معتاد در دست اجراست تا بتوانیم از تولد نوزادانی با سندرم محرومیت و عوارض جبران‌ناپذیر جلوگیری کنیم.

نابرابری در دسترسی به خدمات درمانی؛ تمرکز کلینیک‌ها در مناطق مرفه

 ذوالفقاری گفت: متأسفانه شاهد توزیع ناعادلانه مراکز درمانی در کشور هستیم. برای نمونه، در برخی مجتمع‌های مسکونی مرفه، دو، سه و حتی چهار کلینیک درمان اعتیاد فعالیت می‌کنند، در حالی که در بسیاری از مناطق آلوده و حاشیه‌نشین، اساساً هیچ مرکز درمانی (کلینیک یا مرکز DIC) وجود ندارد. این تضاد آشکار، دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر را به حداقل رسانده و روند درمان را با اختلال مواجه کرده است.

وی افزود: ما با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به دنبال ایجاد توازن در توزیع جغرافیایی مراکز درمانی هستیم و تأکید داریم که کلینیک‌های جدید باید در اولویت نخست، در مناطق حاشیه‌ای و آلوده راه‌اندازی شوند تا خدمات درمانی در دسترس‌ترین شکل ممکن ارائه گردد.

 طراحی سامانه محرمانه؛ گامی برای جلب اعتماد معتادان داوطلب

ذوالفقاری در ادامه با اشاره به دغدغه‌ی اصلی معتادان برای مراجعه به مراکز درمانی، از طراحی یک سامانه جدید و محرمانه خبر داد و تصریح کرد: یکی از موانع اصلی مراجعه داوطلبانه معتادان، ترس از ثبت اطلاعات هویتی و کد ملی در سامانه‌های دولتی و اعلام آن به مراجع قضایی یا کاری است. ما در حال طراحی سیستمی هستیم که صرفاً برای اهداف درمانی استفاده شود و اطلاعات افراد با کدهای جایگزین (به غیر از کد ملی) در آن ثبت گردد. این کار باعث می‌شود فرد با خیال راحت برای درمان مراجعه کند و نگران انگ‌زنی یا پیگیری‌های امنیتی و انتظامی نباشد.

دبیرکل ستاد تأکید کرد: نگاه ما به معتادان باید نگاه به یک بیمار باشد، نه یک مجرم. تا زمانی که این نگاه تغییر نکند و بسترهای درمانی امن و محرمانه فراهم نشود، بسیاری از افراد گرفتار در چرخه اعتیاد، هرگز قدم به مراکز درمانی نخواهند گذاشت.

ذوالفقاری در پاسخ به سوالی درباره نوع ماده‌ غالب در بازار مواد مخدر ایران، با شفافیت اعلام کرد: ماده اصلی مخدر در ایران همچنان تریاک است. با وجود مبارزه‌ی طولانی، تدابیر پیشگیرانه و حتی مذاکرات با مقامات طالبان در افغانستان، این ماده همچنان کنترل بازار را در دست دارد. با این حال، نگرانی اصلی ما امروز تغییر الگوی مصرف به سمت مواد روانگردان صنعتی مانند شیشه (مت آمفتامین) است؛ چرا که سودآوری بیشتر این مواد، تولیدکنندگان را به سمت جایگزینی تریاک با این سموم خطرناک سوق داده است.

وی در خصوص آمار کشفیات و موفقیت‌های مبارزه با مواد مخدر گفت: سال‌های گذشته میزان کشفیات ما حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ تُن بود، اما این رقم در سال گذشته به حدود ۱۲۰۰ تن رسید. این افزایش ۵۰ درصدی، یک شاخص روشن از موفقیت نیروهای امنیتی و انتظامی در کنترل ورود و توزیع مواد مخدر است. البته این به معنای ریشه‌کنی کامل نیست، اما نشان می‌دهد که حجم مواد وارداتی کاهش یافته و برخوردها مؤثرتر شده است.

دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به مذاکرات انجام‌شده با مقامات افغانستان، به موضوع حساس کشت جایگزین پرداخت و بیان کرد: سال گذشته، مسئولان افغانستانی فرمانی برای کاهش شدید کشت خشخاش صادر کردند که تا حد زیادی مؤثر واقع شد. اما نکته‌ی هشداردهنده این است که خود آنها نیز اذعان دارند که اگر کمک‌های بین‌المللی برای ایجاد کشت‌های جایگزین (با سودآوری معقول برای کشاورزان) فراهم نشود، بیم آن می‌رود که دوباره سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان افزایش یابد. آینده‌ی مبارزه با مواد مخدر در ایران، تا حد زیادی به وضعیت اقتصادی و سیاسی افغانستان گره خورده است.

 رد قانونی شدن ماری‌جوانا؛ تأکید بر تفاوت‌های فرهنگی

ذوالفقاری در واکنش به سوالی درباره تجربه کشورهایی مانند هلند در قانونی‌سازی مصرف ماری‌جوانا و امکان الگوبرداری از آن در ایران، پاسخ قاطع داد: ما بر اساس شرایط فرهنگی، اجتماعی و مذهبی خودمان تصمیم‌گیری می‌کنیم. در برخی کشورها ممکن است مصرف مواد کم‌خطرتر جرم زدایی شده باشد، اما ما مطالعه‌ای تطبیقی با پنج کشور مختلف انجام داده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که الگوی مصرف، نوع مراجعه و بافت فرهنگی جامعه ایران کاملاً متفاوت است. به عنوان مثال، در سوئیس ممکن است افراد در مکان‌های خاصی مواد مصرف کنند، اما در ایران، حتی اگر امکانات فیزیکی فراهم باشد، شرایط ذهنی، خانوادگی و اجتماعی افراد اجازه نمی‌دهد که چنین رویکردی جواب دهد. اولویت ما کاهش آسیب از طریق درمان تدریجی و متناسب با فرهنگ ایرانی است، نه قانونی‌سازی.

اولویت پیشگیری؛ نوجوانان در معرض خطر و لزوم تغییر رویکرد از «دانش» به «باور»

وی خاطرنشان کرد: بیشترین آمار اعتیاد در گروه سنی ۲۶ تا ۳۵ سال ثبت شده است، اما آنچه ما را بیش از گذشته نگران کرده، کاهش سن مصرف و در معرض خطر بودن نوجوانان و حتی کودکان است. امروز، نوجوانان ما بیش از هر زمان دیگری در معرض آسیب هستند و این خطر، مرز سنی نمی‌شناسد.