رسیدگی ویژه دستگاه قضا به خسارات جنگی؛ ‌تدوین گزارش ۴۰۰۰ صفحه‌ای و ارسال ۴۵۰۰ مستند به سازمان ملل

‌حجت الاسلام والمسلمین حمزه خلیلی در نشست خبری امروز که به مناسبت فرارسیدن هفته قوه قضاییه برگزار شد، ضمن گرامیداشت یاد و خاطره شهدا اظهار کرد: این ایام فرصت مناسبی برای تبیین اندیشه‌های بزرگان، از جمله شهید بهشتی و دیگر متفکران است تا بررسی شود تا چه اندازه در مسیر این اندیشه‌ها حرکت کرده‌ایم و تا چه میزان از آن فاصله گرفته‌ایم.

وی افزود: این روزها همچنین فرصتی است تا دستگاه‌ها و نهادها عملکرد خود را در حوزه‌های مختلف مأموریتی برای مردم تشریح و تبیین کنند.

ظرف ۲ سال ۶۰ درصد سند تحول قوه قضاییه را اجرایی کردیم

معاون اول قوه قضائیه در ادامه با اشاره سند تحول قوه قضائیه گفت: ۶۰ درصد این سند عملیاتی و اجرایی شده است.

وی یادآور شد: با برنامه‌ریزی‌های انجام شده ظرف ۲ سال گذشته توانستیم ۶۰ درصد سند تحول قوه قضاییه را اجرایی کنیم و در دو سال گذشته نیز توانستیم دادگاه‌های صلح را راه‌اندازی کنیم.

در قوه قضاییه هدف محوری، تحقق عدالت است

خلیلی با استناد به دیدگاه شهید آیت‌الله بهشتی درباره نظام‌سازی اجتماعی گفت: در هر نظام اجتماعی، نخست باید نظام ارزشی مشخص شود؛ زیرا این نظام ارزشی تعیین می‌کند که جامعه به دنبال چه اهدافی است. در قوه قضاییه نیز هدف محوری، تحقق عدالت است؛ بنابراین باید معیارها و اهداف به‌صورت روشن تبیین شوند تا مشخص شود حرکت دستگاه قضایی به چه سمت و سویی است.

معاون اول قوه قضاییه افزود: پس از تعیین نظام ارزشی، نوبت به مشخص شدن سیاست‌ها و خط‌مشی‌های کلی و جزئی می‌رسد. زمانی که عدالت به‌عنوان هدف اصلی تعیین شده باشد، باید روش‌ها و شیوه‌های تحقق آن نیز به‌طور دقیق مشخص شوند.

وی ادامه داد: مرحله بعد، برنامه‌ریزی است. پس از تعیین ارزش‌ها، اهداف و سیاست‌ها، باید برنامه‌های عملیاتی تدوین شود و حرکت دستگاه قضایی بر اساس برنامه‌ای مشخص و هدفمند پیش برود تا دستیابی به عدالت به‌صورت مؤثر و قابل ارزیابی محقق شود.

معاون اول قوه قضائیه افزود: در طول این مدت، جلسات مستمر و ارزیابی‌های دوره‌ای برای بررسی میزان پیشرفت دستگاه‌ها در اجرای تکالیف سند تحول برگزار شده و بخش‌های مختلف بر اساس شاخص‌های تعیین‌شده مورد سنجش قرار گرفته‌اند.

شاهد ۷۲ درصد رضایتمندی مردم از تشکیلات قضایی هستیم

خلیلی با اشاره به اقدامات ساختاری دستگاه قضا گفت: در این دوره، توسعه ساختارهای قضایی و ایجاد تشکیلات جدید از جمله دادگاه‌های صلح در دستور کار قرار گرفته است تا رسیدگی به پرونده‌ها با سرعت بیشتر، هزینه کمتر و دسترسی آسان‌تر برای مردم انجام شود.

وی افزود: این اقدامات در کنار اجرای تکالیف قانونی مندرج در برنامه هفتم توسعه دنبال می‌شود و هدف آن کاهش اطاله دادرسی، افزایش کارآمدی و ارتقای کیفیت خدمات قضایی است.

معاون اول قوه قضائیه با اشاره به شرایط اجرایی گفت: دستگاه قضایی در این مسیر با محدودیت‌هایی از جمله کمبود فضای فیزیکی، نیاز به توسعه زیرساخت‌ها و تأمین نیروی انسانی مواجه بوده است، اما با وجود این چالش‌ها، روند اجرای برنامه‌ها متوقف نشده است.

وی تصریح کرد: در همین راستا، ایجاد شعب جدید، تقویت ساختارهای رسیدگی و توسعه تشکیلات قضایی در دستور کار قرار گرفته تا پاسخگویی به نیازهای مردم به شکل بهتری انجام شود.

خلیلی تأکید کرد: با وجود همه محدودیت‌ها، بخش قابل توجهی از اهداف سند تحول قضایی محقق شده و مسیر اصلاح، ارتقای کارآمدی و تحقق عدالت در دستگاه قضایی با جدیت ادامه دارد.

وی در ادامه تاکید کرد: ما اکنون شاهد ۷۲ درصد رضایتمندی مردم از تشکیلات قضایی هستیم.

با وجود محدودیت‌های بسیار دادگاه‌های صلح و خانواده راه‌اندازی شد

خلیلی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه تحول قضایی گفت: طی دو سال گذشته، دادگاه‌های صلح با وجود محدودیت‌های مالی و امکاناتی در دستگاه قضایی ایجاد و به‌صورت کامل اجرایی شده است.

وی با تأکید بر اینکه اجرای این ساختارها برای قوه قضائیه اقدامی مهم و قابل توجه بوده است، اظهار کرد: دادگاه‌های صلح با در نظر گرفتن بضاعت مالی و محدودیت منابع، در سراسر کشور راه‌اندازی شده و این اقدام در شرایط موجود کار کوچکی برای مجموعه قضایی نبوده است.

معاون اول قوه قضائیه در ادامه با اشاره به قانون دادگاه‌های خانواده افزود: با وجود گذشت حدود ۲۰ سال از تصویب این قانون، اجرای آن تنها ظرف یک سال گذشته محقق شده و دادگاه‌های خانواده نیز به‌طور کامل عملیاتی شده‌اند.

وی با بیان اینکه قانون تشکیل دادگاه‌های خانواده حدود ۲۰ سال بود که تصویب شده بود اما به دلایل مختلف اجرایی نشده بود، اظهار کرد: اجرای این دادگاه‌ها در مدت کوتاه نیازمند تأمین نیروی انسانی، آموزش کادر قضایی، تربیت نیروهای تخصصی و استفاده از مشاوران زن مطابق قانون بوده که با وجود کمبودها، این ساختار به‌طور کامل عملیاتی شد.

اجرای ماده ۱۰ قانون الزام ثبت اموال غیرمنقول تدریجی آغاز شده و فرآیند ثبت درخواست‌ها در حال تکمیل است

معاون اول قوه قضائیه با اشاره به قانون الزام ثبت اموال غیرمنقول افزود: اجرای این قانون، پیچیدگی‌های فنی و زیرساختی گسترده‌ای داشت و نیازمند ایجاد سامانه‌ها، اتصال داده‌ها و راه‌اندازی درگاه‌های ارتباطی میان دستگاه‌ها بود که این اقدامات به‌صورت کامل انجام شده است.

وی ادامه داد: آیین‌نامه‌های اجرایی این قانون نیز پس از جلسات متعدد کارشناسی و بررسی‌های تخصصی تدوین و ابلاغ شد و در نهایت اجرای ماده ۱۰ این قانون با دستور رئیس قوه قضائیه عملیاتی شد.

خلیلی تصریح کرد: اجرای ماده ۱۰ قانون الزام ثبت اموال غیرمنقول به‌صورت تدریجی آغاز شده و با راه‌اندازی سامانه‌های مربوطه، فرآیند ثبت درخواست‌ها در حال تکمیل است و اکنون می‌توان گفت این بخش وارد مرحله اجرایی شده است.

وی با اشاره به حجم کار کارشناسی انجام‌شده گفت: بیش از ۸۰ جلسه تخصصی و کارشناسی برای اجرای این قانون برگزار شده و مصوبات آن به‌صورت مستمر ارزیابی و اصلاح شده است تا فرآیند اجرا بدون مشکل پیش برود.

معاون اول قوه قضائیه تأکید کرد: اجرای این قوانین حاصل یک کار جمعی میان قوه قضائیه و سایر دستگاه‌های اجرایی بوده و بدون همکاری دولت و نهادهای مرتبط، تحقق این سطح از پیشرفت امکان‌پذیر نبود.‌

امروز دستگاه‌ها موظف به پاسخگویی شفاف به مردم هستند

وی با اشاره به سایر قوانین اجراشده گفت: قانون شفافیت، قانون دسترسی آزاد به اطلاعات و قانون حمایت از گزارشگران فساد نیز در این دوره اجرایی شده و امروز دستگاه‌ها موظف به پاسخگویی شفاف به مردم هستند. حجم اجرای قوانین و اصلاحات در دو سال اخیر در دستگاه قضایی بی‌سابقه بوده و این روند نتیجه مدیریت منسجم، نگاه تحولی و توجه به اصلاح ساختارهای اداری و قضایی کشور است.

رضایت مردم و نگاه آنان به عملکرد دستگاه قضایی، یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی است

خلیلی با اشاره به روند تحولات اخیر در دستگاه قضایی اظهار کرد: بخش مهمی از دستاوردهای به‌دست‌آمده نتیجه برگزاری جلسات مستمر با حضور رئیس قوه قضائیه و سایر مسئولان است و این روند موجب شکل‌گیری تحولات جدی در ساختار قضایی کشور شده است.

وی افزود: امروز با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، گام‌های مهمی در مسیر تحقق عدالت برداشته شده و بخش قابل توجهی از فرآیندهای قضایی با رویکردی نوین و کارآمد در حال انجام است.

معاون اول قوه قضائیه با تأکید بر اهمیت نگاه عمومی و اجتماعی به عملکرد دستگاه‌ها گفت: ارزیابی عملکرد قوه قضائیه تنها محدود به درون سازمان نیست، بلکه مردم و افکار عمومی نیز نقش اساسی در سنجش کیفیت خدمات دارند.

وی ادامه داد: رضایت مردم و نگاه آنان به عملکرد دستگاه قضایی، یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی است و باید این قضاوت‌ها به‌عنوان مبنای اصلاح و بهبود عملکرد مورد توجه قرار گیرد.

خلیلی با اشاره به انجام نظرسنجی‌های دوره‌ای در قوه قضائیه اظهار کرد: این نظرسنجی‌ها سالانه در دو نوبت و با همکاری مراکز علمی معتبر انجام می‌شود تا ارزیابی دقیق، بی‌طرفانه و علمی از عملکرد دستگاه قضایی ارائه شود.

وی افزود: در این نظرسنجی‌ها شاخص‌های مختلفی از جمله میزان رضایت عمومی، کیفیت خدمات و نحوه عملکرد مجموعه قضایی مورد بررسی قرار می‌گیرد و نتایج آن مبنای تحلیل و برنامه‌ریزی قرار می‌گیرد.

خلیلی تصریح کرد: رویکرد اصلی دستگاه قضایی ارائه خدمت به مردم همراه با حفظ کرامت و حقوق شهروندی است و تمامی کارکنان و قضات در این مسیر تلاش می‌کنند تا عدالت به بهترین شکل ممکن اجرا شود. استمرار این روند و توجه به نظرات مردم می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای بیشتر عملکرد قوه قضائیه و تقویت سرمایه اجتماعی در حوزه عدالت باشد.

‌معاون اول قوه قضائیه با اشاره به حوزه رسیدگی‌های تخصصی گفت: در سال‌های اخیر، تعداد قابل توجهی از جلسات و دادگاه‌های تخصصی به‌ویژه در حوزه اقتصادی تشکیل شده و رسیدگی به پرونده‌های کلان اقتصادی در قالب ساختارهای ویژه و منظم انجام می‌شود.

وی افزود: امروز ۱۳۳۲ جلسه دادگاه تخصصی در حوزه جرایم اقتصادی در سراسر کشور برگزار شده است و این روند موجب افزایش دقت، قاطعیت و سرعت در رسیدگی به پرونده‌ها شده است.

خلیلی با اشاره به تحول در فرآیندهای داخلی دستگاه قضا اظهار کرد: یکی از اقدامات مهم، هوشمندسازی ارجاعات قضایی است؛ در حالی که پیش‌تر بسیاری از فرآیندها به‌صورت دستی و سنتی انجام می‌شد، امروز بخش قابل توجهی از ارجاع پرونده‌ها به شکل هوشمند و مبتنی بر سامانه‌های الکترونیکی صورت می‌گیرد. این تحول علاوه بر افزایش دقت در رسیدگی، موجب کاهش خطاهای انسانی و تسریع در روند رسیدگی به پرونده‌ها شده است.

معاون اول قوه قضائیه با اشاره به اجرای عدالت الکترونیک در برخی استان‌ها گفت: در برخی مناطق از جمله خراسان جنوبی، بخش عمده‌ای از فرآیندهای قضایی به‌صورت الکترونیکی و هوشمند انجام می‌شود و این استان در اجرای این طرح از استان‌های پیشرو به شمار می‌رود.

اقدامات گسترده حقوقی، مستندسازی و بین‌المللی برای پیگیری خسارت‌های دو جنگ تحمیلی اخیر انجام شده است

خلیلی در پاسخ به سوالی درباره اقدامات قوه قضائیه برای پیگیری خسارت‌های وارده از سوی دولت‌های متخاصم در جریان دو جنگ تحمیلی اخیر، از اقدامات گسترده حقوقی، مستندسازی و بین‌المللی در این زمینه خبر داد.

وی با بیان اینکه از همان ابتدای وقوع خسارت‌ها پیگیری‌های حقوقی در دستور کار قرار گرفته است، اظهار کرد: این موضوع از طریق مرکز وکلای قوه قضائیه دنبال شده و در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار مورد مطالعات و بررسی حقوقی در این حوزه انجام شده است.

خلیلی افزود: برای رسیدگی تخصصی به این پرونده‌ها، در تهران شعب ویژه‌ای در نظر گرفته شده و روند بررسی دعاوی به‌صورت متمرکز و کارشناسی در حال انجام است.

معاون اول قوه قضائیه با اشاره به اقدامات بین‌المللی گفت: معاونت امور بین‌الملل قوه قضائیه مأموریت یافته است تا مستندسازی دقیق حقوقی خسارات وارده به اماکن و تجهیزات کشور را در جریان جنگ‌های اخیر انجام دهد و زمینه طرح دعاوی در مراجع بین‌المللی را فراهم کند.

وی ادامه داد: تاکنون بیش از ۵۰ گزارش و بیانیه حقوقی و عملیاتی با هدف دفاع از حقوق ملت ایران تهیه و منتشر شده و همچنین بیش از ۴۵۰۰ گزارش مستند از سوی وکلای مرکز به سازمان ملل ارسال شده است.

خلیلی تصریح کرد: در این فرآیند، بیش از ۸۵۰۰ پرونده مرتبط با خسارات جنگی توسط کارشناسان بررسی شده و یک گزارش جامع حدود ۴۰۰۰ صفحه‌ای نیز در این زمینه تدوین شده است.

وی افزود: همچنین بیش از ۸ هزار مورد وکالت رایگان برای مجروحان و خانواده‌های شهدا ارائه شده و ارزیابی فنی و کارشناسی واحدهای مسکونی و صنعتی آسیب‌دیده در سراسر کشور نیز به‌صورت رایگان انجام گرفته است.

معاون اول قوه قضائیه با تأکید بر هماهنگی میان نهادهای مختلف گفت: این اقدامات به‌صورت جزیره‌ای انجام نمی‌شود، بلکه در قالب یک هماهنگی منسجم با دستگاه دیپلماسی، وزارت امور خارجه، بنیاد شهید و سایر نهادهای مرتبط دنبال می‌شود.

وی افزود: در جلسات مشترک تصمیم‌گیری در سطح دولت و قوه قضائیه، روند رسیدگی به این پرونده‌ها به‌صورت هماهنگ و نظام‌مند پیش می‌رود.

خلیلی خاطرنشان کرد: پرونده‌های مربوط به خسارت‌های جنگی ماهیتی متفاوت از سایر دعاوی دارند و رسیدگی به آن‌ها نیازمند هماهنگی حقوقی، کارشناسی و دیپلماتیک است تا علاوه بر اقناع افکار عمومی، پشتوانه حقوقی لازم برای پیگیری‌های بین‌المللی نیز فراهم شود.

‌رسیدگی به پرونده‌های اقتصادی با قدرت و بدون مماشات ادامه دارد

 سخنگوی قوه قضاییه هم با تأکید بر تداوم برخورد جدی با مفاسد اقتصادی گفت: دادگاه‌های ویژه جرایم اقتصادی نه‌تنها متوقف نشده‌اند بلکه با انسجام و قدرت بیشتری در حال رسیدگی هستند و در سال‌های اخیر هزاران پرونده مهم اقتصادی در این چارچوب بررسی و منجر به صدور احکام سنگین شده است.

 اصغر جهانگیر در ادامه نشست‌، اظهار کرد: دادگاه‌های اقتصادی تعطیل یا متوقف نشده‌اند، بلکه امروز منسجم‌تر و قوی‌تر از گذشته در حال فعالیت هستند.

وی با تأکید بر سیاست قوه قضاییه در برخورد با فساد افزود: رویکرد دستگاه قضا در رسیدگی به جرایم اقتصادی، برخورد بدون اغماض و بدون گذشت است و این روند در قالب دادگاه‌های تخصصی اقتصادی دنبال می‌شود.

سخنگوی قوه قضاییه با اشاره به پیشینه این دادگاه‌ها افزود: در سال ۱۳۹۷ و در قالب سازوکار «استجازه»، رسیدگی ویژه به برخی جرایم اقتصادی آغاز شد و پس از آسیب‌شناسی، این روند در قالب قانون دائمی در مجلس تثبیت شد و اکنون بر اساس همان چارچوب قانونی ادامه دارد.

جهانگیر تصریح کرد: سیاست رئیس قوه قضاییه بر برگزاری علنی دادگاه‌ها در موارد امکان‌پذیر است، اما اجرای آن منوط به شرایط قانونی و قضایی هر پرونده خواهد بود.

وی با ارائه آمار عملکردی گفت: طی پنج سال اخیر، حدود ۲۷۰۰ پرونده مهم اقتصادی در دادگاه‌های ویژه به‌صورت علنی رسیدگی شده است.

سخنگوی قوه قضاییه با اشاره به نمونه‌هایی از پرونده‌های مهم افزود: در برخی پرونده‌های بانکی و اقتصادی، مبالغ قابل توجهی از جمله بیش از یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار و همچنین صدها میلیون یورو به بیت‌المال بازگردانده شده است.

جهانگیر ادامه داد: در پرونده‌های مختلف از جمله جرایم بانکی، نفتی، تجاری، اراضی و اداری، احکام سنگینی صادر شده و با متخلفان برخورد جدی صورت گرفته است؛ از جمله صدور حکم برای ۱۷۸ نفر در پرونده‌های مفاسد اداری و اقتصادی.

وی خاطرنشان کرد: قوه قضاییه در برخورد با مفاسد اقتصادی با قدرت عمل کرده، اما به دلیل ملاحظات قانونی، اطلاع‌رسانی در برخی مقاطع محدود بوده است و در آینده تلاش خواهد شد گزارش‌های دقیق‌تری از اقدامات منتشر شود.