رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در گفتوگو با پانا مطرح کرد
از النینو تا لانینا؛ نوسان اقیانوس آرام و سرنوشت بارشهای ایران
تهران (پانا) - رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی با تشریح پدیدههای اقلیمی النینو و لانینا گفت: النینو زمانی رخ میدهد که دمای آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی بهطور میانگین دستکم نیم درجه بیش از نرمال شود.
احد وظیفه، در گفتوگو با پانا در توضیح پدیده النینو اظهار کرد: «النینو به شرایطی گفته میشود که دمای آب اقیانوس در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام، در ناحیه پیرامون خط استوا، گرمتر از حد نرمال شود. این محدوده از غرب اقیانوس آرام، یعنی از حوالی کشورهای جنوب شرق آسیا مانند فیلیپین و اندونزی، تا سواحل غربی قاره آمریکا در شرق اقیانوس امتداد دارد.»
وی افزود: «منظور از این ناحیه، پهنهای در اطراف خط استواست که تقریباً از ۵ درجه عرض جنوبی تا ۵ درجه عرض شمالی را شامل میشود. اگر در این محدوده، میانگین دمای آب در یک دوره سهماهه بیش از ۰.۵ درجه سانتیگراد نسبت به میانگین بلندمدت افزایش پیدا کند، وارد فاز النینو میشویم. در مقابل، اگر این دما به اندازه ۰.۵ درجه یا بیشتر کمتر از نرمال شود، پدیده لانینا شکل میگیرد.»
وظیفه ادامه داد: «اندازهگیریها فقط به سطح آب محدود نمیشود، بلکه دادههای دمایی از سطح اقیانوس تا حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر زیر سطح نیز بررسی میشود. بر همین اساس، شدت النینو و لانینا نیز دستهبندی میشود. اگر افزایش دما بین ۰.۵ تا یک درجه باشد، النینو ضعیف محسوب میشود؛ بین یک تا ۱.۵ درجه، النینوی متوسط؛ بین ۱.۵ تا ۲ درجه، النینوی قوی؛ و اگر بیش از ۲ درجه گرمتر از نرمال باشد، از آن با عنوان النینوی بسیار قوی یا سوپر النینو یاد میشود. همین تقسیمبندی با علامت منفی برای لانینا نیز صدق میکند.»
وی با بیان اینکه این چرخه، یک نوسان طبیعی در سامانه اقلیم جهانی است، گفت: «رفتوبرگشت بین النینو و لانینا نظم سالانه مشخصی ندارد و معمولاً در بازهای بین دو تا هفت سال رخ میدهد. ممکن است یک سال النینو رخ دهد و سال بعد لانینا شکل بگیرد، یا چند سال پیاپی شرایط لانینا حاکم باشد و پس از یک دوره خنثی، النینو ظاهر شود. به همین دلیل با یک نوسان منظم و قابل پیشبینی در زمانبندی مواجه نیستیم.»
رئیس مرکز ملی اقلیم بیان کرد: «در سوابق اقلیمی، دورههای متعددی از تداوم لانینا برای دو تا سه سال ثبت شده، اما النینو معمولاً یکساله است و بهندرت ممکن است تا دو سال ادامه پیدا کند. همچنین تاکنون دو دوره شاخص از النینوی بسیار قوی ثبت شده است؛ یکی در سالهای ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸ و دیگری در فاصله سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶.»
تأثیر النینو و لانینا بر اقلیم ایران
وظیفه درباره اثر این پدیده بر ایران گفت: «در ایران، خاورمیانه و حتی بخشهایی از آسیای مرکزی، معمولاً سالهایی که النینو در اقیانوس آرام حاکم بوده، با گرایش به بارشهای بهتر از نرمال همراه بوده است. البته این تأثیر در همه نقاط کشور یکسان نیست و رابطهای قطعی، مستقیم و یکبهیک میان النینو و ترسالی در ایران وجود ندارد.»
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی توضیح داد: «بهطور معمول، بیشترین اثر النینو در ایران در مناطق غرب و جنوبغرب مشاهده میشود. استانهایی مانند بوشهر، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس، چهارمحال و بختیاری و تا حدودی لرستان و کرمانشاه، از جمله مناطقی هستند که در سالهای النینو، بیشتر در معرض بارشهای بالاتر از نرمال قرار میگیرند.»
وی افزود: «در مقابل، در سالهای لانینا، اغلب مناطق ایران با افزایش احتمال خشکسالی مواجه میشوند. حتی برخی از شدیدترین خشکسالیهای ثبتشده در تاریخ معاصر ایران در دورههایی رخ دادهاند که لانینا بر شرایط اقیانوس آرام حاکم بوده است. با این حال، نباید چنین برداشت شود که هر زمان النینو شکل گرفت، همه مناطق ایران حتماً پربارش خواهند شد یا در سالهای لانینا، همه کشور الزاماً خشک خواهد بود. این تنها یکی از عوامل اثرگذار بر اقلیم ایران است و عوامل متعدد دیگری نیز در شکلگیری الگوهای بارش نقش دارند.»
وظیفه تأکید کرد: «بر این اساس، پیشبینی قطعی درباره وضعیت بارش پاییز و زمستان صرفاً با اتکا به النینو یا لانینا علمی و منطقی نیست. لازم است سایر عوامل اقلیمی مؤثر نیز در نظر گرفته شوند. بسیاری از این عوامل تا زمان نزدیکتر شدن به فصل سرد، بهصورت دقیقتر قابل شناسایی و ارزیابی هستند و به همین دلیل پیشبینیها بهصورت ماهانه بهروزرسانی میشوند.»
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران سازمان هواشناسی خاطرنشان کرد: «در سالهایی که بارش پاییزی وضعیت مناسبی پیدا میکند، از آنجا که کشور هنوز کاملاً وارد فصل سرد نشده و بخش قابل توجهی از بارشها بهجای برف به شکل باران رخ میدهد، خطر وقوع سیلاب نیز افزایش مییابد؛ بهویژه در مناطق غرب و جنوبغرب کشور که در ماههای آبان و آذر بیشتر تحت تأثیر این شرایط قرار میگیرند. البته باید توجه داشت که پیشبینیهای فصلی مبتنی بر احتمال هستند و نباید آنها را بهعنوان پیشبینی قطعی تفسیر کرد.»
ریحانه خوافی 
ارسال دیدگاه