نقشه راه توسعه نیروگاه های حرارتی خورشیدی ایران روی میز خبرگان صنعت برق

نشست تخصصی «تحلیل و بررسی زمینه‌های توسعه بهره‌گیری از نیروگاه‌های متمرکز حرارت خورشیدی در ایران» با میزبانی ساتبا و حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران، متخصصان صنعت انرژی و فعالان بخش خصوصی در سالن فردوسی پژوهشگاه نیرو برگزار شد تا امکان توسعه این فناوری در کشور از منظر فنی، اقتصادی، صنعتی و سیاستی مورد ارزیابی قرار گیرد.

از شیراز تا امروز؛ چرا CSP در ایران متوقف ماند؟

در ابتدای نشست، بهروز دشتی، معاون مدیر کل دفتر توسعه فناوری و داخلی سازی ساتبا با مرور تجربه‌های گذشته کشور در حوزه نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی، به نیروگاه خورشیدی شیراز و برخی پروژه‌های پژوهشی اجرا شده در کشور اشاره کرد و گفت: با وجود اجرای چند پروژه ارزشمند در دهه‌های گذشته، توسعه این فناوری هیچ‌گاه به یک جریان پایدار و ملی تبدیل نشد.

به گفته وی، ساتبا حدود یک سال و نیم پیش پروژه‌ای را با هدف بررسی ضرورت توسعه نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی در کشور آغاز کرد تا مشخص شود این فناوری چه جایگاهی در آینده انرژی ایران خواهد داشت و آیا توسعه آن در شرایط فعلی کشور توجیه‌پذیر است یا خیر؟

جهان به کدام سمت حرکت می‌کند؟

بخش نخست مطالعات توسط مهدی کربلایی، پژوهشگر حوزه سیستم‌های انرژی ارائه شد؛ وی با تشریح روندهای جهانی توسعه نیروگاه‌های متمرکز حرارت خورشیدی (CSP)، به تجربه کشورهای پیشرو از جمله چین، اسپانیا، آمریکا، امارات متحده عربی و آفریقای جنوبی پرداخت.

بررسی‌های ارائه‌شده نشان داد که اگرچه نیروگاه‌های فتوولتائیک در سال‌های اخیر رشد بسیار سریعی را تجربه کرده‌اند، اما فناوری CSP همچنان در بسیاری از کشورها به دلیل قابلیت ذخیره‌سازی حرارتی و امکان تولید برق در ساعات غیرتابشی مورد توجه سیاست‌گذاران قرار دارد.

مطالعات این پروژه همچنین نشان می‌دهد ظرفیت جهانی نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی در سال‌های آینده روندی رو به رشد خواهد داشت و کشورهایی مانند چین با برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و سیاست‌های حمایتی مشخص، توسعه این فناوری را در دستور کار قرار داده‌اند.

اما مهم‌ترین پرسش نشست این بود که نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی چه مزیتی نسبت به سایر فناوری‌های تجدیدپذیر دارند؟

رهگذر، عضو هیات علمی پژوهشگاه مواد و انرژی، در بخش دوم نشست به این سؤال پاسخ داد؛ وی با تشریح ظرفیت‌های ملی و تحلیل نقاط قوت و ضعف این فناوری، تأکید کرد که قابلیت ذخیره‌سازی انرژی به صورت حرارتی مهم‌ترین مزیت نیروگاه‌های CSP محسوب می‌شود؛ قابلیتی که امکان تولید برق در ساعات پس از غروب خورشید و زمان اوج مصرف را فراهم می‌کند.

وی همچنین به هم‌پوشانی مناطق دارای تابش مناسب خورشیدی با مراکز بزرگ مصرف انرژی در کشور اشاره کرد و گفت: استان‌هایی نظیر یزد، کرمان، اصفهان و فارس از ظرفیت بالایی برای توسعه این فناوری برخوردارند.

رهگذر در ادامه به ظرفیت اشتغال‌زایی و توسعه صنعتی این فناوری پرداخت و توضیح داد که احداث نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی می‌تواند زنجیره‌ای از صنایع داخلی شامل فولاد، سیمان، شیشه، تجهیزات کنترلی، سازه‌های فلزی و خدمات فنی و مهندسی را فعال کند.

صرفه‌جویی میلیاردها مترمکعب گاز

یکی دیگر از محورهای مهم مطرح‌شده در نشست، تأثیر توسعه نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی بر کاهش مصرف گاز طبیعی بود.

بر اساس مطالعات ارائه‌شده، توسعه چند گیگاوات ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی می‌تواند سالانه میلیاردها مترمکعب در مصرف گاز طبیعی صرفه‌جویی کند؛ موضوعی که در شرایط ناترازی انرژی کشور و محدودیت‌های تأمین سوخت، اهمیت راهبردی پیدا می‌کند.

نقشه راهی برای آینده

بخش پایانی نشست به ارائه چارچوب اولیه «رهنگاشت توسعه فناوری نیروگاه‌های متمرکز حرارت خورشیدی» اختصاص داشت.

توسعه نیروی انسانی متخصص، انتقال فناوری، استانداردسازی تجهیزات، حمایت از پروژه‌های پایلوت، ایجاد مشوق‌های اقتصادی، استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود و تقویت زنجیره بومی‌سازی از جمله محورهای اصلی این رهنگاشت عنوان شد.

اگرچه توسعه نیروگاه‌های حرارتی خورشیدی در ایران هنوز در ابتدای راه قرار دارد، اما برگزاری این نشست نشان می‌دهد موضوع CSP بار دیگر در سطح سیاست‌گذاری انرژی کشور مورد توجه قرار گرفته است.

اکنون پرسش اصلی این است که آیا این فناوری می‌تواند همانند فتوولتائیک به بخشی از برنامه توسعه تجدیدپذیرهای کشور تبدیل شود یا همچنان در حد مطالعات و پروژه‌های محدود باقی خواهد ماند؟

پاسخ این پرسش را احتمالاً رهنگاشت توسعه فناوری نیروگاه‌های متمرکز حرارت خورشیدی که ساتبا در حال تدوین آن است، روشن‌تر خواهد کرد.