بررسی سیر تحولات غیرمتعهدها در مرکز پژوهشهای مجلس
خبرگزاری پانا: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخچه و سیر تحولات جنبش غیرمتعهد را بررسی کرد.
به گزارش خبرگزاری پانا، در گزارش دفتر مطالعات سیاسی مرکز پژوهش های مجلس آمده است: جنبش عدم تعهد یا گروه غیرمتعهدها جنبشی متشکل از ۱۲۰ کشور است که منافع و اولویتهای کشورهای در حال توسعه را نمایندگی میکند.
این جنبش، تلاش از سوی کشورهای در حال توسعه برای رهایی از وابستگی و تعهد به منافع قدرتهای سلطهجو در دوره جنگ سرد بود.
با این وجود با فروپاشی نظام دو قطبی، تلاش مذکور برای حفظ منافع کشورهای عضو در برابر اهداف توسعهطلبانه قدرتهای بزرگ به انگیزهای قوی برای حفظ موجودیت و توسعه فعالیتهای این جنبش تبدیل شد.
جنبش عدم تعهد در صورت تجمیع ظرفیتهای بالقوه و بالفعل خود از قابلیت بالایی برای افزایش نقش و نفوذ در معادلات جهانی برخوردار خواهد بود.
در این میان آغاز ریاست جمهوری اسلامی ایران بر این جنبش میتواند سرآغاز دوره تازهای از نقشآفرینی غیرمتعهدها در عرصه بینالملل باشد.
ترکیب این جنبش که آن را در مقام دومین نهاد بینالمللی دنیا پس از سازمان ملل از حیث تعداد اعضا قرار میدهد.
به خوبی از اهمیت و موقعیت چشمگیر این گروه حکایت دارد، از این رو میزبانی اجلاس غیرمتعهدها از یکسو و در اختیار گرفتن ریاست آن از سوی دیگر به منزله فرصت و ظرفیتی مهم برای جمهوری اسلامی ایران به منظور تقویت نقش و نفوذ بینالمللی و ارتقای اعتبار خویش در سطح جهان محسوب میشود.
با توجه به اهمیت موضوع، تلاش خواهد شد تا ضمن معرفی جنبش عدم تعهد از حیث نحوه شکلگیری و اهداف و ساختار، الزامات فراروی آن در دوره جدید مورد بحث و بررسی قرار گیرد.
بر اساس مصوبه پانزدهمین اجلاس سران جنبش غیرمتعهدها در شرم الشیخ (تیرماه ۱۳۸۸) مقرر شد شانزدهمین اجلاس سران جنبش به میزبانی جمهوری اسلامی ایران در شهریور ماه ۹۱ در تهران برگزار شود. مواضع اصولی و مستحکم جمهوری اسلامی ایران طی ۳۰ سال گذشته در حمایت از منافع کشورهای در حال توسعه و طرح دیدگاههای عدالتطلبانه بر اساس آموزههای اسلامی و ملی تأثیر زیادی در دیدگاه مثبت کشورهای عضو جنبش در ارتباط با کشورمان و بالطبع در حمایت از پیشنهاد میزبانی شانزدهمین اجلاس سران جنبش غیرمتعهدها در تهران داشته است. سیاست فعال ایران در قبال جنبش عدم تعهد همچنین سبب شده بود که اجلاس «حقوق بشر و تنوع فرهنگی» در سطح وزرای جنبش درسال ۱۳۸۶ و پانزدهمین اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد در سال ۱۳۸۷ نیز در تهران برگزار شود.
همچنین جایگاه مهم منطقهای و بینالمللی و سیاست فعال جمهوری اسلامی ایران موجب شده است، تهران برای اولین بار ریاست جنبش عدم تعهد را از شهریور امسال برعهده بگیرد و این موضوع مسلما اعتبار سیاسی و بینالمللی کشورمان را در محیط منطقهای و بینالمللی افزایش خواهد داد.
با توجه به اینکه تعداد بسیاری از اعضای عضو جنبش عدم تعهد را کشورهای مسلمان تشکیل میدهند، جمهوری اسلامی ایران با سکانداری و رهبری این جنبش در آینده میتواند تأثیر و نقشآفرینی مثبتی در تحولات مربوط به جنبش عدم تعهد داشته باشد.
به علاوه، این جنبش میتواند یک سازوکار نهادی بسیار مؤثر را در عرصه سیاست خارجی برای ایران فراهم کند.
همان طور که پیش از این هم درباره موضوعات ایران و مخصوصا مسئله هستهای، حمایتهای بسیار خوبی از خود نشان داده و در تعدیل رفتار قدرتهای بزرگ و کشورهای متخاصم با ایران خصوصا در آژانس بینالمللی انرژی اتمی نقش مثبتی بازی کرده است، از این رو سیاست خارجی ایران در تحولات منطقه باید کنشگری بسیار خوبی از خود نشان دهد.
جنبش عدم تعهد میتواند نقش خوبی را در تحقق و عملیاتی کردن اهداف سیاست خارجی داشته باشد و در وضعیتی که بیداری اسلامی در منطقه در حال تقویت و تحولات ساختاری در فرهنگ این منطقه در حال وقوع است و به نظر میرسد ایران میتواند از ظرفیتهای جنبش عدم تعهد به خوبی بهره ببرد.
بر اساس این گزارش واقعیت این است که جنبش عدم تعهد با توجه به تعداد بالای کشورهای عضو و نیز جمعیت کثیر زیر پوشش خود بیش از هر نهاد دیگری میتواند از صلاحیت نمایندگی افکار عمومی جهانی برخوردار باشد.
این ویژگی سبب میشود که جنبش بیش از نهادهایی چون شورای امنیت که در انحصار چند قدرت انگشت شمار است استحقاق فعالیت به عنوان نماینده جامعه جهانی را داشته باشد.
در دوره ریاست ایران بر جنبش عدم تعهد توجه به این ظرفیتها و بالفعل کردن آن میتواند به طور ویژه در دستور کار قرار گیرد.
از سوی دیگر روندها و واقعیات کنونی نظام بینالملل ضرورت فعالتر شدن جنبش عدم تعهد را برای اثرگذاری بیشتر بر معادلات بینالمللی افزون میکند، برخی از آنها روندهایی بر جای مانده از مناسبات گذشته بینالمللیاند که هنوز عامل مسلطی در معادلات جهانی به حساب میآیند که از جمله آنها میتوان به رژیم ناعادلانه شورای امنیت اشاره کرد که انحصار تصمیمگیری در موضوعات مهم بینالمللی را کماکان در اختیار تعدادی محدود از قدرتهای جهانی قرار میدهد. این روند از سالها پیش مورد انتقاد جنبش غیرمتعهدها بوده و در چارچوب دستور کار اصلاح ساختار سازمان ملل پیگیری شده است.
این دستور کار در دوره جدید که با ریاست جمهوری اسلامی ایران بر جنبش غیرمتعهدها همراه است میتواند با تأکید بر رویکرد خاص تهران در مورد اصلاح نظام تصمیمگیری جهانی و مشارکت کشورهای دیگر در روند مدیریت جهانی با ظرفیت و کیفیت بالاتری از سوی این جنبش دنبال شود.
موضوع مقابله با یکجانبهگرایی در نظام بینالملل نیز یکی دیگر از الزاماتی است که همچنان باید در دستور کار جنبش قرار داشته باشد.
سیاست حمایت از چند جانبهگرایی از سوی غیرمتعهدها از سیاستهای اصلی این جنبش در دوره پساجنگ سرد بوده است.
تداوم تمایلات یکجانبهگرایانه در تنظیم قواعد و رویههای بینالمللی از سوی برخی قدرتهای جهانی، نیاز به تقویت سیاست حمایت از چند جانبهگرایی را دو چندان میکند.
در همین راستا، حمایت جنبش از حقوق مسلم اعضای خود در حوزههای مختلف و شکستن انحصار حاکم بر نظام بینالملل در زمینههایی چون علم و فناوری الزام دیگری است که خود میتواند در هموار کردن مسیر تحقق عدالت بینالمللی به عنوان یک آرمان اساسی غیرمتعهدها مورد توجه قرار گیرد.
با در نظر داشتن سیاست تحسین برانگیز غیرمتعهدها در حمایت از برنامههای هستهای صلحآمیز ایران که در بیانیههای این نهاد بازتاب یافت، باید تأکید کرد که سیاست جنبش در این زمینه و سایر حوزههای مرتبط با دفاع از حقوق کشورهای عضو، نیازمند انسجام و یکپارچگی است.
بر این اساس کشورهای عضو نباید در سایر مجامع بینالمللی در مورد یک موضوع مشخص، موضعگیری متعارضی با موضع رسمی جنبش اتخاذ کنند و این امر نیازمند طراحی و تقویت سازوکارهای یکپارچه کننده مواضع اعضا در هر دو سطح اعلامی و اعمالی است.
ارسال دیدگاه