نگاهی به موسیقی سینمای دفاع مقدس
از زمان بوجود آمدن سازها و نت ها، موسیقی همیشه به عنوان وسیله ای برای برقراری ارتباط سریع و مستقیم با انسان مورد استفاده قرار گرفته است. با بوجود آمدن سینما و تولید فیلم در دنیا، موسیقی به سرعت وارد سینما و فضاهای خالی فیلم ها شد تا جای واقعی خود در سینما را دائمی و محکم کند.
به گزارش پانا؛ با رویداد جنگهای مختلف در دنیا، فیلمسازان دست به ساخت آثار جنگی در سینما زدند. در این میان این موسیقی است که می بایست بار انتقال حس تلخ جنگ به مخاطب را به دوش بکشد. حس جنگ آنقدر تلخ است که گاهی موسیقی از زیر بار مسئولیت خود، شانه خالی می کند و آن را به دیده مخاطب می سپارد! سازهایی که در ساخت موسیقی یک اثر جنگی مورد استفاده قرار می گیرند، به اندازه پارت نویسی آنها، از اهمیت بالایی برخوردار است. چرا که این موسیقی متن فیلم است که باید مخاطب را جذب کند.
در سینمای ما با توجه به جنگ هشت ساله، تعداد فیلم های ساخته شده با محوریت هشت سال دفاع مقدس، بسیار بالا است. این نشان از اهمیت جنگ و عواقب بعد از جنگ دارد. اصولا در فیلم های جنگی سازهای کوبه ای در کنار دیگر سازها، بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. تا دلیلی بر تاکید و تایید جنگ و حوادث آن داشته باشد. سازها با توجه به گستره صوتی بالایی که دارند، متفاوت نواخته می شوند. همین تفاوت در نواختن است که سبب بروز خلاقیت می شود. به عنوان مثال ویولن ها گونه های مختلفی در آرشه نوازی و نواختن دارند اما اینکه کجای موسیقی کدام نوعِ نواختنِ ویولن باید قرار بگیرد، به هوش و ذکاوت آهنگساز و صحنه مورد نظر بستگی دارد.
بیشترین عامل در ماندگاری یک اثر جنگی، موسیقی زیبا و اثرگذار است. به عنوان مثال فیلم «از کرخه تا راین» حاتمی کیا بیشترین موفقیت و ماندگاری خود را مدیون موسیقی به شدت اثرگذار مجید انتظامی است. موسیقی این فیلم بارها و بارها از رادیو و تلویزیون پخش شده و می شود. (جالب است که پخش این موسیقی به بهانه خاصی هم نیاز ندارد چرا که بهترین بهانه، زیبایی و دلنشینی موسیقی است.) به همین دلیل است که با گذشت بیست سال از ساخت و پخش آن، هر جا موسیقی آن را می شنویم، صحنه های آن را به وضوح به یاد می آوریم. در این موسیقی، انتظامی از خانواده ویولن ها و پیانو به زیبایی بهره گرفته است. در بخشی از موسیقی یک ملودی را به گونه های مختلف آرشه نوازی ویولن ها و نوازش کلاویه های مختلف پیانو می شنویم. حاتمی کیا به زیبایی برای بیان احساساتی که زبان و صحنه از بیان آن قاصر است، از هنر و خلاقیت انتظامی بهره برده است.
در واقع با راه یافتن موسیقی به سینما، فیلمسازان صحنه های سکوت خود را با موسیقی نجات می دهند. موسیقی سینمای امروز به نسبت سالهای گذشته در استفاده از سازهای مختلف و گاه حتی تلفیق سازهای شرقی و غربی، پیشرفت چشم گیری داشته است. مقایسه موسیقی فیلم بیست سال پیش «از کرخه تا راین» حاتمی کیا با فیلم یک سال پیش «بدرود بغداد» مهدی نادری، نشان بارزی از این پیشرفت دارد. در آن فیلم انتظامی از ویولن ها و پیانو بهره پر رنگی گرفته در صورتیکه مسعود سخاوت دوست، موسیقی را بر پایه گیتار الکترونیک و بربط ( دقیقا تلفیق سازهای غربی و شرقی) بنا نهاده است. به تعبیر دیگری این تلفیق فرهنگ های کهن دنیا در موسیقی است.
اساسا موسیقی نه تنها دلیلی بر خالی نبودن صحنه های خالی از دیالوگ است ( ویا تاکید و تاثیر دیالوگی بر مخاطب)، که می تواند دقیقا به عنوان عنصرِ ماندگاری فیلم و شخصیت ها بشمار آید. در فیلم «از کرخه تا راین» ملودی یک موسیقی موفق و اثرگذار، سبب ماندگاری فیلم و شخصیت های آن شده است. اما در «بدرود بغداد» این سازها و خلاقیت در تلفیق سازها است که فیلم را در ذهن مخاطب ماندگار می کند تا جاودان بماند. به خصوص انتخاب درست، هوشمندانه و زیرکانه سخاوت دوست در ترانه «اهواک» عبدالحلیم حافظ (خواننده پر طرفدار مصری) که نه تنها چهره و خاطره خواننده را در ذهن مخاطب گذشتهِ امروزی زنده می کند، که صحنه ای که مصطفی زمانی بربط به دست در میان خرابه های مدرسه نشسته است را در ذهن ها ثبت کرد.
محمود توسلیان/
ارسال دیدگاه