هوشنگ جاوید در گفت و گو با پانا:
کارناوال های عاشورایی جایگزین حزن عاشورایی شده است
کارشناس و پژوهشگر موسیقی آئینی، ضمن ابراز تأسف از این امر که امروز محاوره در ترانه زبان گفتار جامعه را تخریب کرده است، گفت: تعریف درستی از موسیقی در مداحی وجود ندارد.
هوشنگ جاوید، کارشناس و پژوهشگر موسیقی آئینی، در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی-هنری خبرگزاری پانا ضمن ابراز تأسف از این امر که امروز ایران دربارۀ مداحی صحبت می شود درحالی که مفهوم اصلی مداحی گم شده است، گفت: مدح یک جریان ادبی دارد که برپایه یک ستون خاص استوار است.
مداح باید به فخر موجود در اشعار نگاه ویژه داشته باشد/ دستگاه های فرهنگی به پرورش و شناسایی موسیقی مذهبی نپرداخته اند
وی با تقسیم مدح به دو گونۀ مختلف مدح سلاطین و ائمه و مدح مذهبی و عرفی، با اشاره به این امر که در حقیقت هیچکس تفاوت آنها را نمی داند، افزود: این دو گونه بسیار فاخر هستن، شعر در آنها بسیار مهم است و کسانی که ادعای مداحی دارند باید به فخری که در این شعرها وجود دارد و این که چه مفاهیمی در این اشعار به شنونده منتقل می شود، نگاه ویژه ای داشته باشند.
این کارشناس و پژوهشگر موسیقی آئینی، نداشتن هرگونه رفتار غلط و نمونه بودن یه عنوان یک انسان در جامعه را از جملۀ مهم ترین ویژگی های یک مداح دانسته و ضمن ابراز تأسف از این امر که امروز تا اسم مداحی می آید بسیاری از افراد، خود را ذاکر می نامند، ادامه داد: یکی از بزرگترین معضلات کشور ایران این است که دستگاه های فرهنگی به طور جدی به پرورش و شناسایی موسیقی مذهبی ایرانی برای جامعه نپرداخته اند.
تعاریف درستی از فرهنگ مذهبی در کتاب های درسی وجود ندارد
جاوید با اظهار شگفتی از این موضوع که امروز متون کلاس اول ابتدایی به قدری سخت شده است که وی در برخورد نخست با این متون برخی از جملات آن را متوجه نشده است، اظهار داشت: این موضوع که علم به سمت نهادینه شدن می رود خوب است اما، مسئله اینجاست که در کتاب های درسی، از کتاب اول تا دوازدهم تعریف درستی از ذکر، صلوات خوانی یا بسم الله خوانی نشده است با این حال از جامعه و جوان انتظار فرهنگ مذهبی دارند.
این پژوهشگر مذهبی، با اشاره به این امر که امروز نقال ها اشعار مربوط به هنر «بسم الله خوانی» را می خوانند، اما چیزی از ذات این هنر نمی دانند، تصریح کرد: مداحان و ذاکرانی که در گذشته به این هنر می پرداختند هرگز به دنبال جمع کردن طرفدار و هوادار نبوده اند و اگر امروز نامی از آنان باقی مانده است و از آن ها به نیکی یاد می شود، به این دلیل بود که مردم را به شوق آوردند و به فیض رساندند، که البته هدف هم همین بوده است.
وی با اذعان به این امر که واژۀ «هواداری» و ذات مقولۀ هوادار ساختن از فرهنگ غرب وارد این مرز و بوم شده است، تأکید کرد: هوارداری در ۵۰ سال اخیر وضع بدتری نسبت به گذشته به خود گرفته است و این امر به دلیل آن است که زمانی که ارتباطات شتاب می گیرد، کنترل درونی سختتر و در این مورد، به همین دلیل است که امروز وضعیت دستگاههای فرهنگی به اینجا رسیده است.
جاوید، ضمن تأکید بر ضرورت اهمیت وجود نگاه آکادمیک به هنرهای آئینی و سنتی، با اشاره به این امر که امروز در اروپا، هر دانش آموز که فارغ التحصیل می شود یک موسیقی شناس است و اصلا نیازی ندارد در دانشگاه به دنبال رشته موسیقی برود زیرا با موسیقی آشنا است یادآور شد: موسیقی ما تقلیدی از موسیقی موجود امروز در غرب شده است، حال آن که باید بپذیریم که خود موسیقی فرنگی دارای حالت های فرهنگی است، موسیقی غربی برای خود تعریف خاص دارد و برای انواع حالت ها در این فرهنگ، یک نوع از موسیقی خاص وجود دارد.
این پژوهشگر موسیقی، با تشریح ۲۱ کاراکتر اصلی محتوای درونی موسیقی و با اشاره به این موضوع که در موسیقی برای تمام حالات موسیقی وجود دارد، تأکید کرد: در ایران این کاراکترها به درستی تعریف نشده اند برای همین وقتی می خواهیم موسیقی سوگ اجرا کنیم، نمی دانیم دقیقا چه کاری باید انجام داد.
جاوید با اذعان به این امر که در موسیقی ایران، از قرن دوم به بعد، کاملاً به پرده هایی که حزن آور و گریه آور است اشاره شده است، خاندان آل زباره را اولین کسانی برشمرده که به سمت استاندارد سازی هنر آیینی برای ایران رفتند و بر همین اساس، گفت: زمانی که این خاندان به خراسان آمدند، در نیشابور جای گرفتند و بعد هنرهای آیینی را ترویج دادند.
وی با اشاره به این امر که در این شرایط، نقیبها در بدو ورود خاندان سادات به هر شهری از آن ها استقبال می کردند و این وظیفه را به عهده داشتند، افزود: نقیب ها در بخشی دیگر از فعالیت های خود، کار شیعیان یا کسانی را که پیرو فرهنگ علوی بودند و تمام مراسم آیینی را نظام بخشی می کرند، حال آن که بسیاری از خانواده هایی که امروز، نام خانوادگی نقیبی دارند از جملۀ کسانی هستند که این فعالیت را انجام می داده اند.
جاوید با اشاره به حضور نقیب در جامعه و با اشاره به این که در خاطب جمع، نقیب النقبا در کشور ما وجود داشته است، ادامه داد: نقیب النقبا یعنی کسی که بالا دست بوده نقیب است و نقیب النقبا هم نقیب الممالک داشته اند، یعنی استادندارد کار ذاکری بر اساس این سلسله مراتب تعریف می شده است.
وی برگزاری آئین های مذهبی را مهم ترین وظیفۀ نقیب در جامعه دانسته و با اشاره به این امر که این افراد در یک محل جمع می شدند و ریزه خوانی می کرند، اظهار داشت: این افراد، یک ماه قبل از محرم اشعار را جمع می کردند و مورد بازنگری و بررسی قرار می دادند، درباره آن ها نظر می دادند، و این بازنگری به این صورت بود که اثر از لحاظ کابرد سکوت، متن، تکرار و فرم دهی بررسی می شد، اما جای تأسف است که امروز، سازمان میراث فرهنگی و سازمان تبلیغات اسلامی همه چیز را رها کرده اند.
با آبروی مداحی بازی می شود
این پژوهشگر موسیقی دینی، با اشاره به این که امروز بسیاری از افراد هستند که تنها موسیقی را می شنوند و فقط تقلید می کنند، تصریح کرد: در برخی از موارد، بعضی از بزرگان هنر مداحی م نمی توانند به درستی اشعار خود را اجرا کنند و در این شرایط، خواسته یا ناخواسته با آبروی مداحی بازی می شود، چرا که در دوره ای که نوحه در حال شکل گرفتن است، عامیانه می شود.
جاوید با اشاره به این که ایرج میرزا شعری دربارۀ امام حسین «ع» و حضرت علی اکبر «ع» دارد، یادآور شد: حضرت علامه طباطبایی «ره» می گوید حاضرم به خاطر این شعر، بیتی از آن را از ایرج میرزا می گرفتم و کتاب المیزانم را به او می دادم.
وی داشتن اشعار و نوحه های قوی را از مهم ترین ویژگی های این دوران برشمرده و ضمن ابراز تأسف از این امر که پس از آن، در دوره های بعد اشعار و نوحه ها تضعیف شده اند؛ تأکید کرد: امروز به دلیل این که زبان محاوره، زبان عامیانه شده است و الگوی رسانه ای ما زبان عامیانه است، نوحه ها نیز شکل عامیانه به خود گرفته است و این درصورتی است که زبان نوحه، باید زبانی باشد که در مدرسه ها به بچه ها آموزش داده می شود.
زبان رسانه های دیجیتال جامعه را به راه غلط می برد/ محاوره در ترانه زبان گفتار جامعه را تخریب کرده است
این پژوهشگر موسیقی دینی، با تأکید بر این مفهوم که زبان رسانه زبانی است که جامعه را به غلط می برد، گفت: از طرفی دیگر، نوع محاوره ای که در این هنرها پدید آمده است، چه در نوحه یا ترانه زبان جامعه را نیز تخریب کرده است.
وی ضمن ابراز تأسف از شکل گیری بدفرهنگی در جامعه، آن را مهم ترین دستاورد تخریب زبان ترانه در جامعه دانسته و افزود: این دست از بدفرهنگی، ضربه های جبران ناپذیر فرهنگی به جامعه می زند حال آن که هدف از مداحی جذب مردم به دین است، اما این نوع از مداحی و به هیجان آوردن مردم موجب دفع آن ها خواهد شد.
این پژوهشگر موسیقی با اشاره به این موضوع که امروز، به اصطلاح دست در مداحی زیاد است و به نوعی همه اسم خود را متولی می گذارند، ادامه داد: امروز هیچ یک از افرادی که نام متولی فرهنگ به خود داده اند، هیچ کاری نمی کنند، چرا که آنها سواد علمی لازم را ندارند.
مداحی کار هرکسی نیست
جاوید خود را از جملۀ اولین اولین کسانی دانسته که به این نوع از شیوههای مداحی و سوگواری که امروز رایج شده است، اعتراض کرده است و اظهار داشت: امروز چشم مردم ما به تلویزیون است و با توجه به این که مردم ما با علم موسیقی آشنایی ندارند و نمی دانند چه نوعی از موسیقی خوب است و چه نوع بد، تلویزیون تبعات بد فرهنگی را برای مردم پدید آورد.
وی با اشاره به این که تولید «سوگ-ترانه» یکی از فعالیت های صدا و سیما بوده است، تصریح کرد: سوگ سرود را باید به صورت جمعی و به عنوان مثال برای یک شهید خواند.
جاوید، با ابراز تأسف از این امر که امروز مخاطب عام موسیقی دینی را نمی شناسد، گفت: سوگ ترانه، دقیقاً همین نوع از موسیقی است که با آهنگ از خواننده های مختلف در رسانه پخش می شود، اما کسانی که این جنس از موسیقی را نمی شناسند، زمانی که می خواهند برای این دست از آثار به تبلیغ بپردازند، می گویند فلانت خواننده نوحه سرایی کرده است، حال آن که این خواننده سوگ ترانه ای خاص اجرا کرده است که نوعی از موسیقی خاص پشت آن وجود دارد.
تعاریف موسیقی در مداحی باید اصلاح شود/جای سوگ ترانه در تلویزیون است نه در دستۀ زنجیرزنی
این پژوهشگر موسیقی مذهبی با تأکید بر این مفهوم که امروز، تعاریف موسیقی در مداحی باید اصلاح شود، افزود: جای سوگ ترانه در تلویزیون است نه آیین سوگواری سینه زنی یا زنجیرزنی و موضوعی که اهمیت دارد این است که این دست از آثار، باید به جایشگاهشان بنشیند.
وی ضمن ابراز تأسف از این امر که امروز ساختار موسیقی سوگ در کشور برای هیچ یک از رسانهها تعریف درست و معینی ندارد، ادامه داد : بارها و بارها با بهترین آهنگسازان ایرانی مبنی بر این که موسیقی مذهبی جای خودش را دارد گفت و گو کرده ام و تأکید کرده ام که همۀ استان ها آداب آیینی خودشان را دارند، مانند موسیقی چمر که در لرستان اجرا می شود.
جاوید با تأکید بر این که مروز موسیقی مذهبی فاخری در کشور وجود ندارد، اظهار داشت: فردی در اردبیل روی آیین های عاشورایی بخشی از یک موسیقی را پیاده کرده بود که به تهران فرستاده شد و با این عنوان جا افتاد.
این پژوهشگر موسیقی مذهبی، ادامه داد: جشنوارهۀفجر با دو نوع موسیقی شکل گرفت، موسیقی مناطق و نواحی و موسیقی آموزشگاهی و نظامی و متأسفانه این دست از موسیقی در جشنوارۀ فجر جایگاهی نداشت.
ارسال دیدگاه