بررسی چراییِ بیاخلاقی در روزنامهنگاری/ بخش اول
واحدآموزشپانا: امروزه"حرفهایشدن" یک ضرورت اولیه است و نه حتی ثانویه. چون اگر حرفهای نباشید ابتداییترین حقوق انسانی، که داشتن یک شغل و درآمد مکفی است را نیز از دست خواهید داد.در این دو درس به یکی از شاخصههای حرفهایشدن یعنی پایبندی به اخلاق و ارزشهای روزنامهنگاری خواهیم پرداخت .
[حرفهایشدن حاصل جمع ۳ عامل زیر است:
دانش و اصول تئوریک حرفه به اضافۀ تجربهای که دانش کسب شده را در عمل، به یک مهارت تبدیل میکند و پایبندی به اصول اخلاقی و ارزشهای هر حرفه.
از جمله حرفههایی که رعایت موازین اخلاقی و پایبندی به ارزشها در آن از ضروریات است؛ حرفۀ روزنامهنگاری است.]
"دیویدرندال" در کتاب روزنامهنگاری حرفهای در این مورد مینویسد؛ این بحث به ویژه مورد علاقه کسانی است که کاری نمیکنند و مسئولیتی ندارند زیرا این موضوع امکانی گسترده پدید میآورد تا [براحتی] از آنانکه در رسانهها کار میکنند خرده بگیرند.
اخلاق چیست؟
برخی روزنامهنگاران میگویند؛ اخلاق در اساس موادی قانونی است که همۀ کارکنان رسانهها باید رعایت کنند یا دست کم اگر رعایت نکردند، پیش خود شرمسار باشند.
برای دیگران همین که وظایف خود را با سختکوشی و وظیفهشناسی برعهده میگیرند،اخلاق را رعایت کردهاند. نکتههای اخلاقی روزنامهنگاری، بسته به این که خبرنگار در کدام روزنامه کار میکند و با کدام مخاطبان و چهکسانی در رسانه سر و کار دارد فرق میکند. رعایت این اخلاقیات و این که روزنامهنگار آنها را رعایت کند، بهطور کامل به میزان دستمزد، رقابت و فرهنگ مسلط بر رسانه مربوط میشود.
چرا بیاخلاقی؟
- وقتی روزنامهنگاری، حقوق ناکافی دریافت کند، ممکن است همه نوع کمک و هدیه را بپذیرد یا در پی جستوجو برای کارهای آزاد باشد. یا متنهایی برای فیلمهای تبلیغی بنویسد تا درآمد خود را به سطح کافی برساند. حال اگر حقوق او کافی باشد، سختترین مواضع را میگیرد و تقریبا برای هر کاری آمادگی دارد. البته استثناهایی هم وجود دارد. مثل روزنامهنگاری که دستمزد بالا میگیرد و بیم آن دارد که موقعیت شغلی خود را از دست بدهد و بنابراین برای حفظ جایگاه خود، از هیچکاری رویگردان نیست. اما بهعنوان یک قاعده، روزنامهنگار هرچه بیشتر تامین باشد، برای حفظ اصول(اخلاقی) آمادگی بیشتری دارد.
- عامل رقابت نیز عاملی مهم است. فشار رقابت در میان رسانهها، برای کسب مخاطب بیشتر، سردبیران را وا میدارد تا خبرنگاران را زیر فشار بگیرند و همین بنیانهای اخلاقی آنان را سست میکند. نیز رقابت روزنامهنگاران در محیط کار، آنان را به کارهایی وا میدارد که در وضع غیررقابتی، به آن دست نمیزنند . اگر اخلاق را امری روحی و روانی بپنداریم، روح روزنامهنگار به همان اندازه اخلاقی است که آن اخلاق در محیط کار رواج دارد یا فرهنگ عمومی اجازه میدهد.بنابراین همین اخلاقهای روزنامهنگاری، هم قانونی کردن رفتار و فرهنگ غالب است و هم یک پند بیربط در مورد استانداردهای رفتاری که تامین نشده است گزینش هر دو مورد، در هر حال چندان اهمیتی ندارد.
مهمترین اصول اخلاقی چیست؟
در حرفۀ روزنامهنگاری باید به دنبال راهکارهایی باشیم تا حرفه ما چنان مستحکم باشد که در آن امکان کمترین خردهگیری نتوان یافت. میخواهیم شیوهای را برگزینیم تا آگاهانه شغل روزنامهنگاری را با همه خصوصیات انتخاب کنیم. در عین حال، شهرت خود را حفظ کنیم. زیرا به هر حال آنچه به کار یک روزنامهنگار اعتبار میبخشد، شهرت اوست. روزنامهنگار هرگز نمیتواند اعتبار نام خود را نادیده بگیرد.
اخلاق برای روزنامهنگار نکتههایی آموختنی است که بر مبنای صداقت، بیطرفی و پرهیز از درگیریهای مربوط به ضدیت با منافع جمعی قرار دارد. این نکتهها بهترین و ایمنترین راه برای پرداختن به کار روزنامهنگاری است که اگر رعایت شوند، صرفنظر از این که روزنامهنگار چه روحیهای داشته باشد و برای کدام روزنامه کار کند، موفقیتآمیز خواهد بود.
اخلاق خبری، بنابر یک قرارداد نانوشته که همیشه باید در میان روزنامهنگار و مخاطب وجود داشته باشد، در هر جامعهی آزاد رعایتکردنی است. هر خبر و گزارش در روزنامه، نتیجهی پذیرش یک توافق آزادانه و بدون توجه به فشارهای سیاسی، تجاری یا غیرتجاری است.
خبرنگار در ازای تهیۀ خبرها از مخاطبان پول نمیگیرد و نگارش و ویرایش آنها، در محیطی توأم با پیگیری دلخواه و بهمنظور تامین خواست مخاطبان صورت میگیرد. به بیان دیگر، امانت، مبنا و مفهوم این کوششهاست.
*** [قطعا در ایران، یکی از عوامل مهم بیتوجهی به اخلاق حرفهای، اهمیت ندادن مراکز آموزشی تربیت خبرنگار چه دانشگاهها و چه موسسات دولتی و خصوصی نسبت به این امر اصولی است. کلاسهای اخلاق و سرفصلهای آن در این مراکز جدی گرفتهنمیشود و فراگیران اصولا با ارزشهای این حرفه و میزان اهمیت آنها آشنا نیستند. ]
[پس بار دیگر ارزشهای اخلاقی ذکر شده را مرور کنیم:
۱-صداقت
۲-بیطرفی
۳-پرهیز از درگیریهای مربوط به ضدیت با منافع جمعی
۴-نوشتن بدون اجبارها و فشارهای سیاسی و تجاری و غیرتجاری
۵-نگرفتن پول از مخاطبان در ازای تهیه خبر
۶-امانتداری
و البته شجاعت و آزادگی]
------------------------------------------------------------------------
منبع:روزنامه نگاری حرفه ای؛ دیوید رندال/ترجمۀ علی اکبر قاضی زاده
مطالب داخل [...] از واحد آموزش پانا
ارسال دیدگاه