تهران ١٤٠٠؛ حركت بر بستر ريل يا در مسير بزرگراه طبقاتي؟

تهران، كلان شهري پرچالش است كه علاوه بر شهردار جديد، نمايندگان آن در پنجمين دوره پارلمان شهري، براي انجام دقيق تكاليف و وظايف خود در حوزه هاي تقنيني و نظارتي، برنامه ريزي و هدايت گري و همچنين اتخاذ و اجراي تدابير و تمهيداتي جهت فائق آمدن بر انبوه چالش هاي موجود كه در رأس آنها، ترافيك و آلودگي هوا قرار دارد، بايد نسبت به كليات و جزييات وضعيت موجود آن، آگاهي و اشراف كامل داشته باشند.

کد مطلب: ۶۶۴۴۸۶
لینک کوتاه کپی شد

چرا كه بيش و پيش از هر اقدامي، بايد نسبت به شناخت وضع موجود اقدام كرد و تا اين آشنايي حاصل نشود، هر گونه تصميم سازي و تصميم گيري بي ثمر خواهد بود و در صورت اثربخشي، از تأثير مورد انتظار برخوردار نخواهد بود. با اين اعتقاد كه تهران در بسياري از ساز و كارهاي شهري به يك دگرديسي اصولي و يك دگرگوني اساسي نياز دارد و با اين باور كه اين كلان شهر رنجور و نحيف با وجود همه آسيب هايي كه در اين سال ها ديده و همه بحران هايي كه با آنها دست و پنجه نرم كرده، هنوز آنقدر ظرفيت و فرصت دارد كه از جاده ناهموار و غير ايمن كنوني با تدبير و درايت حاصل از خرد جمعي به ريل ايمن و هموار باز گردد و با اين بازگشت، در مسيري قرار گيرد كه مقصد نهايي آن به شهري با توسعه پايدار منتهي شود، شهري كه شهروندان آن از زندگي در شهر خود احساس آرامش، امنيت و شادي كنند، به شهر خود تعلق خاطر داشته باشند و به آن افتخار نمايند.
نگاه اجمالي به وضع موجود تهران
تهران به عنوان پايتخت ايران، از قدمتي بيش از ٢٣٠ سال برخوردار است. نگاهي گذرا به گستره جغرافيايي و جمعيتي تهران، ضمن نشان دادن گستردگي اين كلان شهر مهم، از اين جهت مي تواند براي افرادي كه به نمايندگي از شهروندان در پارلمان محلي انتخاب شده اند، مؤثر باشد كه با آگاهي از ابعاد و زواياي آشكار و پنهان اين پيكره عظيم و در عين حال ضعيف، به عظمت مسئوليت خطيري كه شهروندان به آنها سپرده اند، بيش از پيش واقف شوند.
تهران امروز؛ بدون احتساب حريم آن كه بالغ بر ١٠ برابر وسعت آن است، حدود ٧٠٠ كيلومتر مربع مساحت دارد. تهران از شمالي ترين نقطه آن با ارتفاع حدود دو هزار متر در دامنه جنوبي رشته كوه البرز و شميران تا جنوبي ترين نقطه آن با ارتفاع حدود يك هزار متر در شهر ري و دشت هاي شهريار و ورامين به طول تقريبي ٥٠ كيلومتر، در ٣٤ درجه طول جغرافيايي قرار دارد و از غربي ترين نقاط آن در مناطق تازه تأسيس ٢١ و ٢٢ تا شرقي ترين نقاط آن كه به شهرهاي شرقي تهران منتهي مي شود، به عرض تقريبي ٣٠ كيلومتر، در ١٦ درجه عرض جغرافيايي قرار گرفته و اختلاف ارتفاع شمال و جنوب آن، بالغ بر يك هزار متر است.
تهران امروز؛ بدون احتساب جمعيت شناور آن، حدود ٩ ميليون نفر جمعيت ثابت دارد كه با محاسبه انبوه افرادي كه هر روز از نقاط دور و نزديك وارد اين كلان شهر مي شوند، حدود ١١ ميليون نفر جمعيت شناور دارد و به عبارتي، تهران شب ها پذيراي ٩ ميليون نفر جمعيت است كه اين جمعيت در ساعات روز به ١١ ميليون نفر مي رسد و متوسط تراكم جمعيت در اين كلان شهر، بيش از ١١ هزار نفر بر هر كيلومتر مربع است.
مي گويند تهران سه چهار ميليون دستگاه وسيله نقليه شخصي و دو سه ميليون دستگاه موتورسيكلت دارد كه البته به نظر مي رسد اين آمار اغراق گونه، بيشتر براي بزرگ نشان دادن مسائل و مشكلات تهران باشد، چرا كه اگر هر خانواده چهار پنج نفره به طور متوسط يك دستگاه خودرو داشته باشد، در تهران حدود دو ميليون دستگاه وسيله نقليه شخصي وجود دارد. البته آمار تعداد موتورسيكلت ها به مراتب از آنچه مي گويند، كمتر است و حداكثر به يك ميليون دستگاه مي رسد، چرا كه نيمي از جمعيت تهران را بانوان و دختران تشكيل مي دهند كه حتي امكان دوچرخه سواري هم ندارند، چه برسد به موتورسواري و نيم ديگر جمعيت تهران نيز متشكل از پسران و آقايان صفر تا صد ساله است كه بعيد است تعداد موتوسواران آنها حتي به يك ميليون نفر هم برسد.

با اين مقدمه كه دو نكته اصلي در آن مستتر است كه يكي نبود آمار دقيقي از وضعيت تهران و ديگري بزرگ نمايي مسائل و مشكلات براي توجيه ناتواني در حل آنهاست، بد نيست نگاهي گذرا داشته باشيم به وضعيت زيرساخت هاي حمل و نفل شهري تهران اعم از حمل و نقل عمومي و شخصي و حقايقي را در اين زمينه نماييم.
در ابتدا بايد تكليف خود را در مقابل شعاري كه در سال هاي اخير بارها و بارها آن را شنيده ايم تعيين كنيم، شعار تبديل تهران به شهر انسان محور و ببينيم آيا واقعاً تهران در اين سال ها به مقصد شهر انسان محور حركت كرده است يا خير؟
پاسخ حتماً منفي است و نگارنده اعتقاد دارد كه تهران نه تنها به سمت شهر انسان محور حركت نكرده، بلكه مسيري معكوس را پيموده و به شهري خودرومحور تبديل شده است.
براي تبيين اين واقعيت، مي توان دو مؤلفه را مورد بررسي قرار داد كه يكي، توسعه بزرگراه هاي شهري به عنوان مصداق حمل و نقل خودرومحور و ديگري، توسعه راه آهن شهري (مترو) به عنوان مصداق حمل و نقل انسان محور است و در اين مجال مختصر، تلاش خواهد شد تا با عدد و رقم به اين مصاديق پرداخته شده و اين دو مؤلفه مورد بررسي قرار گيرد.
اول؛ توسعه شبكه بزرگراهي
طول بزرگراه هاي تهران از ٣٠٣ كيلومتر در سال ٨٤، امروز به ٥٥٥ كيلومتر رسيده يعني ٢٥٣ كيلومتر بزرگراه جديد احداث شده است. طول شبكه بزرگراهي تهران كه بر اساس طرح جامع شهر تهران، بايد در سال ١٤٠٤ به ٥٥٥ كيلومتر مي رسيد، در سال ٩٥ يعني يك دهه زودتر به اين هدف رسيد و ١٠٠ درصد كل شبكه بزرگراهي پايتخت تكميل شد. به عبارتي، ظرف ١٢ سال گذشته، در تهران ٢٥٣ كيلومتر بزرگراه به بهره برداري رسيده كه به طور دقيق، سالانه به ٢٠ كيلومتر و نيم بزرگراه مي رسد.
دوم؛ توسعه شبكه ريلي
طول خطوط متروي تهران از ٨٩ كيلومتر در سال ٨٤، به ١٧٠ كيلومتر در سال ٩٥ رسيد يعني ظرف ١١ سال، تنها ٨١ كيلومتر متروي جديد به بهره برداري رسيده است. طول شبكه ريلي تهران كه مطابق دو برنامه پنج ساله شهر تهران. در سال ٩٥ بايد به ٣٠٧ كيلومتر مي رسيد، در پايان اين سال تنها به ١٧٠ كيلومتر رسيده بود يعني تنها ٥٥ درصد برنامه پيش بيني شده، مترو مورد بهره برداري قرار گرفته بود. به عبارتي، ظرف ١١ سال گذشته در تهران، تنها ٨١ كيلومتر مترو به بهره برداري رسيده بود كه سالانه كمي بيش از ٧ كيلومتر و به طور دقيق ٧ هزار و ٣٦٣ متر مي شود.
دو دو تا؛ چهار تا
با يك حساب سرانگشتي و به اصطلاح "دو دو تا؛ چهار تا" با جديت و قاطعيت مي توانيم ادعا كنيم كه بدون ترديد، احداث بزرگراه نسبت به ساخت مترو در تهران از اولويت برخوردار بوده و در مقابل احداث ٢٥٢ كيلومتر بزرگراه، تنها ٨١ كيلومتر مترو ساخته شده و به عبارتي، در قبال ساخت سالي ٢٠ كيلومتر بزرگراه، فقط ٧ كيلومتر مترو احداث شده و در يك كلام، سه براير اين كه مترو ايجاد شود، بزرگراه ساخته شده است. اين كه ١٠٠ درصد شبكه بزرگراهي پايتخت، يك دهه زودتر از برنامه به اتمام مي رسد اما شبكه مترو، حدود ٥٠ درصد از برنامه پيش بيني شده نيز عقب مي ماند، نشان دهنده اين است كه شعارمان با عملمان، همخواني چنداني ندارد. واقعيت اين است كه در اين سال ها تندي سرعت احداث بزرگراه ها، هرگز با كندي ساخت خطوط مترو قابل مقايسه نبوده و اگر سرعتي كه طي دهه گذشته در بزرگراه سازي داشتيم را در ساخت مترو مي داشتيم، حتماً امروز شهروندان تهراني در زمينه ترافيك و آلودگي هوا، شرايط بسيار بهتري را تجربه مي كردند و قطعاً امروز شهر تهران به جاي اين كه شهري خودرومحور باشد، به شهري انسان محور تبديل شده بود.

شهرام جباري زادگان،كارشناس برنامه ريزي شهري

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار