بهرام دهقانیار:
موسیقی تیتراژ؛چگالی مهم ترین تم های یک اثر نمایشی در یک زمان محدود
بهرام دهقانیار در تعریف موسیقی تیتراژ گفت: موسیقی تیتراژ در تعریف کلی خودش عبارت است از چگالی مهم ترین تم های یک اثر نمایشی که در یک زمان محدود بین ۳۰ ثانیه تا دو دقیقه باید کار شود.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، یکی از ویترین های بسیار حائز اهمیت در یک اثر تلویزیونی و سینمایی موسیقی و تیتراژ آن است که اولین پیوند مخاطب با اثر را ایجاد می کند، آهنگساز آنچه را که در ذهن دارد در قالب نت ها و یک سازبندی درست و همگام با دیگر عوامل اثر در هم می آمیزد و مخاطب حاصل آن را به گوش می شنود. برای شناخت بهتر این مقوله؛ «موسیقی تیتراژ» و چند و چونی که باید رعایت شود به سراغ یکی از بهترین های این عرصه بهرام دهقانیار موزیسین و آهنگساز رفته ایم که آثار شنیدنی و ارزشمند بسیاری را در این زمینه خلق کرده است. وی در ابتدا، با ارائه تعریفی از موسیقی تیتراژ، گفت: موسیقی تیتراژ در تعریف کلی خودش عبارت است از چگالی مهم ترین تم های یک اثر نمایشی که در یک زمان محدود بین ۳۰ ثانیه تا دو دقیقه باید کار شود. مهم ترین سازهای اثر معمولا در تیتراژ به صدا در می آیند و به این دلیل هم می گویم چگالی چراکه از تمام موسیقی اثر یک اشاره و یک نمود مختصر مفیدی در تیتراژ می آید.
وی افزود: از نظر آکادمیک موسیقی تیتراژ باید دربردارنده مضمون فیلم باشد ولی از آنجایی که اصولا هنر نمایش یعنی سینما و تلویزیون همیشه با بدعت ها و هوشمندی های سازنده اثر می تواند تغییرات بنیادین بکند این تعریف هم می تواند دستخوش تغییراتی شود مثلا خیلی از کارها هستند که موسیقی تیتراژ آن ها اصلا شامل این تعریفی که من گفتم نمی شود ولی من آکادمیک ترین و در حقیقت استانداردترین کاربرد موسیقی تیراژ را بیان کردم. بعضی ها نگاه متفاوتی دارند و از یک تم کاملا متفاوت بهره می برند و یا اصلا ترانه متفاوتی در تیراژ می گذارند که این بستگی به سلیقه کارگردان و تهیه کننده دارد و انتظاری که می خواهند تماشاچیان از اولین دقایق شروع اثر نمایشی داشته باشند این کار کاملا سلیقه ای است.
این نوازنده در پاسخ به اینکه معمولا چه زمانی آهنگساز به گروه اضافه می شود، اظهار کرد: کارگردان اگر حرفه ای باشد از همان ابتدای کار آهنگساز را در جریان تولید اثر نمایشی دعوت به کار می کند، زیرا آهنگساز نیاز دارد که در مورد کار فکر کند و موسیقی ای که می سازد در طول زمان دچار یک پختگی شود، این پختگی را از روی یک اثر کاملا می توان تشخیص داد. باید از همان ابتدای امر آهنگساز دعوت به کار شده و فیلمنامه به وی داده شود، اگر سریال است اپیزود ها را دریافت کند و مرحله به مرحله فیلمنامه سریال را بگیرد، حتی از قبل باید طرح هایی برای موسیقی و تم های کار زده شود و کار کردن شروع شود تا در مورد سازبندی و سکانس هایی که احتیاج به موسیقی دارد از قبل با کارگردان هماهنگی کند. بعضی از کارها هستند که قبل از اینکه به مرحله تدوین نهایی برسد احتیاج است بخشی از موسیقی ها کار شود به ویژه کارهایی که احتیاج به ترانه داشته باشد.
وی ادامه داد: گاه ممکن است کارگردان حس کند یک قسمتی از موسیقی فیلمش را باید در صحنه پخش کند تا بازیگران از آن ایده و حس بگیرند یا برمبنای ضربآهنگ موسیقی پخش شده حرکات از پیش طراحی شده ای را انجام دهند؛ هرکدام از اینها مستلزم این است که موسیقی از قبل کار شده باشد و آهنگساز در جریان تمام اتفاقات قرار بگیرد ولی در کنار همه این مسایل، به دلیل تنوع و گستردگی نوع آثار نمایشی این مدل هم دیده می شود که معمولا می گذارند کار تدوین نهایی که شد همان زمان آهنگساز نیز دعوت شود تا در کنار کارگردان زمان گیری کند و آن قسمت هایی را که نیاز به موسیقی دارد را برای تاثیر بیشتر دراماتیک تعیین کند و موسیقی مورد نظر خود را بسازد و در پایان میکس نهایی شود.
این آهنگساز با اشاره به اینکه بهتر است آهنگساز تیتراژ و موسیقی متن یک نفر باشد، تاکید کرد: طبیعتا اینکه آهنگساز تیتراژ و موسیقی متن یک نفر باشد خیلی بهتر است چون با همان تفکر و ایده می تواند طرح اول را کار کند و همین طور تم های استفاده شده در تیتراژ را در طول قسمت های مختلف اثر بنابر صلاحدید کارگردان بسط و گسترش دهد. اما به دلیل وجود اختلاف سلیقه ای که کارگردان های مختلف با یکدیگر دارند ممکن است بعضی ها از دو اثر کاملا متفاوت برای موسیقی تیتراژ و متن استفاده کنند که آن هم باز بستگی به نوع فیلم و داستان فیلم دارد که ضرورت آن را ایجاب می کند این اتفاق بیفتد یا خیر، بعضی قصه ها این ضرورت را دارند که موسیقی تیتراژ با موسیقی متن کاملا فرق کند چون داستان فیلم از جای دیگری شروع شده و به جای دیگری هم ختم می شود که نیاز است موسیقی متن نیز چیز دیگری باشد که باز همه بستکی به شرایط کار و سلیقه کارگردان دارد چون واقعا سخت است اینها را در یک قالب طبقه بندی کرد.
وی تصریح کرد: غالبا به این شکل است که همان آهنگسازی که موسیقی متن را می سازد موسیقی تیتراژ را نیز کار کند تا بتواند از همان ایده ها استفاده کند. گاهی اوقات هم این اتفاق افتاده که در فیلم های سینمایی که قسمت دوم و سوم آن ساخته شده آهنگساز اثر اول دیگر حضور نداشته و به هر دلیلی آمادگی کار کردن را ندارد و آهنگسازی که برای قسمت های بعدی دعوت می شود از تم ساخته شده توسط آهنگساز اول در طول فیلم استفاده می کند و هسته اصلی تم فیلم را از آن موسیقی می گیرد. همان طور که در خیلی از کارهای اسپیلبرگ می بینیم این اتفاق رخ داده است، به عنوان مثال در فیلم «آرواره ها» تم اصلی کار توسط آهنگسازان بعدی و قسمت های بعد که خود اسپیلبرگ هم نساخته پرداخته شده و در قسمت های مختلف دوم، سوم و چهارم از آن تم در کارها استفاده شده است.
آهنگساز موسیقی فیلم «پدرسالار» درباره انتخاب خواننده و ترانه سرای تیتراژ و اینکه چه کسی تصمیم گیرنده است، عنوان کرد: تا جایی که من دیده ام و در طول سال هایی که کار کرده ام اینگونه بوده است که اگر کار نیازمند استفاده از ترانه و خواننده بوده است این تهیه کننده و کارگردان هستند که در این امر دخالت می کنند و معمولا آن ها تعیین کننده هستند که چه کسانی به کار دعوت شوند ولی در پاره ای موارد هم بوده که وقتی تصمیم گرفته می شود در تیتراژ یک اثر ترانه و خواننده هم حضور داشته باشند آهنگساز هم نظر خود را درارتباط با افرادی که می شناسد و کسانی که توانایی انجام آن مدل خواندن را دارند بیان می کند و با کارگردان برای آمدن آن شخص تصمیم می گیرند. در کل حکم قطعی وجود ندارد که حتما چه کسی دعوت کند معمولا یک تصمیم جمعی است که طبیعتا از یکدیگر تاثیر پذیری دارند.
وی در پاسخ به اینکه بیشتر چه نوع موسیقی هایی بهتر است در تیتراژها مورد استفاده قرار بگیرند، گفت: نمی توان حکم قطعی داد بستگی به این دارد که موسیقی چطور پرداخت شود، اگر یک کار به شکلی باشد که کاربرد یک موسیقی سنگین ارکسترال را بطلبد طبیعتا موسیقی پاپ نمی تواند مناسب باشد و اگر استفاده شود ممکن است این ناهماهنگی با فضای بدنه موسیقی کار را خیلی مضحک کند و اصلا منطق زیبایی شناسی اثر اجازه ندهد در قالب پاپ کار شود. برعکس آن هم وجود دارد؛ ممکن است یک کار اگر در فرم پاپ اجرا شود خیلی خوب ارتباط برقرار کند و خیلی هم خوب جواب دهد که باز این بستگی به شناخت درست و صحیح و به جای آهنگساز فیلم و هماهنگی با کارگردان دارد. در مورد موسیقی نواحی هم همین طور، موسیقی نواحی برای خود یک هویتی دارد که اگر در جایی عوامل سازنده کار مثل موسیقیدان و کارگردان این تشخیص را دهند که می توانند از تاثیرات موسیقی نواحی در سکانسی استفاده کنند کاملا منطقی است. از سازبندی آن نیز می توانند بهره ببرند به ویژه چون سازهای نواحی تعریف و هویت خاصی دارند استفاده از آن خیلی هم خوب و منطقی است و باعث می شود یک مدل موسیقی که در اقلیت قرار گرفته است در پروژه هایی مثل پروژه های پربیننده صداوسیما مطرح شود و خیلی هم به چشم بیاید.
خالق موسیقی فیلم «خونه مادربزرگه درباره ویژگی های یک موسیقی تیتراژ خوب بیان کرد: موسیقی تیتراژی خیلی خوب جواب می دهد و موفق می شود که تم موسیقایی کاملا فکر شده داشته باشد. آهنگساز باید در کوتاه ترین زمان ممکن بتواند یک مفهوم موزیکال را که قابلیت انتقال ایده های فیلم را هم به بیننده دارد بپروراند، کار کند و با سازبندی کاملا صحیح ارائه دهد چون حتی یک ساز بالا و پایین می تواند این مفهوم را برهم بزند. قالب های گوناگون همچون قالب ارکسترال، قالب موسیقی محلی، موسیقی دستگاهی ایرانی، موسیقی الکترونیک و یا پاپ همه نحوه بیان یک مفهوم واحد است به شکل های مختلف و مهم درست بیان کردن آن است مثل این است که یک آدمی لباس های مختلف به تن کند و با هر لباس آمادگی این را داشته باشد که برای بیان یک هدف خاصی گام بردارد. موسیقی تیتراژ هم همین حالت را می تواند داشته باشد.
وی افزود: یک موسیقی فیلم درست در درجه اول اگر قرار است تماتیک و دارای تم باشد باید یک تم موجز، به یاد ماندنی و تاثیر گذار داشته باشد که بستگی به سبک کار دارد. پرداخت نیز اهمیت دارد که با چه وسیله ای قرار است آهنگساز تم را بیان کند و از چه سازبندی استفاده کند که بهترین تاثیر را به نفع شرایط احساسی فیلم بگذارد چون همه اینها باید خلاصه ای باشد از کیفیت صوتی ای که بیننده در فاصله زمان فیلم با آن سروکار دارد. معمولا در قالب استاندارد آهنگساز آن زمان را در یک قطعه ای بین ۳۰ ثانیه تا دو دقیقه خلاصه می کند و چگالی بافت حسی کار را در آن زمان کوتاه به گوش شنونده می رساند که طبیعتا آن کمک می کند به اینکه بعدها در طول فیلم بیننده راحت تر الگوهای تماتیک کار را درک کند.
دهقانیار در پایان خاطرنشان کرد: موسیقی فیلم ارتباط خیلی نزدیکی به روانشناسی دارد و آهنگساز باید روانشناسی جمعی را بلد باشد تا بتواند از تاثیرات موسیقی بر روی روان آدم ها استفاده کند که شاید تا به امروز خیلی روی این مسئله کار نشده باشد. اگر از هریک از مواردی که گفتم در جای خود استفاده کنیم می توان تاثیر کار را چند برابر کرد و یک موسیقی خیلی خوب و درست را به گوش مخاطب رساند.
زهرا صفایی
ارسال دیدگاه