چالش های لایحه حمایت از کودکان در گفتگو با یک حقوقدان؛

توسل به قانون در حمایت از کودکان ناکارآمدترین راه‌حل ممکن است

یک حقوقدان با اشاره به لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان گفت: توسل به قانون و قانونگذاری، ساده ترین و ناکارآمدترین راه حل هاست. مسأله اصلی شناخت موضوع کودکان و نوجوانان و کودک آزاری و شناخت علل و عوامل آن و انواع کودک آزاری در ایران است.

کد مطلب: ۶۵۶۶۸۷
لینک کوتاه کپی شد

کامبیز نوروزی در گفت و گو با خبرنگار پانا، با تأکید بر اینکه در بحث کودک آزاری باید به مسایل مختلفی توجه کرد، گفت: پرسش اصلی این است که در ایران منظور از کودک آزاری چیست و چه تعریفی از کودک آزاری وجود دارد؟ چه رفتارهایی با کودکان در خانه، مدرسه تا انواع رفتارهای خشونت بار در خانه، مدرسه و جامعه مصداق کودک آزاری تلقی می شود؟ بنابراین باید مشخص شود، کودک آزاری به چه مواردی اطلاق می شود.

تعریف کودک آزاری نامشخص است

این حقوقدان افزود: با توجه به اینکه تعریف کودک آزاری نامشخص است، بر این اساس گفته می شود قوانین کشور در این زمینه ناقص است. البته یک عادت غیرعلمی در جامعه چه در دولت و همچنین کارشناسان رواج پیدا کرده که هر مساله ای پیش می آید مدام آن را به قانون ربط می دهند. متاسفانه نه به طور عمیق به قانون توجه شده و نه اینکه به مسایل عمیق تر نگاه می شود. در واقع به سطحی ترین و غیرکارشناسی ترین شکل، پای قانون وسط کشیده می شود، درصورتی که باید به قوانین دقت بیشتری شود.

وی با بیان اینکه واژه کودک آزاری، در قوانین ما مستقیماً ذکر نشده است، گفت: مضامین و مفاهیم مربوط به پیشگیری از خشونت یا پیشگیری از رفتارهای زیان بار علیه کودکان در قوانین ما وجود دارد. به عنوان مثال اگر والدین فرزندان خود را که در سن تعلیمات اجباری هستند، به مدرسه نفرستند، مرتکب جرم شده اند. این موضوع در قانون آموزش اجباری مصوب ۱۳۲۲ صریحا عنوان شده است.

نوروزی در ادامه خاطرنشان کرد: طبق قانون هر کسی حتی والدین مجاز به ایراد ضرب عمدی به فرزند خود نیستند. از طرفی در مدارس تنبیه بدنی ممنوع است. این مساله بخشی از مصادیق کودک آزاری است که در قوانین وجود دارد اما مساله ای که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که جرم شناختن این اعمال رافع مشکل نمی تواند باشد و بخش بزرگی از این امر جنبه های فرهنگی و تأمین اجتماعی دارد.

در کودک آزاری دچار خبرزدگی شده ایم

وی با بیان اینکه در کودک آزاری دچار خبرزدگی شده ایم، گفت: یک اتفاق می افتد و خبر آن به ویژه در سال های اخیر در فضای مجازی به شدت پررنگ می شود و این اخبار به صورت غیرعلمی تعمیم داده می شود. به عنوان مثال در مورد واقعه مربوط به یکی از شهرستان های استان اردبیل که در آن یک کودک ۷ ساله قربانی شد، قبل از اینکه عناصر قابل تحلیل جرم مشخص شود تحلیل ها آغاز شد و این ایراد بزرگی است که کارشناسان و حتی روزنامه نگاران پیش از دانستن جزئیات، واقعه را تحلیل می کنند. به هر حال در تحلیل واقعه مجرمانه باید اطلاعات مناسب داشته باشیم و اگر اطلاعات مناسب در اختیار تحلیل را در حد همان اطلاعات ارائه دهیم. در واقع هر تحلیلی باید مبتنی بر اطلاعات باشد.

نوروزی اضافه کرد: در این حادثه اگرچه قربانی جرم یک کودک است اما الزاما این جرم را نمی توان فقط در مقوله کودک آزاری تحلیل کرد. البته هنوز هم بخشی از جزئیات مربوط به این جرم را از جمله آنکه پلیس و مقام قضائی در مورد اینکه آیا به این طفل تجاوز شده است یا نه را نمی دانیم. تا آنجا که من می دانم پلیس در این رابطه هنوز اظهار نظری نکرده و متهم منکر تجاوز شده است. همچنین جزئیات مربوط به نحوه ارتکاب جرم خیلی مهم است. نمی توان یک واقعه را مبنای استنتاج عمومی قرار داد و آن را تعمیم داد.

وی بیان کرد: علاوه بر این بخش زیادی از مسایل مربوط به کودکان از جمله کودکان کار و بهره کشی از آن هاوجود دارد که مسایل جدیدی هستند قوانین مربوط به شهرداری ها و نیز سازمان بهزیستی هم مقررات مناسبی برای مبارزه با این پدیده دارند اما دستگاههای ذی ربط یا اراده اجرای آنها را ندارند یا امکانات اجرایی را. به طوری که در قانون، کار کردن کودکان زیر ۱۲ سال ممنوع است. همچنین در کشاورزی نیز کار کردن کودک جز در مزارع خانوادگی، ممنوع است اما این مسایل به دلایل مختلف رخ می دهند. اگر قوانین موجود در همین حدی هم که هستند اجرا شوند بخش قابل توجهی از مسائل کودک آزاری یا سوءرفتار علیه کودکان قابل حل است . اگر این اتفاق نمی افتد باید علتها و راه حل ها را جای دیگر جستجو کرد . در ناکارآمدی سازمانهای و بی مسئولیتی دستگاههای ذی ربط . در بروز انواع عوامل جرم زا براثر انواع بحرانهای اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی در جامعه ، در نظام آموزش و پرورش ناکارآمد که در تعلیم و تربیت کودکان و ارتباط با اولیاء بسیار ضعیف و عقب مانده است و چیزهای دیگر که الزاماً ربطی به قانون ندارد.

فرهنگ عمومی تا چه اندازه با مداخله دولت در امر خانواده می تواند سازگار باشد؟

این حقوقدان همچنین درباره مداخله دولت در خانواده ها در بخش احقاق حقوق کودکان گفت: یکی از ره های کلاسیک که برای مبارزه با کودک آزاری در محیط خانواده مطرح می شود ، مداخله دولت در خانواده برای حمایت از کودکانی است که توسط والدین آزار می بینند . اما برای تجویز چنین راه حلی در جامعه ایران ، اولین و مهمترین چیزی که باید به آن توجه کرد این است که امروز فرهنگ عمومی تا چه اندازه با مداخله دولت در امر خانواده می تواند سازگار باشد؟ این سوال دشواری است و نمی توان به سادگی به آن پاسخ داد. و دولت چگونه می تواند چنین ابزاری را بکار گیرد .

عرف‌های موجود مداخله دولت به بحث کودک آزاری والدین را دشوار کرد

وی تأکید کرد: حمایت دولت از کودکان به عنوان یک گروه اجتماعی آسیب پذیر، مستلزم مداخله های مستقیم در بخشی از امور اجتماعی است که عرف جامعه ایران آن را در قلمرو خانواده تلقی می کند اما اینکه این عرف تا چه اندازه، مداخله را می پذیرد سوال دشواری است.

نوروزی خاطرنشان کرد: نمی خواهم بگویم که قوانین عالی است اما نقص اصلی از قانون نیست بلکه مسأله عمیق تر از این است. توسل به قانون و قانونگذاری، ساده ترین و ناکارآمدترین راه حل هاست. وقتی همین قوانین موجود اجرا نشده اند یا به درستی اجرا نشده اند ، یعنی اشکال از قانون نیست . یعنی قانون جدید هم به احتمال زیاد به سرنوشت همان قوانین متروک دچار می شود.

وی در ادامه با اشاره به تدوین لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان بیان کرد: من از آخرین ویرایش این لایحه، اطلاع ندارم امااشکال جدی که به این لایحه وارد است بی توجهی به شرایط اجتماعی است و اینکه در چه شرایطی می شود، والدین را مورد مجازات قرار داد؟نوع واکنش اجتماعی در برابر این وضعیت چه خواهد بود؟ مجازات والدین تا چه اندازه بازدارنده خواهد بود؟ بخش مهمی از مسایل جامعه مسایل کلان است. در حال حاضر آمار قتل در ایران بسیار بالاست و مجازات آن هم بسیار سنگین است. اما مجازات مشکل را حل نمی کند و آمار قتل در ایران به طور مستمر افزایش پیدا کرده است لذا بازدارندگی مجازات زمانی اتفاق می افتد که عوامل جرم زا نیز کارآمد شود.

نوروزی اضافه کرد: همچنین مجازات قاچاق مواد مخدر بسیار سنگین بوده و ممکن است تا اعدام نیز اعمال شود اما قاچاق مواد مخدر همچنان در ایران روند فزاینده دارد. یعنی مجازاتها بازدارندگی نداشته اند . این تلقی که مجازات به تنهایی عامل بازدارندهء کودک آزاری است، فاقد عمق اجتماعی است و به همین دلیل چندان هم قابلیت اجرا پیدا نمی کند.

برخی از قوانین حمایتی از کودکان فاقد عمق اجتماعی هستند

وی درباره اعمال مجازات والدین کودک آزار در قانون گفت: بخش هایی را می توان در لایحه به صورت موردی اصلاح کرد به عنوان نمونه سلب اختیار حضانت از والدینی که با فرزند خود سوء رفتار دارند. برای رسیدن به چنین هدفی لاجرم باید نهادهای اجتماعی مناسب برای نگهداری این کودکان تأسیس شود و البته شکل گیری این فرایند فوق العاده دشوار و پیچیده است. اینکه چه کودکانی در چه شرایطی از والدین بازستانده شوند و تحت چه شرایطی امکان بازگرداندن حضانت به والدین وجود دارد مباحث دشواری است که من این دقت نظر را در ویرایش های اولیه لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان ندیده ام.

قوانین وضع شده مطابق با شرابط اجتماعی و فرهنگی ایران باشند

نوروزی همچنین با تأکید بر اینکه حمایت از کودکان و پیشگیری از کودک آزاری نیازمند نگاه عمیق به این بخش است، گفت: حمایت قوانین از کودکان باید متناسب با شرایط حقوقی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران باشد و این موارد قابلیت اجرا داشته باشد.

وی اضافه کرد: در یکی از مواد لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان عنوان شده "هر گونه صدمه، اذیت، آزار و شکنجه جسمی- روحی به کودکان و نادیده گرفتن عمدی سلامت و بهداشت روانی، جسمی و ممانعت از تحصیل آن ها ممنوع است و مرتکب به سه ماه و یک روز تا شش ماه حبس یا ده میلیون ریال جزای نقدی محکوم می شود". این ماده بسیار ماده بدی است. چرا که به صورت کلی عنوان شده و قابل تشخیص مصداق نیست. واژگان آنقدر کلی و مبهم و نامشخص است که نه مردم و نه مأموران اجرایی و نه قضات نمی توانند آن را متوجه شوند . حالا این سوال مطرح می شود که چنانچه پدر یا مادر طفل خود را آزار دهند و مجازات آن ها زندان باشد، خانواده ای به مدت شش ماه بدون پدر و مادر بماند، تکلیفش چیست؟

تعیین مجازات، بدون هر گونه ریشه یابی و کار عمیق آسیب های بیشتری وارد می کند

این حقوقدان خاطرنشان کرد: این مساله یکی از مهم ترین نقدهایی است که به این نوع دیدگاه وارد است. آیا حبس مشکل را برطرف می کند؟ اگر پدر و مادری که به فرزند خود آسیب وارد کرده اند ، با زندان رفتن والدین سالم و خوبی برای فرزندانشان خواهند شد؟ علاوه بر این این نوع مجازات آسیب های دیگری نیز برای خانواده دارد. خانواده ، برای مدتی بدون پدر یا مادر خواهد شد . بدون درآمد و سرپرست خواهد شد . کودکان و دیگر اعضای خانواده سردرگم می شوند . تعیین مجازات، بدون هر گونه ریشه یابی و کار عمیق آسیب های بیشتری وارد می کند. ساده کردن مسایل پیچیده اجتماعی به خاطر برخی مسایل احساسی و اخلاقی یا شعاری و تبلیغاتی بیشتر باعث بهم ریختگی شرایط و غامض تر شدن مشکلات می شود و این چیزی است که باید به شدت از آن پرهیز کرد.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار