نمایش «صبح یک روز لعنتی»
صبح یک روز لعنتی در یک عصر دلگیر تئاترشهر
واقعیت این است جهان نمایشنامه حسن باستانی، جهانی دو پهلو است. نمایشنامه همانند پاندول یک ساعت در نوسان است. نمایش از سویی به مقاومت و پاسداری از خاک و وطن می پردازد اما از سوی دیگر به پوچ و بی معنا بودن این عمل نگاه دارد.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ واقعیت این است جهان نمایشنامه حسن باستانی، جهانی دو پهلو است. نمایشنامه همانند پاندول یک ساعت در نوسان است. نمایش از سویی به مقاومت و پاسداری از خاک و وطن می پردازد اما از سوی دیگر به پوچ و بی معنا بودن این عمل نگاه دارد.
یک روز صبح از خواب پا می شی می ری توالت خودت رو خالی کنی می بینی توالتت مال خودت نیست. باید بری جای دیگه ای قضای حاجت کنی. ولی تو نمی خوای جای دیگه ای کارت رو انجام بدی میخوای تو توالت خودت تو زمین و خاک خودت کارت رو انجام بدی. عجب صبح لعنتی!! هر کسی همچین صبحی داشته باشه، باید گفت بدا به حالش!
ماجرا از این قرار است پیرزنی که سالها صاحب یک زمین در مرز مشترک با کشور دیگری بوده یک روز صبح متوجه می شود که بر اساس توافقاتی که مقامات دو کشور با هم داشته اند او دیگر صاحب آن تکه زمین لب مرز نیست و این تکه زمین به کشور همسایه واگذار شده است. حال سزباز و سرجوخه از کشور همسایه و کدخدا و منشی اش هموطن پیرزن سعی می کنند که او را قانع کنند که دست از آن تکه زمین بردار. اما پیرزن زیر بار نمی رود و حاضر نیست این تکه زمین را که توالتت در آن قرار دارد را رها کند. و با کشمکش و درگیری هایی که با دو طرف دارد سعی می کند که زمین و خاکش را حفظ کند.
واقعیت این است جهان نمایشنامه حسن باستانی، جهانی دو پهلو است. نمایشنامه همانند پاندول یک ساعت در نوسان است. نمایش از سویی به مقاومت و پاسداری از خاک و وطن می پردازد اما از سوی دیگر به پوچ و بی معنا بودن این عمل نگاه دارد. آنچه در ظاهر پیرزن در حفظ آن تلاش می کند یک توالت است. در ظاهر مکان ارزشمندی نیست که شخص تا این حد برای آن حساسیت نشان دهد. در واقع تلاش برای حفظ چنین مکانی خود وجهی کمیک به همراه دارد و یک موقعیت کمدی می سازد. و این آغاز راه تازه ای است که با ورود کدخدا و منشی اش ادامه می یابد حضور کدخدا و منشی اش و شوخی های کلامی منشی مرد که توام با دلدادگی سبکسرانه، مبتذل و مضحک به سرجوخه است مسیر خنداندن تماشاگر را هموارتر می سازد و از وجه تراژیک تصاحب خاک توسط بیگانگان می کاهد. و اینچنین با پررنگ شدن وجهه طنز قضیه که همراه با مقاومت پیرزن در حفظ توالت است پاندول ساعت به پوچی و بیهوده بودن حرکت پیرزن دامن بیشتری می زند.
عناصر و موتیف هایی مانند تکرار مدوام و بیش حد کلمه «توالت» یا صورت دلدادگی منشی مرد به سرجوخه و نوع شوخی های او که جنبه بارز جنسی دارند و همچنین دلباختگی سرباز مشنگ و کدخدای زن به یکدیگر اگر جایگاهی در نمایشنامه نداشته باشند و تاثیری در روند قصه نداشته باشند می توان وجود آنها را دال بر پررنگ کردن جنبه های بیهودگی مناقشات دو طرف درگیری دانست.
اما جنبه سوم این نمایش صورت ضدجنگ آن است. در برخی موارد متن بر وجه ضدجنگ تاکید دارد. متن تاکید می کند که برای حفظ خاک وطن، ترسی از جنگ نداریم. اما جنگ برای چه؟ جنگ برای یک توالت. جنگ برای چاه فضولات انسانی. خیلی مسخره و بیهوده به نظر می رسد این پارادوکسی که نویسنده خلق کرده است و دامنه غلیظ شوخی هایی که ماحصل میانجیگری بین نمایندگان دو جناح از کشورهای همسایه است این امر را به حاشیه می راند و موج کمیک آن برجسته شود. جهان ارزش ها در این نمایش، جهان ارزش های واهی است. حتی می توان گفت که ارزشها که همان حفظ زمین است تبدیل به یک ضدارزش می شود. پیرزن تعریف می کند که چگونه در بستر جنگ در حالی که مادرش در همین توالت پنهان شده بود پدرش کشته شده است و او در همان جا بدنیا آمده است. آیا محل تولد پیرزن و محل زیست او کنایه ای از شرایط موجود اوست که در ضدوبند مسئولان دو کشور آن را از دست داده است. محل زیست پیرزن کثافتخانه ای است که او با آن خو گرفته است اما این شرایط برای پیرزن بهبود نمی یابد بلکه سیاستمداران با واگذاری زمین به غیر در واقع آشغالها را در زیر قالیچه پنهان می کنند.
اگر از مقوله متن عبور کنیم باید اذعان داشت که نویسنده مفاهیم نمایشنامه را به درستی در صحنه اجرا کرده است. طراحی صحنه مناسب که فضای یک منطقه مرزی را در ذهن می سازدو همچنین میزانسن هایی که متناسب با کنش بازیگران است و اولویت را در پیشبرد داستان نمایشنامه می گذارد و از حد خود تجاوز نمی کند که اصطلاحا به یکه تازی در صحنه بپردازد. اما در این بین شاید برجسته ترین جنبه نمایش «صبح یک روز لعنتی» بازی منحصربفرد رویا افشار است. افشار از کاراکتر پیرزن نق نقو و یک دنده یک شخصیت باصلابت و باورپذیر می سازد. صحنه در اختیار اوست حتی در جایی که در صحنه و تقابل ها حضور ندارد ما منتظر ورود او و عکس العملش هستیم.اما ای کاش این انرژی در بازیگری و هدایت بازیگران با متن در خور توجه ای همراه بود و صرفا به خاطر یک ایده جالب، نویسنده زحمت نوشتن یک نمایشنامه بی هویت و فاقد انسجام معنایی را به خود نمی داد.
آخرین جنبه از این نمایش که توی ذوق می زند و تعاریف ما را از نمایش کامل می کند شخصیت هایی است که نقش آنها به زنان محول شده است. در یک کشوری که مردان عقیم هستند کداخدا زن می شود، مرزدار زن و مردان زیردستان کودن و مشنگی می شوند که آنچه ذهن شان را به خود مشغول داشته زیبایی ها و جذابیت های جنسی زنان بالا دستی شان است. و هرآنچه که از آن غافلند همان امور کشورداری و حفظ خاک میهن است.
بهرحال این نمایش هم بسان صدها نمایش دیگر که با پنداشته های مخاطب در تعارض است به پایان می رسد. اما باید تحمل کرد تا صبح یک روز لعنتی در عصر دلگیر تئاترشهر تمام شود و زمین و جهانی که در آن می زییم و گونه های مختلف نمایشی به صورت واقعی خود بازگردند.
ارسال دیدگاه