نوشتن تحلیل/۲
قواعد نگارش تحلیل
واحد آموزش پانا: در درس گذشته که بخشی از آن " برگرفته از مدرسه روزنامه نگاری" بود به اهمیت و جایگاه تحلیل اشاره کردیم و سپس به نقل از یکی از تهیه کنندگان بی.بی.سی برخی از قواعد آن را برشمردیم. اینک ادامه این قاعده ها را با تغییرات و توضیحاتی که به آن افزوده ایم، بدانید:
کوتاه بودن تحلیل
یک زمانی، نوشتههای طولانی محکی برای یک تحلیل خوب پنداشته میشد. به ویژه با پرداختن به ابعاد پنهان مساله و کش دادن آن نوشته طولانی تر می شد و ظاهرا پر امتیاز تر. اما حالا با در نظر گرفتن زندگی پرمشغله کنونی، مخاطبان را نمیتوان مدت زیادی با خود نگه داشت.
یکی از چالشهای امروزی برای یک تحلیلگر این است؛ که پیام خود را کوتاه ولی پرمعنا به مخاطبان برساند . [وقتی می گوییم؛ کوتاه، منظور اکتفا کردن به کلیات نیست. زیرا بیان کلیات در تحلیل چیزی کمتر از "گزافه گویی" نیست و موجب گریز مخاطبان میشود . بنابر این هنر است که هم به جزییات مرتبط بپردازید و هم کوتاه بنویسید!]
طرح ایده های منفرد
تحلیلگر باید در هر پاراگراف، یک ایده منفرد را مطرح کند، ایدهای که بخشی از موضوع اصلی تحلیل به شمار میرود و در کل به کمک کرسی نشاندن استدلال تحلیلگر می آید. یکی از مقاصد اصلی نگارش و ارائه یک تحلیل برانگیختن واکنش مخاطبان است. برای این منظور باید طرح و هدف داشته باشد.
طرح وهدف در تحلیل
تحلیلگر باید اول از خود بپرسد که چه چیزی را میخواهد به مخاطبانش عرضه کند و در مقابل از مخاطبان چه انتظاری دارد؟ در تحلیل نیز مثل خبر، تحلیلگر باید به پرسشهایی که مخاطبان انتظار دارند پاسخ دهد. تحلیلگر باید قادر باشد در ارایه فرضیهها و استدلاهایش سعی کند واکنش مخاطبان پیامش را برانگیزد زیرا یکی از اهداف یک تحلیل، دیدن بازتاب آن بر روی مخاطبان است. هر گاه یک تحلیل نتواند واکنش و مباحث بیشتری را در میان مخاطبان برانگیزد گویی بیک شلیک هوایی پرتاپ کرده بدون آنکه به هدف اصابت کند، جز یک صدا، پیامدی دیگر از خود به دنبال نخواهد داشت.
تحلیل و تبلیغ
در برخی از کشورهایی که دارای نظامهای تکحزبی یا غیرمنتخب هستند؛ از تحلیل در رسانههای حکومتی برداشت متفاوتی وجود دارد. درچنین کشورهایی تحلیل عبارت است از وسیلهای برای تبلیغ سیاستهای درست یا نادرست نظام حاکم. همچنین در این نظامها معمولا از ژانر تحلیل برای محکوم کردن راه و روش مخالفان نظام استفاده میشود. در چنین مواقعی تحلیلگر تنها یک گزینه دارد که باید از مواضع نظام دفاع کند و یا موضع مخالفان آن را نقد کند. ولی حتی در چنین وضعیتی نیز در قواعدی که تحلیل باید بر مبنای آن استوار باشد تفاوتی به وجود نمیآید. تحلیلگر باید به هر حال برای اقناع مخاطبانش از حقایق و نیز استدلالها بر مبنای حقایق استفاده کند.
اما مشکل اصلی در چنین موارد برانگیختن واکنش مخاطبان است. تجربه ثابت کرده که مخاطبان در چنین کشورهایی از آغاز میدانند که تحلیلگر چه واکنشی از آنها انتظار دارد، بهویژه که در بیشتر موارد تحلیلگران در چنین نظامهایی ناگزیر میشوند به جای تکیه بر حقایق و احتمالات مبتنی بر حقایق، دست به لفاظی بزنند. در تحلیل به عنوان یک ژانر مهم خبری، هیچ محلی برای لفاظی وجود ندارد. لفاظی در تحلیل از اعتماد مخاطبان میکاهد و آنچه را تحلیلگر به دنبال آن است بدست نمیدهد . [لفاظی یعنی استفاده از کلمات با، بار معنایی هیجانی بدون آنکه استدلال و حقیقتی در آن نمایان باشد. پس لفاظی در تحلیل ممنوع است.]
حضور میدانی آری یا نه؟
معمولا مخاطبان به یک تحلیل از روی اسم و شهرت نویسنده آن و یا محل اقامت نویسنده اهمیت میدهند. تحلیلگر یا اینکه در محل حوادث که تحلیل به آن اختصاص دارد حضور دائم دارد یا اینکه به آن محل در رفت و آمد است. نگاه کسی که از شیشه پنجره خانهاش به ریزش قطرات باران مینگرد و از آن لذت میبرد با نگاه کسی که در بیرون است و سعی دارد از قطرات باران فرار کند تفاوت زیادی دارد. برقراری تماس حضوری با منابع خبری، سیاستگذاران، اعضای پارلمان و حکومت، فعالان سازمانهای اجتماعی، نظامیان و اقشار عادی جامعه تحلیلگر را در موقعیتی قرار میدهد که همواره دستی پر برای مطرح کردن فرضیهها و احتمالات و نیز استدلال درست داشته باشد .
ولی در برخی موارد آنچه را که یک ناظر اوضاع از بیرون می تواند ببیند تحلیلگری که در درون جامعه حضور دارد نمیتواند ببیند. این موضوع باز هم برمی گردد به حس و تواناییهای حرفهای تحلیلگر. بیجهت نیست که بهترین تحلیلها را گاهی از تحلیلگرانی میخوانیم که بسیار دور از محل حوادث قرار دارند اما تمام حوادث را با زره بین زیر نظر دارند و در اکثر موارد پیشبینیهایی را که در تحلیلهایشان مطرح میکنند درست از آب درمیآید. چنین تحلیلگرانی نیز در تماس دائمی با منابع خبری، سیاسیون و کسانی قرار دارند که میتوانند در تحلیل خود از نظریات آنها استفاده کنند. اما نباید فراموش کرد که منابع باید همواره قابل اعتماد باشند و برای حفظ توازن دیدگاههای مخالف و متضاد در تحلیل مطرح شود .
نتیجه گیری در تحلیل
مهمترین قسمت کار تحلیلگر، نتیجهای است که میخواهد به مخاطبانش بدهد. نتیجه معمولا جمعبندی مشخص است که تحلیل با آن پایان مییابد. این نتیجه گیری میتواند یک جمله کوتاه و حتی یک کلمه باشد. در نتیجه گیری دیگر جایی برای طرح پرسش دیگری که مستلزم توضیح باشد، وجود ندارد .
در بسیاری از تحلیلها ، تحلیلگر خودش نمیخواهد از بحثی که مطرح کرده نتیجه مشخصی ارائه کند. بلکه با مطرح کردن یک پرسش باز، گرفتن نتیجه را بر عهده مخاطبان میگذارد. در واقع مزیت چنین کاری این است که تحلیلگر با باز گذاشتن در بر روی مخاطبان به آنها فرصت میدهد وارد بحث شوند و هر که به زعم خود نتیجه گیری کند. این یکی از بهترین شیوههای تحلیل است که تاثیر ماندگاری بر مخاطب میگذارد .
[بازهم فراموش نکنید! این "باز گذشتن پایان " تحلیل نباید تلقی نداشتن حرفی برای گفتن و از سر ناتوانی تحلیل گر از نتیجه گیری باشد؛ بلکه این شیوه پایان بندی برای تحلیل هایی است که در طول آن موجی از اطلاعات و حقایق( فکت ها) ارایه شده است و یک پرداخت هنرمندانه و هوشمندانه در متن داشته است. حالا در پایان بندی نتیجه مستقیم نمیگیرد و آن را باز تمام می کند. بازهم می گوییم مخاطبِ امروز باهوش است و تفاوتها را می فهمد.]
ارسال دیدگاه