بررسی موانع اجرای طرح های بزرگ معماری در پایتخت ؛
هر چه داشتیم تکرار کردیم!
سهراب مشهودی، کارشناس مسکن و شهرسازی معتقد است: نبود طرح و ایده جدید در سه دهه گذشته سبب شده تا همواره طی سال های گذشته به طرح جامع اولیه شهر تهران استناد شود.
به گزارش پانا، تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در پهنه های مختلف شهر تهران ساخت مجموعههای متنوع و شاخصی همچون میدان آزادی، میدان فردوسی، مجموعه استادیوم آزادی، پارک های ملت، ساعی و....تجربه شد. اما به نظر می رسد طی سه دهه اخیر اثر شاخص معماری و شهرسازی در هیچ جای شهر تهران ساخته نشد. علت این موضوع چیست؟
سالها کار در عرصه شهرسازی و تهیه بیش از پنجاه طرح شهری و توجه به نتایج آن، من را به این نتیجه رسانده، که یکی از دلایل اغتشاش سیمای شهری ایران و بسیاری از مشکلات دیگر، همچون عدم رعایت حقوق همسایگی و شهروندی، ناشی از "ضوابط احداث بنای پیشنهادی" در طرحهای شهری است، که از حدود ۴۴ سال تکرار "ضوابط طرح جامع تهران" حاصل شده است. در ایران طی دوره متاخر شهرسازی یعنی از سال ۱۳۴۹ به بعد، تقریبا تمامی ضوابط احداث بنای تدوین شده، در طرح های مختلف، به نوعی تکرار ضوابط طرح طرح جامع شهر تهران (۱۳۴۹) بوده است که نه از ضوابط عرفی احداث بنای ایران نشات گرفته و نه از ضوابط کشورهای غربی گرفته شده و نه حتی شباهتی با ضوابط مترقی انجمن شهر تهران سال ۱۳۲۱ دارد و شاید سیمای نازیبای شهرهای ایران ناشی از تکرار همین ضوابط در تقریبا تمامی شهرها و طرح ها است. سخت جانی ضوابط احداث بنای طرح جامع اول تهران به قدری است که حتی با تهیه آخرین طرح که خود را دیگر طرح جامع ندانسته و ساختاری-راهبردی می نامد، ضوابط احداث بنا تحول عمدهای پیدا نکرده است. از این رو است که بارها تاکید کردهام که تهران شهری است که پس از انقلاب طرح جامع و نقشه از پیش طراحی شده مفصل و جداگانه ای را تجربه نکرده است.
-یعنی شما معتقد هستید طراحی یک نقشه راه جدید برای چگونگی اجرای احداث بناها از یک سو و تدوین طرحهای شهرسازی و معماری از سوی دیگر عامل اتکا به اثرات معماری دهههای گذشته است؟
بله و از دیگر سو طرح جامع تهران و در پی آن طرح مجموعه شهری تهران، (در اولین مرحله) تثبیت جمعیت تهران را در حد هفتمیلیونو۶۵۰هزارنفر (یا حداکثر ۳۰۰/۸) میداند. (طرح جامع اول تهران این حد را بهدرستی ۵/۵میلیوننفر برآورد کرده بود). درواقع برای این منطقه، که از سه طرف بسته است و هوا حتی زمانهایی که از طرف باز آن وارد شهر میشود، در آن راکد میشود، ظرفیتی بیش از این مقدار، متصور نیست. البته زمانی که طرح جامع شهر تهران در حال تدوین و طراحی بود، وسعت شهر تهران بسیار کوچک تر از محدوده فعلی آن بود و به همین دلیل سقف جمعیتپذیری این شهر در حدود ۵/۵ میلیون نفر پایه گذاری بود. در آن زمان شهری با وسعت کوچک تر و جمعیت ساکن در حدود سه میلیون نفر شانس و فرصت بیشتری برای اجرای طرح های معماری داشت. به عنوان مثال در آن زمان به دلیل وجود اراضی بزرگ در مناطق مختلف شهری امکان احداث طرح های مجموعه شهری همچون عباس آباد، پارک ملت، ساعی یا حتی میدان آزادی وجود داشت اما در حال حاضر با برهم خوردن انطباق سقف جمعیت پذیری شهر تهران و ظرفیت های شهر امکان احداث این مجموعه ها بسیار بسیار کاهش پیدا کرده است. طی سالهای گذشته مدیران شهری تهران همچون آقای قالیباف و آقای کرباسچی نیز به طرحهای قبلی عمل کردند.
-بنابراین نمی توان گفت طی دهههای گذشته به طرح جدید معماری و شهرسازی در سطح شهری همچون تهران نیازی نبوده است؟
این به معنای آن نیست که نیاز شهری ما همان هست که در سال ۷۰ تعریف شده است و اگر طرح جامع به موقع عملیاتی و اجرایی میشد به نوعی نیازهای جدیدی هم به وجود می آمد. چرا که این سطح طراحی های شهری برای سقف جمعیتی ۵/۵ میلیون نفر تعریف شده است. اما در حال حاضر که جمعیت پذیری شهر تهران در روز معادل ۱۱ میلیون نفر و در شب معادل ۵/۸ میلیون نفر تعریف شده است قطعا به طراحیهای جدید معماری و شهرسازی نیز نیاز است.
-اگر بخواهیم طرح جامع تهران که در سال ۸۶ تصویب شد و طرح تفصیلی که در سال ۹۱ رونمایی و ابلاغ شد با نیازهای جدید یک شهری ۵/۸ میلیون نفری مطابقت بدهیم از دیدگاه شما چه نقاط ضعف و کمبودی برای آن متصور است؟
دو عامل در بررسی این موضوع تاثیرگذار است. اول آنکه در مقطع کنونی زمین به اندازه کافی در شهر تهران وجود ندارد و دوم آنکه اراضی موجود در شهر تهران نیز به دلیل بارگذاریهای بیش از حد بسیار گران است.در نتیجه تقریبا شانس کمی داریم که بتوانیم شهر را از لحاظ کیفی بالا ببریم. از این رو باید از دوش تهران باری برداشته شود. یکی از بارهایی که می توان برداشت جابه جایی مرکزیت اداری و سیاسی شهر تهران است.
-اما این جابه جایی از دیدگاه بسیاری از مسوولان بار گرانی را بر دوش دولت می اندازد.
اشتباه مطلق است. هر ده سال تعداد شهرهای کشور دو برابر می شود. یعنی هر ده سال معادل تمامی شهرها شهر ساخته می شود. از این رو معتقد هستم که جابه جایی مرکزیت سیاسی اداری از شهر تهران به یکی از شهرهای جدید نمی تواند بار سنگینی را بر دوش دولت بیندازد که ما می بینیم در زمین بیابانی که متری ۱۰۰ هزار تومان تمام میشود در صورتی که ادارتی که در شهر تهران واگذار می شود متری حداقل ۵ میلیون تومان میتواند واگذار شود.
بهشاد بهرامی
ارسال دیدگاه