رفع عطش دریاچه ارومیه با پول یا آب ؟!

تاخیر در تخصیص اعتبارات مصوب احیای دریاچه ارومیه زمان مناسب برای نجات این نگین فیروزه ای شمال غرب کشور را با تهدید جدی روبرو می کند.

کد مطلب: ۶۲۳۳۳۰
لینک کوتاه کپی شد

سینا میرزامحمدی - خبرگزاری پانا آذربایجان غربی/ اجرای پروژه های عمرانی آبی برای احیای دریاچه ارومیه به صورت مستقیم تحت تاثیر تاخیر تخصیص اعتبارات دولتی در سال جاری قرار گرفته و در صورت تداوم این روند، فرصت ها برای نجات این دریاچه شور زیبا از بین خواهد رفت.

ساماندهی چاه‌های حوضه آبریز دریاچه ارومیه و نصب کنتورهای هوشمند و حجمی برای کنترل برداشت و جلوگیری از برداشت غیرمجاز از آب‌های سطحی با طرح تغذیه مصنوعی تعادل بخشی، تأمین اعتبار مورد نیاز و تسریع در اجرای طرح انتقال آب از رودخانه زاب به حوضه آبریز دریاچه ارومیه با طرح ساختمان سد سیلوه و شبکه آبیاری و زهکشی، انتقال آب رودخانه‌ها به پیکره آبی دریاچه با طرح ساختمان شبکه اصلی آبیاری و زهکشی زرینه رود، مرمت و بازسازی تاسیسات آبی در دست بهره برداری و لایروبی رودخانه‌های آذربایجان غربی از جمله مهمترین این پروژه ها هستند که اجرای آنها از دو سال قبل آغاز شده و در حال حاضر نیز ادامه دارد.

تخصیص اعتبارات مصوب طرح ها و پروژه های نجات دریاچه ارومیه در سال ۹۳ با ابلاغات دیرهنگام به فاصله چند ماه مانده به پایان سال مالی باعث شد تا آغاز پروژه های عمرانی آبی عملا از ابتدای سال ۹۴ شروع شود اما سرعت اجرای پروژه ها چشمگیر بود و در سال ۹۴ نیز اعتبارات مصوب به صورت کامل در اختیار مجریان پروژه ها قرار نگرفت اما سرعت اجرای پروژه ها تغییری نکرد.

مشکلات اقتصادی کشور در سال جاری باعث شد تا عملا طرح بودجه کل کشور به تاخیر افتد و همین امر کافی بود تا اعتبارات مصوب برای احیای دریاچه ارومیه نیز با مشکلات عدیده ای مواجه شده و با تاخیر بسیار زیادی تخصیص یابد چنانکه اکثر پروژه های در حال اجرا به حالت تعلیق درآمدند.

حال با تشریح مختصری از پروژه های آبی درحال اجرا برای کمک به احیای دریاچه ارومیه ضرورت تخصیص اعتبارات به موقع نمایان خواهد شد.

ساماندهي چاه‌هاي حوضه آبريز درياچه اروميه و نصب كنتورهاي هوشمند و حجمي جهت كنترل برداشت در راستاي افزايش ميزان جريان ورودي از رودخانه‌ها به درياچه اروميه یکی از پروژه های در حال اجرا می باشد.

این طرح در محدوده شهرستان های حوضه دریاچه ارومیه اجرا می شود که حجم عملیاتی آن تجهیز ۲۰ هزار حلقه چاه دیزلی تا افق سال ۱۳۹۷ و برقدار نمودن آنها می باشد.

به منظور اعمال مدیریت بهینه بر منابع آب زیرزمینی و تحویل حجمی آب به بخش کشاورزی و جلوگیری از برداشت بی رویه آب از ذخایر منابع آب زیرزمینی دشت های حاشیه دریاچه ارومیه در محدوده استان آذربایجان غربی به تعداد ۳۰ هزار دستگاه کنتور هوشمند در طی پنج سال بر روی چاه های پروانه دار نصب خواهد شد و اثر بخشی سالانه کاهش مصرف آب بالغ بر ۱۰۰ میلیون مترمکعب خواهد بود که بر اساس اولویت بندی شرکت آب منطقه ای آبخوان های دشت ارومیه و میاندوآب در دستور کار نصب کنتورهای هوشمند قرار گرفته اند.

درصورتی که چاه های دیزلی برقدار و کنتور ها هوشمند گردند، برداشت های غیرمجاز مدیریت گشته و درنهایت در بازه زمانی دراز مدت اثر مطلوبی در راستای احیای دریاچه ارومیه خواهد داشت.

اجرای شبكه اصلی آبياري و زهكشي زرينه‌رود از دیگر پروژه های در حال اجرا می باشد و به عنوان يكي از شبكه‌هاي آبياري مهم كشور مطرح بوده كه مساحت ناخالص آن حدود ۶۵ هزار هكتار و مساحت خالص آن حدود ۵۷ هزار هكتار مي‌باشد. زمین های کشاورزی تحت پوشش اين شبكه از لحاظ بافت و نوع خاك عمدتاً جزء مرغوب‌ترين اراضي و به دليل دسترسي به منابع آب مطمئن از رودخانه‌هاي زرينه‌رود و سيمينه‌رود، در صورت برنامه‌ريزي صحيح سهم زيادي در توليد محصولات كشاورزي در استان آذربایجان غربی و كشور خواهد داشت.

شبكه زرينه‌رود به دليل تطويل فرآيند اجرايي آن و عدم همزماني اجراي شبكه اصلي و فرعي در برخي واحدهاي عمراني در حال حاضر با مشكلات عديده‌اي در خصوص توزيع آب مواجه مي‌باشد. عدم مشاركت بهره‌برداران در طراحي و اجراي شبكه زرينه‌رود و عدم لحاظ شبكه انهار سنتي موجود در دشت زرينه‌رود در طرح شبكه مدرن، مشكلات توزيع آب در شبكه را مضاعف نموده است.

از آنجايي كه توسعه کشت آبی در حوضه آبريز درياچه و تغییر الگوی کشت از گیاهان کم مصرف به گياهان پرمصرف از علل بروز پدیده خشک شدن دریاچه اروميه مطرح شده، شبكه آبياري زرينه‌رود به عنوان بزرگترين مصرف‌كننده آب كشاورزي در حوضه آبريز درياچه اروميه نقش كليدي در خصوص كاهش مصارف آب بخش كشاورزي ايفا خواهد نمود.

هرچند راهكار اصلي ارائه شده براي احياء درياچه اروميه استقرار سامانه مديريت و بهره‌ برداري يکپارچه منابع و مصارف در حوضه آبريز است، ولي در داخل سامانه‌هاي مصرف‌كننده نظير شبكه آبياري و زهكشي زرينه‌رود، مجموعه مطالعاتي كه در قالب مطالعات دشت زرينه‌رود پيش‌بيني شده است مي تواند از طريق بهينه‌سازي توزيع و مصرف آب نيازهاي فزاينده بخش مصرف را كنترل و تا حد امكان تعديل نمايد.

هدف اصلي از مجموعه مطالعات دشت زرينه‌رود بهينه‌سازي فرآيند توزيع آب، تهيه، تكميل و تدقيق بانك اطلاعاتي دشت زرينه‌رود، ساماندهي موتور پمپ‌هاي منفرد و مطالعه نظام‌هاي بهره‌برداري در دشت زرينه‌رود مي‌باشد.

ارائه راهکارهاي عملياتي نمودن نظام جامع حقابه‌بري ، بهينه‌سازي توزيع آب در شبكه كانال‌هاي اصلي و فرعي شبكه زرينه‌رود، شناسایی میزان اراضی باغی (درختان مثمر و غیرمثمر) در هریک از واحدهای عمرانی دشت زرینه رود، شناسایی تعداد و نوع چاه‌های موجود در محدوده باغات وبررسی راه دسترسی به آنها ، شناسایی امکان انتقال آب چاه ها از طریق خطوط لوله و ثقلی به باغات مجاور از نظر معارض اشخاص و معارض طبیعی، شناسایی ظرفیت آبدهی هریک از چاه های موجود ازنظر تامین آب مورد نیاز در تناسب مساحت اراضی باغی تحت پوشش و شناسایی ظرفیت آب مازاد هریک از چاه ها از جمله خدمات پروژه مجموعه مطالعات دشت زرینه رود می باشند.

این پروژه با توجه به اینکه جهت ساماندهی پمپاژهای منفرد از کانال های اصلی و همچنین جهت برآورد دقیق اراضی کشاورزی می باشد تاثیر مستقیم در احیا نداشته و بطور غیر مستقیم با ساماندهی مستقیم توزیع آب در شبکه مدیریت مناسب آب را در دشت و شبکه به همراه خواهد داشت که می تواند در صرفه جویی آب نقش مناسبی داشته باشد.

بديهي است در صورت مديريت مصرف آب در سيستم‌هاي مصرف‌كننده امكان مديريت حقابه زيست محيطي درياچه اروميه نيز فراهم است.

از دیگر پروژه های اجرایی برای احیای دریاچه ارومیه بکارگیری و تجهيز اكيپ گشت و كنترل برداشت غیرمجاز از آب‌های سطحی و زیرزمینی می باشد که در دو سال گذشته با جدیت پیگیری شده است.

با توجه به نياز روز افزون به آب جهت توسعه فعاليتهاي اقتصادي در كشور، داشتن اطلاعات كافي و به روز از منابع آب موجود و پتانسيل هاي قابل بهره برداري كاملاً ضروري به نظر مي رسد . علاوه بر اين برداشت بي رويه در دو دهه گذشته باعث ايجاد صدمات جبران ناپذيري به منابع آب زيرزميني شده است .

همچنین رشد روزافزون جمعيت و توسعه سريع زندگي شهري و روستايي و تقاضاي سكونت در حاشيه رودخانه ها از يك طرف و افزايش تقاضا جهت احداث اعياني در حدود بستر و حريم رودخانه ها با توجه به رشد شتابان قيمت زمين از طرف ديگر روند تجاوز به بستر و حريم رودخانه ها و مجاري آبي را با بحران مواجه نموده ، به گونه اي كه عليرغم آلودگي منابع آبي ، افزايش خسارات ناشي از سيلاب را نيز به دنبال داشته است.

برای حفظ و صیانت از منابع آب زیرزمینی و سطحی و به منظور حفاظت بيشتر و بهره برداري بهينه و موثر از رودخانه ها و اخذ حقوق مالكانه دولت بر بستر مجاري آبي و شناسايي متجاوزين در هنگام بروز تخلفات، پروژه بکارگیری و تجهيز اكيپ گشت و كنترل برداشت غیرمجاز از آب‌های سطحی و زیرزمینی با اهداف حضور دائمي شرکت آب منطقه ای در دشت ها ، به روز نمودن آمار و اطلاعات منابع آب سطحی و زیرزمینی، شناسائی حفاری های غیر مجاز و برداشت های غیر مجاز از منابع آب، كنترل بهره برداري و انسداد چاه هاي غير مجاز و جلوگيري از اضافه برداشت ، شناسايي كانون ها و منابع آلوده كننده و تجاوزهای انجام گرفته به حریم کیفی منابع آب و شناسائی متجاوزين به حدود بستر و حريم رودخانه ها, مسيلها و انهار و سواحل از قبيل ساخت و ساز غيرمجاز و همچنين شناسائی برداشت هاي غيراصولي و غيرمجاز از مصالح رودخانه ها اجرا می شود.

اصلاح بند انحرافي نوروزلو و کانال MCدر راستای انتقال آب رودخانه‌ها به پيكره آبي درياچه نیز از دیگر پروژه های آبی در حال اجرا می باشد که با مطالعه و علاج بخشی زیر ساخت های مورد نظر از جمله سد مخزنی بوکان و سد انحرافی نوروزلو با امکان رهاسازی بخش قابل ملاحظه ای از جریان آبی سد مخزنی بوکان گامی موثر در راستای نیل به هدف ملی احیای دریاچه ارومیه برداشته می شود .

هدف از این پروژه، ارتقاع و تسهیل در عملیات بهره برداری و دقت در اندازه گیری جریانات رودخانه جهت ارائه آمار دقیق تر برای انجام پروژه ها و تصمیم گیری ها و مطالعات می باشد. همچنین دقت در سیستم اندازه گیری جریان رها شده از سد انحرافی و تمهیدات در سیفون کانال MC ( سمت چپ سد انحرافی زیر سیمینه رود) جهت تخلیه جریان کانال به رودخانه سیمینه در تأمین آب مورد نیاز برای دریاچه ارومیه از دیگر اهداف این پروژه می باشد.

یکی از راهکارهای مورد نظر ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه، اجرائی نمودن مصوبه کارگروه نجات دریاچه ارومیه تحت عنوان بازگشائی مسیر آبراهه های ورودی به دریاچه و تالاب های جنوبی دریاچه و تسهیل در انتقال آب به دریاچه می باشد.

رهاسازی آب از سد بوکان و تخصیص حقابه دریاچه ارومیه در شبکه آبیاری و زهکشی زرینه رود میاندوآب در این زمینه از جمله راهکارهای مهم می باشد که برای نیل به این هدف دو رودخانه زرینه رود و سیمینه رود بهمدیگر متصل شدند.

هدف از اجرای این پروژه نیز کاهش سطح تبخیر، ورود آب به پیکره اصلی دریاچه ارومیه در کوتاهترین زمان، افزایش و بهینه نمودن شیب و سرعت جریانف کاهش میزان رسوبگذاری و جلوگیری از هدر رفت آب می باشد و با بهره گیری از آن امکان رهاسازی و انتقال آب به میزان ۱۰۰ میلیون مترمکعب در سال به سمت پیکره آبی دریاچه وجود دارد.

لايروبي و مسير گشايي رودخانه‌هاي منتهي به درياچه اروميه نیز از دیگر پروژه های تاثیر گذار بر ورودی آب به دریاچه ارومیه می باشد که در دو سال گذشته اجرا شده و امسال نیز در برخی موارد نیاز به تکمیل فرایند های لازم دارد.

رودخانه های زرینه رود و سیمینه رود، گدار، مهاباد و باراندوز و روضه چای و زولا چای و نازلوچای، به عنوان بخشی از حوضه آبریز دریاچه ارومیه، تامین آب دریاچه ارومیه را بر عهده دارند که لایروبی شده و ورود آب به دریاچه ارومیه از این مبادی تسهیل شده است. همچنین جهت بالا بردن راندمان انتقال آب کشاورزی ، لایروبی تعداد‌ی از انهار حوزه آبریز دریاچه ارومیه نیز به اجرا درآمده است.

انتقال آب از حوضه گلاس با ایجاد ساختمان سد سیلوه و شبکه آبیاری و زهکشی نیز از دیگر پروژه های در دست اجرا می باشد که با هدف تامین آب کشاورزی حدود ۱۰ هزار هکتار از زمین های کشاورزی دشت های پیرانشهر و جلدیان ، تامین سالیانه حدود ۸/۱۷ میلیون متر مکعب آب شرب شهرستان پیرانشهر و انتقال بیش از ۹۵ میلیون مترمکعب آب به دریاچه ارومیه از طریق سد چپرآباد اجرا می شود.

حال با مروری بر پروژه های آبی در دست اجرا و کمی تامل به وضوح می توان بر اهمیت آنها در مسیر شکوفایی منطقه شمالغرب کشور و احیای دریاچه شور ارومیه پی برد چراکه خشک شدن این دریاچه مسایل و مشکلات بسیار عدیده ای در آینده ای نزدیک به وجود خواهد آورد و علاوه بر خسارات جبران ناپذیر به محیط زیست، جان ۵ میلیون نفر از جمعیت حوضه آبریز دریاچه ارومیه را با خطرات جدی مواجه خواهد کرد.

برای تداوم اجرای پروژه های در دست اجرا و از دست نرفتن زمان مناسب برای احیای این دریاچه می بایست تزریق اعتبارات دولتی سرعت بیشتری داشته باشد تا علاوه بر حسن اجرای پروژه ها از بعد فرهنگی نیز قوت قلبی برای مردم در حال زندگی در این منطقه از ایران پهناور اسلامی باشد تا آنها نیز با صرفه جویی در مصرف آب همکاری خود در همه زمینه ها با دولتمردان ایران اسلامی را به اثبات برسانند.

اکنون باید گفت دریاچه بیمار ارومیه به صورت توام به آب و پول نیاز دارد و دولت با تزریق اعتبارات به موقع و مردم نیز با همکاری در صرفه جویی مصرف آب باید عطش این دریاچه زیبا را رفع کنند.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار