پانا گزارش می دهد؛

ایران یکی از ١٠کانون حادثه‌خیز در جهان

کشور ایران یکی از ١٠کانون حادثه‌خیز در جهان است که از ٤٣ نوع حادثه شناخته‌شده در جهان، ٣٣ نوع آن را در ایران شاهد بوده یا خواهیم بود.

کد مطلب: ۶۱۴۰۵۰
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار اجتماعی پانا ، کشور ایران یکی از ١٠کانون حادثه‌خیز در جهان است که از ٤٣ نوع حادثه شناخته‌شده در جهان، ٣٣ نوع آن را در ایران شاهد بوده یا خواهیم بود. همچنین گفتیم که با آگاهی از این واقعیت آمادگی برای مقابله با بحران‌های طبیعی اقدامی بسیار هوشمندانه محسوب می‌شود و موضوعی که در رابطه با بحران‌های طبیعی در جهانِ غیرقابل پیش‌بینی امروزی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است، بحث تاب‌آوری شهری است که طبق اسناد در سازمان ملل از سال ۲۰۱۱ توسط کشورهایی نظیر ژاپن و نیوزلند پایه گذاری شده است. بر همین اساس سازمان ملل متحد در برنامه اسکان بشر( UN-Habitat) موضوع برنامه سنجش تاب آوری شهری را مطرح و در حال پیگیری دارد.

"برنامه سنجش تاب آوری شهری" City Resilience Profiling Program) CRPP) یکی از برنامه های برنامه اسکان بشر ملل متحد(UN-Habitat) می باشد. شکل گیری "برنامه سنجش تاب آوری شهری، با تمرکز دولت ها بر خسارات مستقیم ناشی از زلزله ها و مخاطرات،که در سال ۲۰۱۱ توسط کشورهایی نظیر ژاپن و نیوزلند در حدود ۳۸۰ میلیارد دلار تخمین زده شده بود، آغازگردید.

بسیاری از دولت‌ها تلاش کردند تا بر اساس این برنامه، میزان تاب آوری خود را ارزیابی کنند و برنامه های عملیاتی لازم برای تاب آور تر شدن در برابر بلایای طبیعی و انسان ساخت را تدوین و اجرا کنند.

نتایج و دستاوردهای کنفرانس های استانبول در سال ۱۹۹۶ و کنفرانس ریو در سال ۲۰۱۲در رابطه با پایداری و تاب آوری شهری "برنامه ی سنجش تاب آوری شهری" است که با استفاده از الگوهای آن تاب آوری هر شهر در ابعاد فضایی، فیزیکی، سازمانی، عملکردی و زمان مورد سنجش قرار می گیرد. برنامه تاب آوری از سال ۲۰۱۳ شروع شده و قرار است در یک روند ۵ ساله تکمیل و پس از بازبینی بین سازمان ها و کشورهای مختلف به اشتراک گذاشته شود.

این برنامه در پنج فاز تدوین شده است که در فاز اول آن تعهد در اجرای برنامه ، فاز دوم تشخیص وضعیت داده های جمع آوری شده بر اساس شاخص های معرفی شده، فاز سوم: تحلیل داده ها، فاز چهارم: برنامه های اقدام و در فاز آخر پایش و ارزیابی برنامه است.

همچنین در معرفی فاز دوم برنامه، چهار گام اصلی وجود دارد. گام اول، شناسایی شهر است. که بر اساس آن شناسنامه ای برای شهر تولید می شود که ۷ بخش اصلی و ۱۹ زیرمجموعه و در نهایت ۹۶ شاخص مهم تهیه می گردد. گام بعدی شناسایی و تحلیل ذی نفعان و بهره وران است که در ۴ سطح انجام می شود . گام بعدی تاثیر مخاطرات است. این که بدانیم این مخاطرات از چه نوعی هستند. آیا طبیعی اند یا انسان ساخت و چگونه تاثیر می گذارند.

در این برنامه به طور کلی در یک طبقه بندی در ۶ بخش ۳۱ گونه مخاطره و در مجموع ۱۱۲ مخاطره بعنوان زیرمجموعه معرفی و تقسیم بندی شده است که متاسفانه شهر تهران در معرض آسیب درصد زیادی از این مخاطرات است.

دسته بندی خطرات:

۱- خطرات طبیعی

* خشکسالی

* گرمای شدید

* پدیده های شدید جوی

* آتش شدید و سرایت کننده

* زلزله

* رانش زمین

* فعالیت های آتشفشانی

* سیل

* طوفان

* امواج قدرتمند و مخرب

* بالا آمدن سطح آب دریا

۲- خطرات زیست محیطی

* تشعشعات رادیواکتیو

* آلودگی آب و خاک

* آلودگی هوا

* فرآیند فرسایش و رسوب

* از دست رفتن تنوع زیستی و تحلیل رفتن زیست بوم

۳- خطرات بیولوژیکی

* بیماری های همه گیر و عالمگیر

* هجوم تعداد زیادی از حشرات یا حیوانات مولد بیماری

۴- ترکیبی از خطرات

* از بین رفتن ذخایر یا بروز اشکال در تدارکات

۵- خطرات مرتبط با فناوری

* حوادث صنعتی و معدنی

* حوادث غیر صنعتی

* نقص در زیرساخت ها

۶- خطرات اجتماعی

* خطرات اقتصادی

* خطرات فرهنگی

* مهاجرت های گروهی

* خطرات سیاسی

* خطرات مربوط به سلامتی

* جنایت

* حملات سایبری

* کشمکش نظامی/ خشونت

* تروریسم

گام آخر هم عناصر شهری است. ما ۸ عنصر اصلی شامل اقتصاد شهری،حمل و نقل، زیرساخت های شهری و .....و ۴۹ عضو زیرمجموعه برای آن و ۲۰۲ شاخص با ۴۲۹ سوال وجود دارد که پس از شناسایی همه آن ها و جمع آوری این اطلاعات ،آنالیز صورت می گیرد و جایگاه شهر در نمودار میزان تاب آوری مشخص می شود.

بر اساس برنامه تاب آوری شهری، ۱۰ شهر از سراسر جهان انتخاب شده است که به عنوان نمونه مورد ارزیابی قرار می گیرند این شهرها عبارتند از: بالانگودا (سریلانکا)، بارسلون (اسپانیا)، بیروت (لبنان)، کاگایانداورو (فیلیپین)، دارالسلام (تانزانیا)، کانسپشن از (شیلی)، لوکوجا (نیجریه)، پرتمر (جامائیکا)، تهران (ایران )، ولینگتون (نیوزیلندی) و تلاش بر آن بوده است که این شهرها نماینده مناسبی به لحاظ ویژگی های شهری و شهرنشینی در سراسر جهان باشند.

بر اساس اعلام سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران بعنوان سازمان متولی این برنامه، با گذشت سه سال تهران هنوز در مرحله سنجش قرار دارد و برای رسیدن به گام های دیگر این برنامه باید از این مرحله عبور کرد و در این میان همکاری و مشارکت همه بهره وران و سازمان های متولی برای پیش برد این برنامه ضروری می‌باشد.

مهمترین اهداف این برنامه ایجاد اطلاعات ، ابزارها و برنامه ها برای تصمیم گیران و مدیران شهری با همکاری خود آنها و اطلاع رسانی در زمینه وجود این ابزارها و اطلاعات در سراسرکشور در زمینه تاب آوری شهری است. و همچنین این برنامه قصد مقایسه شهرها به لحاظ میزان تاب آوری را ندارد و تمرکز اصلی آن مقایسه میزان تاب آوری شهر در ابتدای برنامه و انتهای آن و میزان پیشرفت در تاب آور شدن شهر های نمونه می باشد. ولی در این راستا می توان از تجارب موفق سایر شهرها با در نظر گرفتن شرایط شهرهای ایران استفاده کرد. بارسلون بعنوان یکی از نمونه های موفق در بکارگیری این برنامه توانسته است گام های موثری در زمینه افزایش تاب آوری شهری بردارد.

بنابراین باید بدانیم که شهرهای تاب آور ، بر اساس قوانین به دست آمده از تجارب حوادث گذشته در محیط های شهری ساخته شده اند. آنها ممکن است در برابر نیروهای حاصل از مخاطرات خم شوند ولی دچار شکست نمی شوند. تاب آوری به دو دلیل مهم است . اول این که ،چون آسیب پذیری سیستم های اجتماعی و فناوری شده به طور کامل قابل پیش بینی نیست. دوم این که ، مردم و دارایی ها در شهرهای تاب آور باید در مواجه با حوادث بهتر از مکان ها و جوامعی که کمتر انطباق پذیر هستند، عمل کنند.

یکی از مزایای برنامه ریزی برای تاب آوری شهرها این است که نیازی به تمرکز بر روی الگوی خاص فرم شهری، یا توسعه شهری نیست . این انعطاف پذیری این اجازه را می دهد با توجه به شرایط منحصر به فرد شهرها و برنامه های توسعه ، قدرت جوابگویی و توانایی انطباق وجود داشته باشد . این موضوع موجب می شود که خلاقیت فکری برای اندیشیدن به راه های گوناگون کسب تاب آوری ایجاد شود ، بدون این که در چارچوب خاصی محدود شود .

درنگاهی سطحی، هدف از «تاب آوري» به عنوان آرمانی جهانی درسطح فردي، سازمانی و جامعه اي مطرح است، ولی در واقع تاب آوری در برابر بلايا، نيازمند تركيب موارد متعددی است که در ظاهر مخالف هم هستند. شهر مجموعه ای از شبکه هاي متنوع ذینفعان در قالب ساختار يپیچیده است، ایجاد قالبی براي فرصت تاب آوري به نحوي که همه دست اندرکاران بتوانند آنرا با ماموریت و اهداف فعلی خود تنظیم کنند می تواند دشوار باشد.

تاب آوری درابعادی همچون اقتصادی ، کالبدی - محیطی ، نهادی و اجتماعی دیده می شود که در بعد فعالیت های اقتصادی تاب آوری به نیاز سیستم اقتصادی به سیستم پشتیبان برای حفظ پایداری و تعادل بعد از وقوع سوانح و بحران ها میپردازد از جمله : ظرفیت(توانایی) جبران خسارت، توانایی برگشت به شرایط شغلی و درآمدی مناسب و شدت خسارات را بررسی می کند.

در بعد کالبدی نیز علاوه بر تامین سرپناه هایی برای آسیب دیدگان بعد از وقوع بحران، به اصولی برای طراحی کالبد قبل از وقوع بحران و مخاطره مانند : وضعیت فضاهای باز،کاربری های ناسازگار، زمین (بستر)، مقاومت ساختمان، دسترسی، مالکیت، تراکم پرداخته می شود.

همچنین بعد نهادی نیز حاوی ویژگیهای مرتبط با تقلیل خطر، برنامه ریزی و تجربه سوانح قبلی است.

در بعد اجتماعی نیز که حاصل، تفاوت ظرفیت اجتماعی در بین جوامع است. به عبارت دیگر ظرفیت گروههای اجتماعی و جوامع در بازیابی خود پس از وقوع بحران و یا پاسخ مثبت دادن به سوانح است.

شهرهای تاب آور شهرهای آماده هستند. در شرایط غیرمنتظره، یک شهر تاب آور به سرعت پاسخ می دهد، در صورت نیاز تنظیمات را انجام می دهد، و با وجود شرایط بد و ناراحت کننده به کار خود ادامه می دهد. تاب آوری در درازمدت نیازمند توانایی بیشتر برای برگشتن به جای اول از شوک وارده به سیستم، و نیازمند توانایی برای انطباق با تغییرات ظریف در طول زمان و توسعه شهر در راه که در دراز مدت قابل انعطاف هستند. در شهرهاي تاب آور ساختمان هاي كمتري فرو مي ريزند و قطعي برق كمتر رخ مي دهد. تعداد كمترى از خانواده ها و مراكز تجاري در معرض خطر قرار مي گيرند. همچنين تعداد كمتري مرگ و مير و آسيب ديدگي اتفاق مي افتد و ناهماهنگي و مشكلات ارتباطي كمتري روي مي دهد.

بنابراین در برنامه های تاب آوری شهری نکاتی براي تاب آورسازي شهرها دربرابر بلایا توصیه می شود که از آن جمله می توان به مشخص بودن چارچوب سازمانی و اداري، تامین مالی و منابع، ارزیابی خطرات چندگانه؛ خطري که شهروندان را تهدید می کند شناسایی شود، حفاظت از زیرساختها، ارتقاء و تاب آوری، محافظت از امکانات و خدمات ضروري، آموزش و پرورش و بهداشت و درمان، تدوین مقررات و استفاده از برنامه ریزي، آموزش، تعلیم و تربیت و آگاهی عمومی، حفاظت از محیط زیست و تقویت زیست بوم، طرح هاي آماده سازي موثر، سیستم هاي هشداردهنده و واکنش سریع و نیز به بازیابی و بازسازي جوامع پس از بحران اشاره داشت.

گفتنی است که هدف از این رویکرد کاهش آسیب‌پذیری شهرها و تقویت توانایی‌های شهروندان برای مقابله با خطرات ناشی از تهدیدات، نظیر وقوع سوانح طبیعی است. اصل پایه در بسیاری از نظریات موجود در مدیریت بحران «همکاری دولت و مردم در هماهنگی با یکدیگر از طریق سیستم جامع و قانون‌مدار مدیریت سوانح» است، به‌گونه‌ای که با کاربرد صحیح این سیستم مدیریت و قوانین موجود در آن بتوان آمادگی و تاب‌آوری افراد در مقابله با بحران را ارتقا داد.

با پذیرش این اصل اساسی در مدیریت بحران نقش مدیران شهری در فرآیند تاب‌آورسازی تهران مشخص می‌شود. در سال‌های اخیر و با بهره‌گیری از دانش نخبگان داخلی گام‌های استوارتری در راستای تاب‌آورسازی شهر برداشته شده است.

یکی از همین گام‌ها، تغییر دیدگاه مدیران، مسئولان و کنشگران شهری از دیدگاه سنتی (بحران‌محور) به سمت دیدگاه پیشگیرانه (تاب‌آوری) است. دیدگاه بحران‌محور، نگاهی تقدیرگرایانه به مقوله بروز بحران دارد. در این دیدگاه دولت‌ها و مردم بروز بحران و سوانح طبیعی را امری عادی و مشیتی تلقی می‌کنند و تسلیم شرایط احتمالی بروز حوادث می‌شوند. چنین جوامعی تنها منتظر بروز سوانح و بحران‌ها می‌مانند و به محض بروز نسبت به مقابله با آن اقدام می‌کنند. در اصل این دیدگاه انفعالی است و پس از وقوع به‌دنبال پاسخ می‌گردد؛ لذا تأکید آن بر مجموعه اقدامات حین و پس از وقوع بحران است، درحالی‌که در دیدگاه تاب‌آوری رویکرد عدم تسلیم در برابر آنچه حاصل از اثر این بحران‌ها است، وجود دارد.

در همین راستا تلاش می‌شود تا دولت‌ها و مردم با بسیج امکانات و تجهیزات و آماده‌سازی جامعه، بستر مقاومت در برابر بحران‌ها و سوانح را ایجاد کنند. اصل اساسی در این چارچوب نظری «زندگی با حوادث» و برنامه‌ریزی دقیق و قانونی برای مقابله با آنهاست. در این دیدگاه نوعی آینده‌نگری و اندیشمندی در رابطه با شرایط آینده به چشم می‌خورد، به همین جهت در این نوع نگرش ناخودآگاه بحث مدیریت ریسک و کاهش اثرات بحران مطرح می‌شود. حال سوال اینجاست که آیا تاب‌آوری کلانشهر تهران تنها با تغییر دیدگاه امکان‌پذیر است؟ در جواب به این سوال پاسخی واضح وجود دارد و آن پاسخ منفی است.

با وجود آن‌که تغییر دیدگاه را گامی موثر در تاب‌آوری شهر تهران تلقی کردیم، اما بدان معنا نیست که کار مدیران و کنش گران شهری در این حوزه خاتمه یافته است، بلکه موضوع مهم‌تر عملی کردن این دیدگاه و اقداماتی است که باید در راستای پیاده‌سازی آن در شهر تهران و پیرو آن در سایر شهرهای ایران انجام گیرد. استقرار شهر تهران روی بیش از ۶۰ گسل که هر لحظه پتانسیل وقوع زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ٦ تا ٨ ریشتر را ایجاد می‌کند و نیز ۱۱۲ مخاطره شناخته شده در جهان که اکثریت آن را دارد ، مسیر تاب‌آوری شهر تهران را دشوارتر می‌کند و در این میان اهمیت زمان و اقدامات پیشگیرانه مدیران و برنامه‌ریزان شهری بیش از پیش مشخص می‌شود.

بیتا تیموری

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار