نگاهی به نمایش «آوازهای سر شام»
همه دور یک سفره بخندیم
زندگی این خانواده ها گرد یک سفره می گذرد. گر چه آدم های نمایش مربوط به دهه های متفاوت هستند و از نظر زمان با هم مطابقت ندارند اما ما همگی آنها را در یک صحنه کنار یکدیگر و گرد یک سفره می بینیم
به گزارش سرویس فرهنگی پانا؛ نمایش «آوازهای سرشام»به کارگردانی «کاوه مهدوی» به زندگی سه نسل از مردمان سرزمین ایران در سه دهه متفاوت می گذرد. زندگی در دهه ۵۰، دهه۶۰ و دوران معاصر می پردازد. زندگی این خانواده ها گرد یک سفره می گذرد. گر چه آدم های نمایش مربوط به دهه های متفاوت هستند و از نظر زمان با هم مطابقت ندارند اما ما همگی آنها را در یک صحنه کنار یکدیگر و گرد یک سفره می بینیم که از این نظر شاهد تکنیک فاصله گذاری برشتی هستیم.
سه نسل از مردمان ایران دلمشغولی های متفاوتی دارند. اکبر و خانواده اش در فقر بسر می برند. اکبر کارگر مرغداری است، آدمی بدزبان و در عین حال شوخ طبع که تخم مرغ های فاسد به مردم می فروشد و از مرغداری دزدی می کند. او بخاطر دیرشدن غذایش ناله و زاری می کند و مانند یک بچه در وسط سفره گریه می کند. پسرش را دعوا می کند و از حامله شدن زنش ناله می کند. خانواده دیگر که مربوط به دوران معاصر است، یک زن و مرد جوان هستند. آنها همانند آدم های این دوره غذایشان را از بیرون سفارش می دهند. روابط زن و مرد بظاهر آرام و خوب است اما بزودی مشخص می شود که زن با همدستی یکی از اقوامش در پی بالا کشیدن اموال مرد بوده اند و مرد نیز که در خفا پی به این دسیسه برده بود، بدور از چشم زن تلاش های خود را برای ممانعت از دسیسه زنش آغاز کرده است.
اما روزگار سوم مربوط به دو سرباز، شوران و بردین است که خود را از دشمن پنهان کره اند. آنها چند نفر از سربازهای دشمن را از بین برده اند و حال در وضعیتی پنهان با جیره بندی کنسروهایشان روزگار می گذرانند.
داستان هر کدام از آدم هایی که از آنها نام بردیم ساده است. داستان شوران و بردین برآمده از یک موقعیت است، البته موقعیتی مبهم. زیرا جزییات و علل گرفتاری دو سرباز در این موقعیت برای تماشاگر بازگو نمی شود. رابطه زن و مرد جوان هم به ناگهان دچار تغییر می شود. با ورود دوست زن جوان بحران سرباز می کند. ناگهان پرده میان زن و مرد فرو می ریزد و چهره واقعی آنها عیان می شود. این نشان می دهد که موقعیت اولیه زن و مرد جوان یک موقعیت پایدار است که یک عامل خارجی آن را به آشفتگی می رساند گرچه این دو ظرفیت این آشفتگی را از گذشته داشته اند.
موقعیت اکبر و خانواده اش یک موقعیت ساکن است که با دیالوگها و حس و حال روابط آن سه نفر فقط باعث خنداندن تماشاگر می شود. این سه داستان نشان می دهند که داستانها در یک سطح قرار ندارند که شخصیت ها، داستان را پیش ببرند و در نهایت به تعالی برسانند. در واقع عناصر نمایشی در داستانها دراماتیزه نشده اند. عنصر دراماتیک در هر سه داستان به ماجرای بردین و شوران برمی گردد.
مهم ترین ایرادی که به «آوازهای سرشام» وارد است عدم داشتن ایده کلی برای بیان یک منظور و پیام خاص است. ما ساعتی می نشینیم تا درک کنیم که این افراد که هستند و چه هدفی دارند. حال تصور کنید که کارگردان از حربه زنگ زدن و سخن گفتن مستقیم بازیگر با تماشاگر استفاده نمی کرد. آنگاه ما چگونه باید به هویت افراد و برخی درونیات آنها که در واقع بیان دلیل بودنشان در آنجاست، پی ببریم. هر چند که این بیان مستقیم هم نمی تواند پاسخگوی تمام سوالات تماشاگر باشد.
اگر بعد از کش و قوس و حدس و گمان تا حدودی پی به ماجرا ببریم باز این نکته به ذهن می رسد که لزوم بودن این سه نسل کنار یکدیگر چیست؟ بیایید مسئله را پیچیده نکنیم نمایش در ابتدا تکلیفش با خودش مشخص نیست. اگر آنچه از داستان سه نسل گفتیم و هدف آن به نمایش درآوردن زندگی آنها در برهه زمانی خودشان بوده باید بگوییم که مسئله بسیار پیش پا افتاده و ساده است و سبب می شود که کشش لازم در تماشاگر را ایجاد نکند. ساده انگاری در داستانها به مورد عدم دراماتیزه شدن داستان ها برمی گردد.
از طرفی نمایش داعیه آن را دارد که نمایشی در گونه دفاع مقدس است. در حالی که برشی مبهم و رابطه شوخی وار دو سرباز بیشتر از آنکه ما را به گونه نمایش دفاع مقدس نزدیک کند، فقط در برخی موارد سبب نشستن لبخند بر لبان تماشاگر می شود. آیا می توان مضمون نمایش را پرداختن به کمبودها و مشکلات سه نسل برشمرد. خیلی ساده لوحانه است که چنین مضمونی را با چنین شیوه بیانی بپذیریم. تلاش برای فهم بیشتر از نمایش فقط تماشاگر را بیش از پیش سردرگم می کند. شاید بهتر باشد که فقط به این بسنده کنیم که عده ای شوخی می کنند و شاید ما هم لبخند بزنیم.
ارسال دیدگاه