نگاهی به نمایش «... وچند داستان دیگر»
داستان آخر، سقوط از لبه دیگر بام است
نقطه مشترک داستان ها در مسئله خشونت متمرکز شده است. در ابتدای هر داستانی گفته ای همانند یک بیانیه قرائت می شود. که به ابعاد مختلف خشونت در جامعه و نوع آن می پردازد. بیانیه مانند یک معرفی نوع خشونت بکار رفته در داستانی است که لحظاتی بعد تماشاگر آن را خواهد دید.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ مسئله این است آیا نمایش «...وچندداستان دیگر» در جرگه ادبیات نمایشی می گنجر یا خیر. یک نمایشنامه که بخواهیم آن را در دسته ادبیات نمایشی دسته بندی کنیم فاکتورهای خاصی باید داشته باشد. اببته این فاکتورها چندان پیچیده نیستند و به عبارتی می توان آنها را بسیار دم دستی تلقی کرد.
اما سوال این است که چرا علیرغم اینکه مشخصه های یک نمایشنامه روشن و بارز است باز شاهد عدول از معیارها هستیم. امروز و در عصر کنونی چندان نمی توان کسی را به خاطر عدول از معیارهای به اصطلاح کلاسیک سرزنش کرد. ولی در اینجا واقعیت این است که صحبت بر سر معیارهای کلاسیک نیست. می توان نمایشنامه نوشت با هر معیاری اما واقعا نمایشنامه باشد حال در هر دسته و گونه ای دسته بندی شود چندان اهمیتی ندارد. مهم این است که اساس یک نمایشنامه و درام در آن شکل گرفته باشد.
درباره «... و چندداستان دیگر» نمی توان چنین گفت که یک نمایشنامه نوشته شده است. در واقع ما خرده داستان هایی بر روی صحنه می بینیم. کاری که نویسنده و کارگردان نمایش انجام داده است روایاتی کوتاه از زندگی افراد مختلف بدون داشتن ابتدا و انتهاست. یعنی ما فقط شاهد میانه داستان هستیم.
چون ما با ساختاری اپیزودیک مواجه هستیم شروع از میانه لطمه ای به روایت داستانها وارد ننموده است. آنچه که در گذشته اتفاق افتاده است به عنوان یک سوال برای مخاطب طرح می شود و خیلی زود به آنها پاسخ داده می شود. گذشته شخصیت ها طرح مسئله ای است که حاکی از بحران کنونی دارد. ولی در ادامه بحران به گره گشایی نمی رسد. و داستان نیمه تمام و با برملاکردن یک امرنامکشوف به پایان می رسد.
در اپیزود اول با ماجرای سینا مواجه هستیم. او به طور ناگهانی شوهر معشوقه خود را کشته است. داستان از جایی شروع می شود که سینا بعد از درگیری و کشته شدن کامران، ماجرا را با برادرش نیما در میان می گذارد. نیما به خانه سینا می آید تا فکری برای اتفاقی که افتاده است بکند. در این بین سینا چگونگی کشته شدن کامران را برای برادرش تشریح می کند و داستان به پایان می رسد. در اپیزود دوم زن و مردی در یک قرار پیش هم می آیند. زن که به تازگی فرزند خود را از دست داده است معشوق سابق خود را خبر کرده است که می خواهد او را ببیند. مرد سرقرار می آید و زن می گوید که خواسته است مرد را ببیند تا رازی را با او در میان بگذارد. زن به معشوق سابق خود می گوید که پسرش که تازه درگذشته است فرزند او (معشوق) بوده است.
در اپیزود سوم دو دوست که دست به جنایتی زده اند و ظاهرا از کرده خود پشیمان و به شدت ترسیده اند. آن دو پسری که به خواهر دوست شان تجاوز کرده است را کشته اند. در این بین دختری که دوست بهراد است برای دیدن او به خانه آنها می آید. بهراد سعی می کند که رفتار عادی داشته باشد اما رفتار نامتعادل اش، دختر را به شک می اندازد. رفتار هیجانی دوست بهراد و ورود ناگهانی او، بیش از اندازه دختر را به شک می اندازد.
در اپیزود چهارم دو دوست قصد مسافرت به شمال کشور و خوشگذرانی دارند. یکی از آن دو به تازگی از دانشگاه اخراج شده است و قضیه را در آستانه سفر به شمال کشور برای دوستش بازگو می کند. پسر قصد بازگشت به شهرش را ندارد. او بی هدف می خواهد به ماندن در تهران ادامه دهد.
اپیزود پنجم درباره دختر و پسری است که همراه دوست دیگرشان رها، یک گروه رقص و حرکات فرم تشکیل داده اند. پسردر آستانه تست نهایی برای پذیرش و مهاجرت به خارج از کشور متوجه می شود که دختری که با او زندگی می کند حامله است و نمی توانند به روز موعد تست برسند. پسر از دختر می خواهد که بچه را قبل از روز تست هنری سقط کند.
نقطه مشترک داستان ها در مسئله خشونت متمرکز شده است. در ابتدای هر داستانی گفته ای همانند یک بیانیه قرائت می شود. که به ابعاد مختلف خشونت در جامعه و نوع آن می پردازد. بیانیه مانند یک معرفی نوع خشونت بکار رفته در داستانی است که لحظاتی بعد تماشاگر آن را خواهد دید. نویسنده دو نقطه گذاری در داستانها گنجانده است که به نوعی آنها را به هم متصل کرده است. اما نقطه اتصال آنچنان درهم پیچیده نشده است که داستانها جزء لاینفک یکدیگر بشمار بیایند. این نقطه اتصال در اپیزود آصف دیده می شود. در این اپیزود آصف اشاره می کند که در طبقه بالای آنها پسری زندگی می کرده است که یک نفر را کشته و اعدام شده است. منظور آصف اشاره به داستان نیما و سیناست. و هنگامی او زنگ می زند که کلید ویلا را بگیرد چنین به نظر می رسد که او به بهراد و دوستش زنگ زده است. در حالی که آن دو همزمان درگیر ماجرای قتل مرتضی هستند.
اگر به درام و دراماتیزه شدن داستانها نگاه کنیم می بینیم که این شکل از نمایشنامه نویسی بیشتر شبیه میان پرده هایی است که به معرفی یک موضوع می پردازنند و داستانی را نقل می کنند. اینها داستانهایی هستند که بخش هایی از آنها برای صحنه انتخاب شده است. بخش هایی که شخصیت ها حرف می زنند و روابط و گره های داستانی نمایان می شوند.
اما اگر از لحاظ محتوایی به این اپیزودها نگاه کنیم علاوه بر مسئله خشونت که در هر داستانی وجود دارد، مسئله روابط بین شخصیت هاست. در ۴ اپیزود از ۵ اپیزود بطور آشکار آنچه موجب شکل گرفتن خشونت در داستان می شود روابط غیرمعمول شخصیت های نمایش با یکدیگر است. در اپیزود اول رابطه نامشروع سینا با فریبا موجب می شود که کامران به زنش شک کند و در پی یافتن سینا کشته می شود. در اپیزود سوم مرتضی که به خواهر شهاب تجاوز کرده است، بدست دوستان شهاب کشته می شود. در اپیزود چهارم شکل غیرمعمولی از رابطه جنسی میان دو مرد سبب بروز خشونت از سوی آصف می شود و در نهایت آصف از دانشگاه اخراج می شود. در اپیزود پایانی، شکل آشکاری از خشونت را می بینیم که از سوی پسر بر دختر اعمال می شود. و آنچه خشونت را که تا سرحد سقط یک بچه فوران می کند، رابطه نامشروع دختر و پسر است که نطفه یک بچه را شکل داده است.
حتی در اپیزود دوم نیز زن به داشتن بچه از مردی اعتراف می کند که شوهر او نیست و زمانی آن دو دلداده بوده اند. این حجم از رابطه نامشروع چه منجربه خشونت شود و یا نشود در یک نمایش بی سابقه است. در واقع در هر اتاقی که در نمایش باز می شود اولین چیزی که از آن دیده می شود بوی یک رابطه نامشروع است. گویی که گونه هایی از رابطه نامشروع در نمایش دستچین شده و با محوریت قرار دادن خشونت منتهی به آن قرائت جنسی از مسئله خشونت صورت گرفته است.
نمایش چه از لحاظ محتوایی و چه از لحاظ ساختاری فاقد انسجام و کارکرد درست است. وقتی نمایش می خواهد به نقد مسئله ای مانند خشونت در جامعه بپردازد خود از لبه دیگر پشت بام می افتد. خشونت مسئله بیرونی داستانهاست. اما جنبه اخلاقی نمایش و روابط شخصیت ها و فوران این موضوع در داستانها موجب شده است که نمایش راه اشتباهی را بپیماید. ضمن اینکه اگر مسئله روابط غیرمعمول را هم جنبه ای از نقد نمایش بدانیم نباید این نکته را از یاد برد که نمایش فقط مسئله ای را مطرح می کند. و به جنبه های مختلف و ابعاد آن نمی پردازد. حتی جنبه مطرح کردن هم صورتی خوشبینانه است. عمل کارگردان بیشتر شبیه قل دادن یک توپ بر روی صحنه است که تصویری از روابط غیرمعمول بر رویه توپ نقش بسته است. و تنها چیزی که در اینجا اهمیت ندارد چگونگی، علل و نتایج آن عمل است.
ارسال دیدگاه