دفاع از مستضعفين در برابر مستكبرين از مبانی فکری امام بود
با وجود دو جريان متناقض سياسى ميان روحانيت، و غلبه جريان محافظه كار، خط مشی و سیاستی كه حضرت امام برگزيد و متمايل به آن بود، مقابله با هرگونه استعمار، استبداد و سياستهاى منحط رضاشاهى بود.
دکتر محمد شفیعی فر، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری پانا گذاشته است؛به ریشه های ساخته شدن شخصیت امام خمینی (ره) پرداخته است.
متن این یادداشت به شرح زیر است:
حضرت امام خمينى(ره) در ۲۰ جمادى الثانى ۱۳۲۰ه.ق (سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) مطابق با اول مهرماه ۱۲۸۱ ه.ش و نيز برابر با ۲۴ سپتامبر ۱۹۰۲ م. در شهرستان خمين از توابع استان مركزى، پا به عرصه وجود نهاد. روح الله، نام با مسّمايى بود كه بر او نهادند.
امام خمینی با حضور در مكتب خانه ملا ابوالقاسم، دروس ابتدایی حوزه را آموخت و در سال ۱۳۰۰ ه.ش در حالى كه ۱۹ سال بيشتر نداشت، براى ادامه تحصيل عازم اراك گرديد. در آن زمان، حوزه علميه اراك، نسبت به حوزه هاى علميه ديگر مانند اصفهان و قم، از شهرت بيشترى برخوردار بود؛ زيرا آيت الله شيخ عبدالكريم حائرى يزدى، از شاگردان ميرزاى شيرازى مديريت آن را برعهده داشت. اما هنوز چند ماهى از ورود امام خمينى به حوزه علميه اراك نگذاشته بود كه آيت الله حائرى به درخواست علماى قم در سال ۱۳۰۱ ه.ش به آن شهر هجرت نمود و حوزه علميه قم را تأسيس كرد. چهار ماه پس از هجرت آيت الله حائرى، امام خمينى هم به قم مهاجرت نمود و در مدرسه دارالشفا به ادامه تحصيل مشغول شد كه دورهاى حسّاس از زندگى ايشان است.
تأسيس حوزه علميه، تقريباً هم زمان با كودتاى رضاخان، از شگفتى هاى تاريخ است؛ يعنى درست همان زمان كه پايه هاى يك اقتدار و هجوم بزرگ نسبت به مذهب در ايران شكل مى گرفت، ورود آيت الله حائرى به قم مى توانست عكس العملى بسيار مناسب باشد. آيت الله حائرى نقش بسيار اساسى در گسترش اسلام و فرهنگ حوزه علميه داشته و حقيقتاً سنگ بناى نهضت امام خمينى را بنا نمود. ايشان نه تنها مانع بزرگى در انهدام حوزه به دست سياست مردان مستبد رضاخانى شد، بلكه شاگردانى همچون حضرت امام خمینی را تربيت نمود كه توانست انقلاب عظيم اسلامى را بوجود آورد. وقتى امام به عنوان يك طلبه با احكام فقهى آشنا و آزموده شد، نفرت و انزجارش نسبت به روابط ظالمانه اقتصادى- اجتماعى، مبناى نظرى پيدا كرد و به صورت اصل بدون چون و چراى دفاع از مستضعفين در برابر مستكبرين جلوه نمود.
در مقابل جريان غالب حوزه ها و روحانيت که تمايلی به دخالت در سياست نشان نمى داد و از درگيری هاى سياسى به شّدت پرهيز داشت و آيت الله حائرى؛ رئيس حوزه علميه قم نيز از زمره همين كسان بود، جريان دوم، خط مشى سياسى سيد حسن مدرّس بود كه به همراه گروه اندكى از نمايندگان مجلس شوراى ملّى به مخالفت با رضاخان برخاست و سرانجام در ميان سكوت و بى تفاوتى روحانيت و حوزه هاى علميه تبعيد گرديد و به شهادت رسيد.
این دورۀ زندگى حضرت امام را بايد دوره خودسازى علمى- سياسى ناميد که چندان مورد توجه و تحلیل قرار نگرفته است. در اين دوره حضرت امام با استفاده از تجارب عينى در دورۀ اول زندگى، و مشكلاتى كه بر ساختار سياسى- اجتماعى اين دوره بر ايران حاكم بود، سعى نمود از طريق خود سازى علمى، نابسامانيهاى موجود را تئوريزه كرده و براى حل و اصلاح آنها برنامه ريزى نمايد. بنابراين با استفاده از اساتيد مجرب زمان خويش، و با استعداد و هوش شگفت انگيز خود، بر معلومات علمى خود افزود و با توجه به آشنايى دقيق و عينى با اوضاع سياسى- اجتماعى حاكم بر ايران و نیز با آشنايى از مبانى و مسائل اسلامى و حوزوى، داراى شخصيت علمى و تجربى ارزنده اى شد كه مبناى نقشهاى سياسى، اجتماعى و علمى بعدى ايشان گرديد.
آشنایی حضرت امام با مسائل سياسى كشور و تلاش براى اصلاح اين امور، وقتى اهميت مى يابد كه توجه كنيم در آن شرايط، بسيارى از علما و مراجع نسبت به اين موضوعات بى توجه بودند و با وجود فضاى بسته و خفقان آلود سياسى، ورود در اين عرصه، بسيار مشكل و خطرساز بود، ولى امام خمينى در كوران چنين مسايلى، خود را مى ساخت. به همین دلیل، همواره شخصيت سياسى- معنوى مرحوم مدرس را مى ستود و مشتاقانه به تهران مى آمد و از نزديك به استماع نطق هاى او در مجلس مى نشست. براى ديدارش بارها به مجلس درس و منزل وى مى رفت.
با وجود دو جريان متناقض سياسى ميان روحانيت، و غلبه جريان محافظه كار، خط مشی و سیاستی كه حضرت امام برگزيد و متمايل به آن بود، مقابله با هرگونه استعمار، استبداد و سياستهاى منحط رضاشاهى بود. اما از آنجايى كه در اين ايام حفظ كيان روحانيت و مرجعيّت مبرم ترين نياز در مقابله با اهداف و سياست هاى رضاشاه بود، امام خمينى على رغم اختلاف نظرى كه در پاره اى از موارد با آيت الله حائرى و در مراحل بعدى با آيت الله بروجردى در زمينه چگونگى رويارويى حوزه هاى علميه و مراجع تقليد با شرايط پيش آمده و نقش روحانيّت در اين رابطه داشت، همواره به عنوان يكى از مدافعان سرسخت اقتدار مرجعيّت در طول دوران زعامت هر دو مرجع بزرگوار در خدمت آنان بود و با تدريس و تربيت شاگردان برجسته در آن شرايط خفقان رضاشاهى، در زمينه سازى فكرى و تربيتى لازم براى مبارزه تلاش وافرى نمود.
در اين دوران، حضرت امام با آمادگى علمى بالايى كه داشت، سعى در آماده سازى محيط سياسى- علمى براى قيام و نهضتى نمود كه نهايتاً به انقلاب عظيم اسلامى تبديل شد. درك فعاليت هاى مختلف سياسى، اجتماعى و علمى حضرت امام در اين دوره نيازمند تأمّل و تعمق بيشترى در اوضاع سياسى- اجتماعى حاكم بر ايران و همچنين فضاى حاكم بر حوزه هاى علميه است.
ارسال دیدگاه