درس

مصاحبه طولانی ، سوالات سخت دو چالش مصاحبه کننده

واحدآموزش پانا: باز هم از مصاحبه می گوییم که شاکله خبر و گزارش را می سازد و خود به تنهایی نیز یک مهارت رسانه ای است."آن فریدمن"- روزنامه نگار- از ترفندهایی برای پرسیدن سوالات سخت و مدیریت مصاحبه های بلند گفته است؛ که"مرکزپژوهش و آموزش همشهری" آن را با ترجمه طاهره رحیمی منتشر کرده است و ما با تغییرات نگارشی و محتوایی آن را می آوریم:

کد مطلب: ۶۰۱۷۳۴
لینک کوتاه کپی شد

"آن فریدمن" می گوید وقتی به صدای خودم هنگام پیاده کردن مصاحبه ها گوش می کردم متوجه شدم وقت پرسیدن سوالاتِ مشکل"مِن مِن" کرده و وقتم را با سوالات بیخود به هدر می دهم. متوجه شدم من فرصتهای زیادی برای پیشرفت درکارم به عنوان مصاحبه گر داشته ام .

اما ایده آلم این است که وقتی فایل صوتی مصاحبه را برای "راستی آزما"* می فرستم شرمنده نشوم. پس من باید چیزهای زیادی یاد می گرفتم.

فریدمن در ادامه توضیح می دهد که برای آموزش و استفاده از تجارب دیگران در زمینه مصاحبه، در گوگل سرچ کرده به "سایت کورا" ( QUORA )** مراجعه کرده و نیز ایمیل هایی برای دوستانش فرستاده است. نتیجه ی تلاش های وی را به شکل ذیل از زبان روزنامه نگاران برجسته می آوریم:

بهترین سوالی که می توانم در مصاحبه بپرسم، چیست ؟

جودی کانتور خبرنگار نیویورک تایمز می گوید: "چیزی به عنوان بهترین سوال" وجود ندارد. برای یک سوال درخشان شما باید از قبل وظایفی را انجام داده باشید. یکی از این تکالیف " شناخت خیلی خوب سوژه است" او را در همه ابعاد به خوبی بشناسید،حتی زندگی شخصی و خصوصیات فردی وی را. کانتور در توضیح بیشتر این مطب از تجربه خود می گوید: "با اوباما و همسرش میشل مصاحبه داشتم قبلا متوجه شده بودم که در ازدواج این دو تساوی یک موضوع مهم و جدی بوده است. بنابراین در هنگام مصاحبه به جای سوال کلی و کلیشه ایِ"نظرتان درباره برابری جنسیتی چیست ؟ " که پاسخ های کلی هم داشت؛ این سوال را مطرح کردم: می دانم که هر دوی شما به شدت طرفدار تساوی هستید اما وقتی یکی از شما رئیس جمهور است چطور می توانید بگویید در ازدواج برابر هستید؟ خب طبیعی است که پاسخ به این سوال خیلی روشن تر و مفصل تر خواهد بود تا آن سوال کلی که برای مردم آشناست.

این سوال من با شناختی بدست آمده بود که از قبل در مورد زندگی شخصی و تفکرات این زوج داشتم پس در مصاحبه باید سوژه را به خوبی شناخت.

طرح داشته باشید

"مکس لینسکی"روزنامه نگار دیگری است که با مصاحبه کنندگان حرفه ای مصاحبه می کند (کسانی که خودشان این کاره و مصاحبه گرند) او می گوید مصاحبه های طولانی سه مرحله دارد؛ اینکه بدانید می خواهید از کجا شروع کنید؟ به کجا برسید؟ و چگونه این مسیر را طی کنید؟ (نقطه شروع _جریان اصلی مصاحبه_ نقطه پایان)

این طرح را قبل از مصاحبه برای خود روشن کنید و مهمتر این که اجازه دهید سوژه شما هم این طرح را بدانند! بگذارید این طور احساس شود که شما و مصاحبه شونده در یک گروه هستید. اگر از قبل طرحی نداشته باشید، گفتگوهای بلند خیلی سریع به بیراهه می رود. خروج از این نقشه راه، باعث می شود حرف تان دائم قطع شود و موضوعات جا به جا شود و گاه موضوعات و سوالات مهم به حاشیه رود و شما به هدف مصاحبه نرسید [ فراموش نکنید جلب اعتماد مصاحبه شونده بویژه مصاحبه شونده های حرفه ای مهم است]

سوالات را از قبل بنویسید، اما هنگام گفتگو آن ها را اولویت بندی کنید قطعا هدف شما از پرسیدن سوال، گرفتن اطلاعات خاصی از مصاحبه شونده است، اما در عین می خواهید منبع شما احساس راحتی کند تا اطلاعات را به شیوه ای جالب به شما بدهد چون هیچ کس دوست ندارد، بازجویی شود.

لینسکی توصیه می کند:"قبل از مصاحبه تحقیق کنید و تا جایی که می توانید سوال بنویسید، اما در نهایت بین ۱۵ تا ۲۰ سوال را انتخاب کنید و همراتان ببرید از این تعداد هم، بیشتر از ۱۰ سوال از سوژه نپرسید؛ اگر بخواهید، همه آن ۲۰ سوال را بپرسید؛ این دیگر گفتگو نخواهد بود".

سوالات سخت، چیست؟

مشکل ترین سوال ها برای پرسیدن، بهترین سوال ها هستند. اما منظور از سوال سخت چیست؟ پرسیدن سوال سخت، می تواند مواجه ای در انتهای یک مصاحبه بلند باشد یا مجموعه ای از سوالهای شخصی از یک چهره شناخته شده، شاید هم سوالهایی درباره پول، روابط شخصی فرد با دیگران که صحبت درباره آنها برای یک فرد عادی هم مشکل باشد چه برسد به سوژه های شناخته شده، آن هم در مصاحبه با یک روزنامه نگار.همه اینها می تواند سوال سخت باشد [اما حتما به یاد داشته باشید؛طرح سوالات سخت، برای خودنمایی مصاحبه کننده نیست؛ بلکه باید در راستای هدفی باشد که از پیش برای شما مشخص است، شاید شما با این نوع سوالات می خواهید پرده از شخصیت یک ستاره معروف بردارید، رازی که داشتن آن برای مردم مهم و تاثیرگذار است، هدف داشته باشیدیک هدف روشن؛ ولی هدفی اخلاقی و انسانی.]

مصاحبه با ستاره ها

"هاوارد استرن" بهترین مصاحبه کننده از ستاره هاست، چون سوالات بی پرده ای از آنها می پرسد مثلا می پرسد :"باپولات چکار می کنی؟" "کی به تو حسودی می کنه؟ "یا " کی تا حالا ،تورو پیچونده ؟"... اگر چه معمولا اینها سوالهایی است که مهمانان چنین برنامه ای انتظارش را دارند اما او با این سوالها در مقایسه با مصاحبه کننده های گفتگوهای شبانه یا حتی روزنامه نگاران مجله ها جوابهای هیجان انگیزتری از مهمانان برنامه اش می گیرد.

اما چطور جرات پرسیدن این سوالهای مستقیم را پیدا کنیم؟"امانداهس" می گوید: من وقتی در پرسیدن سوالهای مشکل احساس راحتی کردم؛ که مصاحبه های زیادی با افرادی انجام دادم که بسیار بی باکتر و آزادتر از مردم عادی بودند، [یعنی این حاصل تجربه زیادِ مصاحبه با افراد جسور بود؛ آنگاه از افراد معمولی تر می توانید سوالهای خیلی مشکل را بپرسید] مثلا وقتی از یک بدل کار حرفه ای در فیلمهای اکشن در مورد اولین تجربه اش در فیلم و باورهای قبلی و بعدی او و ترسش پرسیدم دیگر سوالاتی اینچنینی از افراد معمولی تر خیلی سخت نبود او ادامه می دهد:"سوالهای شخصی، سوالهایی درباره معنای زندگی، هستند یا همان سوالهای جدی که معمولا آنها را برای انتهای مصاحبه می گذارید، اما حتی آنها را بپرسید و مطمئن باشید که آدم ها به این سوالها جواب می دهند".

سکوت را فراموش نکنید

سکوت چیزی است که حتی روزنامه نگاران رادیویی هم توصیه می کنند."جینا دالواچ" تهیه کننده و خبرنگار رادیویی در این زمینه می گوید:"سکوت می تواند واقعا یک امتیاز باشد. این مسئله اگرچه درباره شخصیت های خبرساز یا کسانی که برای سخنرانی های عمومی زیاد تمرین کرده اند، کمتر صادق است، اما شما لحظاتی از سکوت را تمرین کنید. معمولا موضوعات حساس با سوالهای شخصی، بهترین مواقعی است که باید بگذارید سوال کمی بیشتر جابیفتد [اینطور گویی با مصاحبه کننده اظهار همدلی کرده اید به او فرصت فکر داده اید و یک خلوت کوچولو به او داده اید و او را از استرس کمی آزاد کرده اید] ایجاد یک سکوت هدفمند و کمی مکث شاید باعث تبلور یک عبارت عالی یا یک لحظه احساسی شود.

به صحبتها فکر کنید

"دالوچ" می گوید: "صحبتها، گاهی به بیراهه می روند، خودتان را آنقدر درگیر یک مکالمه جدی نکنید؛ که یادتان برود، سوالهای جانانه بپرسید. یکی دوبار خود من، گفتگوی زنده ای را با کسی جلو برده ام، اما بعدش که به مصاحبه گوش دادم، متوجه شدم، می توانستم ایده مصاحبه کننده را به زیبایی خلاصه و تکرار کنم اما این کار را نکردم. آن عبارتی که واقعا جان کلام بود را نگفتم. [این شاید همان نتیجه گیری از جریان مصاحبه باشد و یا همان راز مگویی که باید شما در جریان صحبتهای مصاحبه کننده در بیاورید شاید به شکل یک سوال مطرح کنید. پس لازمه این کار این است که یک شنونده خوب باشید و به جریان گفتگو و صحبتها فکر کنید وبلافاصله چنان که لازم باشد سوال طرح کنید.]

خنگ بازی در آورید

گاهی مخصوصا وقتی به آخر مصاحبه نزدیک می شوید، ممکن است حس کنید دیگر نمی توانید مصاحبه را ادامه دهید! فقط بگذارید جریان مصاحبه پیش برود. دلواچ برای این مواقع یک سوال استاندارد پیشنهاد می دهد:"لطفا این را طوری به من توضیح دهید؛ که انگار من یک بچه مهدکودکی باهوش هستم!" [این نوع سوال پرسیدن برای موقعی است که مصاحبه تخصصی و اصطلاحا پیچیده شده است و شما می خواهید آن را ساده سازی کنید، این نوع پرسش فضای سخت و گاه خشن مصاحبه را می شکند]

نکته آخر اینکه؛ فورا بعد از اتمام مصاحبه میکروفون را خاموش نکنید و در هر حالتی به گوش باشید.

-------------------------------------------------------------------

* راستی‌آزما یا fact-checker عنوانی حرفه‌ای در رسانه‌های غربی است که فرد، مسئول تعیین صحت و سقم مطالب، پیش از انتشار آن مطالب در رسانه‌ است؛ این فرد می‌تواند یک روزنامه‌نگار با تجربه یا یکی دیگر از اعضای تحریریه باشد. این سمت خارج از رسانه‌ها و از جمله دفاتر نشر هم وجود دارد. در آمریکا و اروپا سایت‌های مختلفی با عنوان راستی‌آزمایی فعال هستند که صحت و سقم ادعاهای سیاستمداران را بررسی می کنند و بعد منتشر می کنند.

**سایت کورا : سایتی مرجع با طراحی پرسش و پاسخ به نشانی " www.quora.com" که افراد در آنجا سوالات خود رامطرح کرده وبه آن پاسخ داده می شود.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار