نگاهی به نمایش« گاهی» در جشنواره تئاتر فجر

گاهی وضعیت تعادل را شخصیت ایجاد کند

تصور بسیاری از نویسندگان در نمایشنامه نویسی این است که باید یک موقعیت یا وضعیتی به وجود آورند و با انداختن توپی به میان شخصیت ها آنها را به واکنش وادارند؛ این واکنش همان دیالوگ گفتن است که کمترین تغییر را در وضعیت شخصیت ها دارد

کد مطلب: ۵۹۳۷۱۲
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛برخی از نمایش ها شروع خوبی دارند. حاشیه روی نمی کنند و در همان ابتدا مسئله را مطرح می کنند. به نوعی در این نمایش ها تکلیف نیروی محرکه داستان مشخص است و نویسنده می داند که چه مسئله ای را می خواهد مطرح کند.

گاهی اوقات حادثه محرک داستان از دو بخش مقدمه و نتیجه گیری تشکیل شده است. یعنی ابتدا نویسنده برای مسئله ای که می خواهد مطرح کند حادثه محرکی را طراحی می کند که در بخش اول آن مقدمه است که بخشی از حادثه محرک است و بدنبال آن حادثه اصلی که قهرمان را وا می دارد که دست به حرکت بزند اتفاق می افتد.

این مسئله در بسیاری از نمایش هایی که در سی و پنجمین جشنواره تئاتر فجر به اجرا در آمدند دیده نمی شد. یعنی در واقع حادثه محرک اتفاق می افتاد اما کنشی که منجر به تغییر شرایط شود عملا اتفاق نمی افتاد. یا اینکه حادثه محرک همانطور که ذکر کردیم از دو بخش تشکیل شده است اما بخش مقدمه بسیار طولانی طراحی شده و نتیجه گیری که باید منجر به حرکت قهرمان شود در انتهای نمایش رخ می داد.

یکی از نمایش هایی که شیوه روایت آن مطابق با موارد فوق است نمایش «گاهی» بود. در این نمایش سه زوج جوان در یک مهمانی گرد هم جمع شده اند و یکی از مردها با در دست گرفتن دوربینی با تک تک مهمانان مصاحبه می کند و از آنها می خواهد که برای فرزندانشان که در آینده متولد می شوند حرف بزنند. دوربین عنصری است که باعث تحریک افراد می شود و بعضا افراد علاقه ای ندارند که مقابل دوربین حرف بزنند یا اینکه هنگامی دوربین روبه رویشان است رفتار و سکنات آنها تغییر می کند و سعی دارند و وجه دیگری از اخلاقیات خود را بروز دهند. وقتی دامنه حضور دوربین تداوم می یابد افراد واکنش منفی از خود بروز می دهند گویا آنها نمی خواهد که دیگران آنها را در حالات راحت خود ببینند و یا پی به درونیات و کنش های رفتاری عادی آنها ببرند.

عنصر دوربین در ابتدای نمایش کارکردی پیدا می کند برای اصل غافلگیری. در این کنش اولیه زوج مانی و بیتا پرده از بچه دار شدن خود برمی دارند. یعنی زن، همسرش را با خبر بچه دار شدن مقابل دوربین غافلگیر می کند. در ادامه کارکرد دوربین و استفاده از آن برای غافلگیری تداوم می یابد.

تا اینجای داستان اتفاق خارق العاده ای که حکم حادثه محرک را داشته باشد وجود ندارد و ما همچنان در مقدمه بسر می بریم. در ادامه لیلی ماجرای مهمی را آشکار می کند. او فاش می کند که نرگس و شوهرش در آستانه طلاق هستند. و نرگس از این ماجرا خبر ندارد. اما این هم نمی تواند حادثه محرک داستان باشد. حادثه محرک داستان در پایان داستان رخ می دهد جایی که لیلی پرده بر می دارد که هفت سال پیش او و مانی قول و قرار ازدواج گذاشته بودند اما به یکباره مانی با بیتا ازدواج می کند. این فاش گویی آب سردی است که همه را در جای خود خشک می کند. و تکلیف شخصیت های داستان را تا بحال سرگردان بوده اند مشخص می کند. اگر پیش از این تعدد شخصیت ها ما را به پندار تعدد قهرمان افکنده بود. در اینجا مشخص می شود که لیلی در حکم ضدقهرمان و شوهر او که کارگردان داستان فیلمبرداری از مهمانان است حکم قهرمان را دارد.

در واقع داستان از اینجا شروع می شود. ضربه اساسی به شوهر لیلی وارد شده است. او کسی است که در طول این ۷ سال بازی خورده است . با زنی زندگی کرده است که واقعه مهمی را از او پنهان کرده است و همچنین دوستی که پیش از این با زن او قول و قرار ازدواج گذاشته است و حال این مرد شکست خورده باید در برابر این واقعه از خود واکنش نشان دهد و تعادل زندگی اش که با این خبر از میان رفته است را دوباره باز یابد.

اما درست در جایی که ما باید شاهد کنش مرد شکست خورده باشیم داستان تمام می شود. این شیوه از داستان گویی اشتباه است. تصور بسیاری از نویسندگان در نمایشنامه نویسی این است که باید یک موقعیت یا وضعیتی به وجود آورند و با انداختن توپی به میان شخصیت ها آنها را به واکنش وادارند؛ این واکنش همان دیالوگ گفتن است که کمترین تغییر را در وضعیت شخصیت ها دارد. احتمالا در این شیوه داستان گویی تعادل زندگی شخصیتی بر هم می خورد و او بدون آنکه کنش خاصی برای بازگزداندن این تعادل از خود نشان دهد داستان به پایان می رسد یا اینکه تعادل به زندگی بر می گردد اما شخصیت کنشی از خود نشان نمی دهد. بدین گونه که وضعیت پایدار شخصیت در بیرون از صحنه ایجاد می شود و فقط این خبر تعادل در وضعیت است که به شخصیت می رسد و مخاطب نیز همزمان با شخصیت از وضعیت تازه مطلع می شود.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار