آیا حافظ از آینده خبر میدهد؟
خبرگزاری پانا: «دیوان حافظ» تنها کتابی است که بعد از قرآن در خانه هر ایرانی یافت میشود و فال گرفتن با اشعار «لسانالغیب» یکی از رسوم ایرانی است که در مناسبتهای مختلف انجام میشود اما آیا حافظ از آینده خبر میدهد؟
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، پیشبینی آینده و کشف حوادث آن یکی از امیال درونی بشر در تمام اعصار بوده است که برای دستیابی به آن به روشهای گوناگون متوسل میشده است.
«فال» نیز یکی از شیوهای دستیابی به اخبار آینده است که انواع مختلفی دارد اما در این میان تفأل به دیوان حافظ میان ایرانیان از دیرباز مورد توجه بوده است.
«فال» در لغت به معنای طالع، بخت و نیز پیشگویی است و البته «تفأل» یکی از روشهای پیشگویی است که ریشه در فرهنگ عمومی اقوام مختلف دارد.
اسماعیل آذر-قائم مقام انجمن ادبیات تطبیقی و استاد ادبیات فارسی دانشگاه آزاد- درباره فال و تفأل میگوید: علاقه مردم به «تفأل» بهمنظور اطلاع یافتن از وضعیتی است که برایشان قابل پیشبینی نیست و گاهی نیز بهمنظور صلاحاندیشی و مشورت انجام میگیرد؛ فالگرفتن در فرهنگ ما پیشینه طولانی دارد در واقع تفأل و مشورت با کتابهای مورد احترام و علاقه مردم، همچون کتابهای دینی، دیوان شاعران و به ویژه عارفان در میان ایرانیان باوری دیرینه است.
نویسنده «تأثیر حافظ بر ادبیات غرب» ادامه میدهد: البته منابع موجود است که در سدههای پیشین تفأل به شاهنامه فردوسی، مثنوی معنوی و حتی دیوان سنایی غزنوی رواج داشته است اما اینکه از چه روزگاری چرخه تفأل بر پاشنه «دیوان حافظ» چرخیده است مشخص نیست.
آذر ادامه میدهد: «فال حافظ » در طول سدهها و در میان اقوام مختلف ایرانی رواج داشته و اکنون جایگاه خود را حفظ کرده و مردم حتی با استفاده از رایانه، با دیوان حافظ فال میگیرند.
این استاد ادبیات فارسی درباره ویژگی شعر حافظ توضیح میدهد: چند وجهی بودن اشعار حافظ شیرازی از جمله ویژگیهای بارز شعر اوست که هر کسی با هر نیتی که ابیات آنرا بخواند بی نصیب نخواهد ماند؛ دوم اینکه اغلب اشعار او از احادیث، قرآن، عشق به خداوند و زیباییهای دنیوی و اخروی برخاسته است.
آذر تاکید میکند: اما مهمترین وجه اشعار حافظ امیدی است که به خواننده میدهد؛ او انسان را با درون خود آشتی میدهد.
قائم مقام انجمن ادبیات تطبیقی درباره اعتقاد به تفأل تاکید میکند: البته من هیچگاه خواندن شعر حتی با تفأل را تخریب نمیکنم؛ چون این فال گرفتن موجب پیوند مردم با شعر میشود و بسیار زیباست.
به ناامیدی از این در مرو بزن فالی بود که قرعه دولت به نام ما افتد
چرا به حافظ، »لسانالغیب» میگویند
محمد خالصی -استاد گروه فلسفه دانشگاه شیراز- درباره اینکه چرا به «خواجه شمسالدین محمد بن بهاءالدین حافظ شیرازی»، «لسانالغیب» میگویند توضیح میدهد: اندیشه حافظ بر اساس زیربنای عرفان شکل گرفته و عرفان بر اساس فضای معنویت رشد و نمو پیدا میکند؛ شعر خواجه شیرازی بر اساس اینکه زیر مجموعهای از عرفان اسلامی است به سمت معنویت پیش میرود.
خالصی ادامه میدهد: اما نکتهای که بیشتر مطرح میشود این است که فضایی بعد از مرگ حافظ بوجود آمد که شعر حافظ به نحوی وارد مسائل قدسی و تقدس زا میشود.
وی تصریح میکند: زیربنای معنوی اشعار حافظ و همطرازی اشعار او با متون مقدس موجب میشود تا مردم اقبال بیشتری نسبت به آن نشان دهند؛ از سوی دیگر اولین لقبی که خواجه گرفته درسال ۸۴۰ هجری ۴۸ سال بعد از مرگش «لسان الغیب» است یعنی زبانی در غیب؛ در مقابل شهود در مقابل مادیات عالم معنویات مطرح است.
خالصی یادآور شد: خواجه شیرازی به شکلی وارد عرصه اندیشهها شده است که آن را با معنویت تمام نگاه میکنند شاید این اتفاق کمتر در دیوان شعری در غزلیات فارسی اتفاق میافتد.
نسترن تقیپور/
ارسال دیدگاه