اسماعیل براری کارگردان فیلم «۱۲ صندلی»(بخش اول)

آقایان آستانه تحمل شان را بالا ببرند

۱۲صندلی فیلم اسماعیل براری در جشنواره فیلم فجر در سال ۹۰ دیده شد و بعد برای ۵ سال توقیف شد. در طی این ۵ سال هیچ وقت به صراحت اعلام نشد که دلیل توقیف فیلم چه بوده است. اخیرا این فیلم به صورت محدود ادر سینماهای تهران و برخی شهرستانها اکران شده است. با کارگردان این فیلم درباره فیلم ۱۲ صندلی گفتگو کرده ایم که در زیر می خوانید.

کد مطلب: ۵۳۵۶۶۷
لینک کوتاه کپی شد

چرا فیلم اکرانش این همه سال طول کشید؟

روزگاری بود که معاونت سینمایی از پخش فیلم ۱۲ صندلی می ترسید چون فکر می کرد که ممکن است این فیلم بهانه شود برای حمله به آنها مگر نه فکر نکنم کسی با فیلم ۱۲ صندلی مشکل داشته باشد. واز آن مهم تر باید به این فکر کنیم که در کشور ما واژه سینمای مستقل، حتی این عنوان هم در حال سرقت شدن است. در کشورمان فیلم های خیلی زیادی را من می بینم که اساسا با رانت ساخته شده اند. ولی اسم سینمای مستقل را با خود یدک می کشند. سینمای مستقل در سینمای ایران به کلی در حال فراموش شدن است. من اگر از کارگردان هایی نام ببرم که به طور رسمی و واقعی مستقل بودند؛ می بینیم این نام ها دیگر در بین ما نیستند یا اینکه سالهاست که فیلمی نساخته اند. به طور تلویحی نه صراحتا، می توانم بگویم که خانواده لمپن ها بر خانواده سینما چیره شده اند. سینمای ایران که روزی به خاطر ساختار فیلم های مستقلش در دنیا درخشید. دیگر از این نوع فیلم در این سینما خبری نیست. الان فیلم های زیادی ساخته می شوند و به راحتی می توانند در جشنواره های مختلف دنیا شرکت کنند چون سینمای ایران پیش از این جایگاه خودش را یافته است و این سینما یک سینمای رشد یافته است. اما سینمای مستقل نیست. الان بسیاری از فیلم های سینمای هنروتجربه سینمای رانت به حساب می آیند و سینمای مستقل محسوب نمی شوند. گذشت آن زمان که شخصی مثل کیارستمی کفش آهنین به پا می کرد و کره زمین را می چرخید تا فیلمش را در نقاط مختلف دنیا به نمایش بگذارد. ساختار سینمای ایران در حال تغییر است. شاید این تغییر ساختار باعث شد که ۱۲صندلی را تاب نیاوردند. چون مثل سایر فیلم های طنز فقط برای قلقلک ساخته نشده است. چون حرفی هم برای گفتن دارد.اما آستانه تحمل آقایان آنچنان پایین است که همین مقدار کم حرف برای گفتن را هم تاب نیاوردند. نگران شدند به نظرشان می توانست تبعاتی داشته باشد پس با خیال راحت فیلم را زیر پا گذاشتند و روی آن ایستادند.

آیا حساسیت هایی که نسبت به فیلم وجود داشت به برخی نام ها بر نمی گشت که داستان به برهه ای از زندگی آنها در رژیم گذشته مربوط می شد؟ در حالی که با توجه به پایان فیلم این حساسیت ها بی دلیل به نظر می رسند، البته فیلم نقد خود را نسبت به شرایط اجتماعی دارد.

این رمان که داستان فیلم از آن اقتباس شده است بیش از ۸۰ سال عمر دارد. اساسا از رمان ۱۲زصندلی تابحال ۱۷ فیلم ساخته شده است. اسم ورسم دارد.آقای اورسن ولز در جوانی در یکی از ۱۲ صندلی ها بازی کرده است. اوایلی که فیلم را شروع کرده بودیم. ایمیلی از یک فیلمساز آفریقایی دریافت کردم. آن فیلمساز از من پرسیده بود که شما رایت این فیلمنامه را از چه کسی گرفته اید؛ من هم می خواهم فیلم این کتاب را بسازم. ۱۲ صندلی مثل یک کلوپ شده است. فیلمسازان این داستان همدیگر را می شناسند.

شما با صاحب امتیاز این کتاب تماس برقرار کردید؟

ما در ایران چیزی به نام رایت و کپی رایت نداریم. ما کتاب را مستقیم نساخته ایم. ما یک اقتباس از کتاب انجام دادیم. ما اثر را ایرانیزه کردیم. ماجرای هویدا در واقع اینجا وارد قصه شده است. به نظرم این کتاب و فیلم هایی که از روی آن ساخته شده اند بی جهت تبدیل به یک سنت نشده اند. این داستان و رمان اساسا یک تم روشن و جهانشمول دارد و آن طمع است. طمع عامل بدبختی هاست. حرف اصلی رمان همین است. تمامی ادم های داخل این فیلم آدم های طماعی بودند. هیچ کدام از این آدم ها به قاعده نبوده اند. اصلا ما در این فیلم نقش مثبت نداشتیم. همه نقش منفی بودند. نقش منفی ها دور هم جمع شده بودند. حالا اگر این شرایط ادم های این فیلم با شرایط ما در جامعه سازگار هستند جای تاسف برای ما دارد.

خوب است که به تناسباتی که در فیلم وجود دارد کمی فکر کنیم. به حرفهای آن بنگاه دار اتومبیل و حرف هایی که درباره پیکان می زند کمی فکر کنیم. او کسی است که برای مبارزات سیاسی و مردمی در رژیم طاغوت تا پای چوبه دار هم رفته بود. اما از زندان آزاد شده بود و همین مردمی که انقلاب کرده بودند و نفت را آزاد کرده بودند در صف پیکان می ایستادند. آیا ما این رفتار و مشابه آن را در جامعه امروزمان پیدا نمی کنیم.

آیا شما خودتان پیش بینی می کردید که چنین حساسیت هایی بعد از ساخته شدن فیلم به وجود بیاید؟

نه راستش را بخواهید. البته من یک فیلم دیگر نیز ساخته ام به نام «کویرمرگ» که الان حدود ۱۰ سال است که توقیف غیر رسمی است. فیلم «کویرمرگ» تا کنون حدود ۲۰ فستیوال خوب شرکت کرده است. یکی از این فستیوالها، فستیوالی بود که وقتی اعلام شد فیلم ما در این فستیوال پذیرفته شده است، مدیر وقت فارابی به من زنگ زد و به من تبریک گفت. آن فستیوال، فستیوال بروکلین بود که فیلم من اولین فیلم ایرانی بود که در آن پذیرفته می شد. اما این فیلم هنوز پخش نشده است. اگر شما دلایل پخش نشدن این فیلم را از زبان من بشنوید ممکن است که بیشتر از فیلم ۱۲ صندلی که ادعای کمدی بودن دارد بخندید. یعنی در روابط اجتماعی ما همواره مقداری طنز هم با آن همراه است. دلیل پخش نشدن این فیلم از دلیل توقیف فیلم ۱۲ صندلی سست تر است. حتی ما بعد از اینکه پروانه نمایش فیلم را گرفتیم اولین گروه فیلمسازی بودیم که با گروه پخش هنر و تجربه برای پخش فیلم تماس گرفتیم آن هم بخاطر حضور بین المللی زیاد فیلم این کار را کردیم اما اصلا با ما همراهی نکردند

دلیل شان چه بود؟

گفتند که فیلم های بالای ۱۰ سال را ما نمی پذیریم. الان من ۴ فیلم سراغ دارم که در این گروه سینمایی پخش شده اند اما سن شان بیشتر از ۱۰ سال است.

فیلم ایران سرای من یا فیلم خواب تلخ اینها فیلم هایی هستند که بالای ۱۰ سال سن دارند!

خواب تلخ فیلم بسیار خوبیست و ما همراه این فیلم در یک جشنواره اسپانیایی حضور داشته ایم. راستش خواب تلخ و «کویرمرگ» هر دو هم سن هستند. سینمای ما در یک شرایط خاصی بسر می برد. یک نسلی جایگزین یک نسل دیگر می شود. نسل مستقل ها و سینماگرهای مستقل که نوآوری و پیش روی داشتند حداقل می توانم بگویم که مسیر های تازه ای در سینمای ایران بعد از انقلاب باز کردند. تقریبا همه اینها پشت خط قرار گرفته اند. مگر اینکه در یک تعامل اجتماعی با مجموعه مدیرینتی قرار گرفته باشند. نمی توانم با صراحت بگویم که هر فیلمسازی که فیلمش پخش می شود به یک فیلمساز دولتی تبدیل شده است. اما در پرانتز می گویم که بله همانطور شده است. مثلا آقای کمال تبریزی هم دیگر کمال تبریزی حر لیلی با من نیست. همه فیلمسازان مستقل دوره ۶۰ این بلا سرشان آمده است. به من بگویید که خسرو سینایی کجاست؟ کیانوش عیاری کجاست؟

آقای تقوایی که البته تا حدودی خودش فاصله گرفته است اما شما فیلم بسیار زیبای ناخدا خورشید را بخاطر بیاورید. من دیگه درباره امیر نادری صحبت نمی کنم، انگار خودخواسته فاصله گرفت. عده ای خودخواسته این فاصله را گرفتند اما ناگزیر به این خودخواستگی شدند. شرایطی در جامعه سینمایی ما دارد به وجود می آید که عده ای همین طور کنار می روند و ما در دوره ای از خودمان می پرسیم که آن خط شکنان سینمای ایران کجا رفتند؟

دلیل این اتفاق چیست، چون نمی توان به آن نگاه حزب و سیاسی هم انداحت؟

من خیلی صریح بیان می کنم هر چند ممکن است که به خاطر همین صراحتم چاله دیگری برای فیلم بعدی ام ایجاد شود. واقعیت این است در تاریخ صد ساله ایران یک نگاهی بیاندازیم می بینیم که دولتی ها همواره با یک قشر کنار آمده اند و آن قشر لمپن ها بوده اند. کودتای ۲۸ مرداد را بخاطر بیاورید. ماجرای شعبان بی مخ با محمدرضا پهلوی را بخاطر بیاورید. این خصلت مدیریت صاحب منصب است. مسئله بدی و خوبی اش نیست. آنها با اولین قشری که می توانند کنار بیایند تا سیستم مدیریتی شان را پهن کنند، لمپن هاهستند. تاریخ ما نشان داده است که همواره لمپن ها جلو بوده اند. همین اتفاق هم در سینمای ایران در ابعاد کوچک تری در حال وقوع است. ما می بینیم که در سایر دسته و رشته ها مانند خودروسازی، غذا، دارو و صنعت همین اتفاق دارد می افتد. این وضعیتی است که ما باید درباره آن تحلیل جامعه شناختی بکنیم تا بتوانیم درباره اش حرف بزنیم. ما هم نگاه می کنیم به نظرات جامعه شناسان اما در عین حال می بینیم که چقدر آرا در این زمینه متشتت است. تحلیل من همین است. فیلم کویر مرگ بعد از این همه حضور بین المللی، متاسفانه می بینیم که واحد بین الملل فارابی آن را رد می کند، همان کسی که به من زنگ زد و از من تشکر کرد. این تناقضات را در کنار هم بگذاریم.

یک نکته دیگر که درباره «کویر مرگ» بگویم این است که فیلمنامه این فیلم تنها فیلمنامه ای است که شهید مرتضی آوینی در زمانی که در حوزه بود پای آن را امضا کرد که ساخته شود. و این اتفاق افتاد.

شما در فیلم تان دیدگاه خاص خودتان را دارید. آیا شما اگر الان بخواهید دوباره فیلم ۱۲ صندلی را بسازید با همان دیدگاه جاری در فیلم آن را خواهید ساخا یا اینکه دیدگاه تان تعدیل می یابد؟

مسلما این اجتناب ناپذیر است. همه ما زنده هستیم. همین الان که ما داریم با یکدیگر گفتگو می کنیم هم من روی شما تاثیر می گذارم و هم شما روی من تاثیر می گذارید. در پایان این گفتگو به هیج وجه آن دو نفر قبل نیستیم. هر لحظه ای که ما زندگی می کنیم افکارمان هم در حال زندگی و تغییر یافتن است. این تغییر جزء ذات زندگیست. اما تغییر در این فیلم به معنای انصراف، تغییر جهت یا تعدیل ، باید بگویم که نه، من همچنان در آن خط سابق هستم که این فیلم را ساخته ام. به نظرم آنچه که می خواستیم نشان دهیم درست می آمد پس برای آن کار کردیم. می خواهم به شما بگویم که ایده این کار مربوط به امسال و پارسال و چند سال پیش نیست. من دقیقا یادمه که ۱۰ سال این ایده را داشتم. ۵ سال که فیلم توقیف بوده و یکسال هم فرآیند تولید به درازا انجامید پس در مجموع ۱۶ سال پیش ایده این فیلم به ذهن من رسید. به نظرم سر تولید فیلم «کویرمرگ» بود که مدیر تولید فیلم به دفترم آمد و برایم تعریف کرد که شب پیش با یک خبرنگار خارجی مواجه شده است که از من پرسیده که شما ایرانی ها چرا روی پیکان تان کار نمی کنید و فیلمی درباره آن نمی سازید. من با خودم فکر کردم و دیدم که واقعا چقدر خوب این حرف را زده. تناقضاتی در پیکان وجود دارد که می تواند نشان دهنده ضعف کلان در صنعت کشور باشد. انسان پا به سیاره ماه گذاشت و ما هنوز مشغول پیکان هستیم. مثالی که داریم درباره پیکان هویدا در فیلم می زنیم شاید بتوان درباره صنعت داروسازی هم این حرف را زد. شاید همین کیف فیلم نامعلوم که همه دربه در دنبال ان هستند را بتوان در صنعت کشاورزی هم مثال زد. این سمبل صنعت در بن جامعه ماست.

کمدی و طنز فیلم را از چه نوعی می دانید؟

طنز فیلم ۱۲صندلی از نوع طنز ساتیر است. گونه ای از طنز که با گزندگی همراه است. گزندگی و مضحکه ویژگی این گونه طنز است. این مضحکه بودن مانند اینکه شخصیت های ما نه رئال هستند و نه کاریکاتور گونه شاید بینابین هستند از همین سبقه نشات گرفته است. گزنده بودن در فیلم جاری است. مانند رفتار فرد بنگاه دار یا راننده تاکسی یا محضردار، همه اینها رفتاری از خود نشان می دهند که ما در دنیای واقعی به آنها انتقاد وارد می کنیم. یک نوع گزندگی در رفتار اینها وجود دارد. البته همین گزندگی هم کار دستمان داد.

فیلم با همین گزندگی ها معنا پیدا می کند اگر همین نکته های گزنده از فیلم حذف شود دیگر فیلم حرفی برای گفتن ندارد؟

با حذف این صحنه های گزنده فیلم تبدیل به یک کمدی بزن بکوب مثل بسیاری از فیلم های دیگر می شود که در سینمای خودمان به نمایش درمی اید. الان فیلم هایی که در بازار داریم عمدتا کمدی بزن بکوب هستند. حتی کمدی هایی که شوخی های جنسی در آنها می شود یا رفتار فیزیکی کمدی در آنها دیده می شود. که البته فروش های فوق العاده هم دارند. واقعیت این است که این تصمیمی بود که من به همراه گروه سازنده فیلم گرفتیم و گفتیم اجازه ندهیم، فیلم فقط برای خنداندن مردم و گرفتن پول از جیب آنها باشد. این تصمیم را گرفتیم که فیلم حرفی برای گفتن داشته باشد.

این حرف برای گفتن داشتن، سبب شده که در جاهایی از فیلم شما نگاه بی پروایی داشته باشید. اگر نگاه خوشبینانه ای نسبت به فیلم وجود داشته باشد هیچ اتفاق ناگواری برای فیلم رخ نمی دهد. اما اگر نگاه بدبینانه ای بر فیلم داشته باشند همین اتفاقات توقیف چند ساله برای فیلم پیش می آید که ذهن و وقت شما را در این چند سال معطل خودش کرد!

آیا شما می توانید جمله ای بگویید و همین مطلبی که فرمودید درباره اش صادق نباشد. جامعه باید میزان و آستانه تحملش را بالا ببرد. مسئولین باید دامنه انتقاد پذیری شان را بالاتر ببرند. مگر نه کسی نمی تواند بیایید بگوید که هیچ کس حرفی نزند مبادا که من اشتباه بکنم. مبادا که من تردید کنم. مبادا که من دچار سوء تفاهم شوم. اینکه رسمش نیست. این رسم زندگی و رسم پیشرفت نیست.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار