گفتگو با عوامل نمایش «کچلو» (قسمت سوم)
بازیگر در نمایش «کچلو» بیشتر به چشم می آید
قصه «حسن کچل» بارها در اجرای نمایش و فیلم دستمایه هنرمندان ایرانی قرار گرفته است. این بار «رضا کشاورز» کارگردان خوش ذوق کشورمان این قصه را با ترکیبی از شیوه کمدی دلآرته و مایم بر روی صحنه برده است. شیوه اجرایی متفاوت از این قصه سبب شده است که شاهد نوعی از کمدی با کمترین میزان کلام باشیم. نمایش «کچلو» این روزها در ایرانشهر بر روی صحنه است. با رضا کشاورز و «کاوه توکلی» یکی از بازیگران این نمایش گفتگویی انجام داده ایم که در زیر می خوانید.
ایر انی ها خیلی سخت می خندند؟
کشاورز : واقعیت این است که ایرانی ها سخت نمی خندند تا حالا یک چیز درست به آنها نداده ایم که بعد از آنها بخواهیم که حالا بیا و به این بخند. من به یاد دارم که یک زمانی جوک ها بسیار بی ادبانه بود و خیلی شنیع، حتی شوخی ها هم اینطوری بودند. ولی الان جوک ها هوشمندانه شدند. دیگه اقوام را مسخره نمی کنند. این یک اتفاق خوب است. این یک جهش است و ما نمی خواهیم که از این جهش عقب بمانیم. ما این جهش را آوردیم و در کار خودمان وارد کردیم.
شما در گفته هایتان اشاره کردید که یک لاین در نمایش باز کرده اید این برای من خیلی اهمیت دارد و همچنین اینکه غالب کمدی ها به یک سمت و سوی خاصی می روند و حالا ما یک نوع از کمدی را می بینیم با حداقل کلام که باعث خنداندن تماشاگر می شود آیا می توان در آینده شاهد رواج بیشتر چنین نمایش هایی در جامعه تئاتری کشور باشیم؟
کشاورز : ما استارت این کار را زدیم و منتظر این نیستیم که آدم های دیگر این کار را بکنند.
چرا دیگران به این سمت نمی روند دلیل آن چیست؟
چون تا بحال ندیدند. خیلی از تماشاگران می آیند و کار ما را می بینند و می گویند اصلا نمی توانستیم تصور کنیم که چنین کاری را قرار است ببینیم. بیشتر فکر می کردیم که شبیه کارهای قدیمی است که درباره قصه حسن کچل کار شده است. شخصیت ها می آیند و دیالوگی می گویند و می روند. اصلا تصوری نداشتند. وقتی می آمدندو می دیدند شگفت شده می شدند. من متوجه شدم که هر چقدر که ما تبلیغات زیاد می کنیم. چرا آنقدری که انتظار داریم تماشاگر نمی آید کار ما را ببیند. بعد متوجه شدیم چون نمی شناسند. چون چنین چیزی در طول تاریخ ایران نداشتیم که یک گروهی بیاید و بدون اینکه بخواهد فرم و رقص طراحی کند نمایش بازی کند و حرف نزند. کمدی کار کند و کمدی اش تمیز باشد. این را تابحال در ایران ندیده اند ولی حالا که در گروه ما این اتفاق افتاده است ما این را ادامه می دهیم و امیدوارم که این کار دیده شود و در آینده آدم های دیگر ترغیب شوند که اینطور کار کنند. لازمه اش این این است که یک چنین کاری وقتی پدید می آید از این نمایش حمایت شود و حتی ما نیاز داریم که در طولانی مدت این نمایش را روی صحنه داشته باشیم تا مردم پیدا کنند و بیایند و ببینند. نه اینکه یک ماه ما که تمام شد همه چیز را بریزیم بیرون.
دنبال این هستید که این نمایش را در شهرستانها اجرا کنید؟
کشاورز : دنبالش هستیم اما نمی دانیم کجا؟ چون دکورهای عظیم داریم. بایدیک کاری برایش انجام دهیم یا باید معدوم کنیم یا به اصطلاحی ختم این نمایش را بگیریم یا اینکه به این فکر کنیم که دیگر کجاها می شود ان را اجرا کرد. هم از لحاظ جامعه هنری و هم از لحاظ مسئولین چنین سیستمی نیاز به حمایت دارد.تا بتواند کار خود را ادامه دهد. همچنین نمایشی حتی فیلمش هم با بیننده ارتباط برقرار می کند. آن آمریکاییه یا آلمانی هر دو با این نمایش ارتباط برقرار می کردند چون ما داریم حرف مان را در سطح جهانی می زنیم و فرهنگ مان را نشان می دهیم و او را می خندانیم آن هم با فرهنگ خودمان. کمدی محصول آشتی است و گارد دفاعی تماشاگر را از بین می برد.اگر ما بتوانیم این کار ادامه دهیم حتی در دنیا به عنوان نماینده ایران آن آدم ها را به فرهنگ ما نزدیک می کند و از ابعاد مختلفی می تواند تبلیغ خوبی برای فرهنگ کشورمان باشد.
این حرکت خوبیست؟
کشاورز : همینطوره . من قبلا آرش کمانگیر و ضحاک را کار کردم اما آن زمان مهجور بودیم. مجبور شدیم که کار را در یک جای کوچکی اجرا کنیم و هیچ وقت آن دو کار دیده نشدند. همین باعث شد که من بخواهم به خارج کشور بروم و کارم را آنجا ادامه دهم. اما دوباره تصمیمم عوض شد و به این نتیجه رسیدم که باید در ایران کار کرد.
بازیگران در نمایش کچلو خیلی خوب بودند. و چقدر جالب که از بازیگران زن در نقش کمدین استفاده شده بودالبته با ذکر همان ویژگی کمدی با وقار!
کشاورز : من و کاوه و مهران از قدیم دوست بودیم و با هم تجربه های زیادی داشتیم. یک شناخت کلی از یکدیگر داشتیم. کاوه و مهران استعدادخاصی در یادگیری مایم دارند. بقیه بچه ها هم با من کار کرده بودند بجز آیدا صادقی. آیدا صادقی هم در تیم کاوه و دوستانش حضور داشته. وقتی دور هم جمع شدیم هر کس نگرشی داشت. این تنوع زوایای دید در کنار هم، اوایلش پراکنده بود تا اینکه اتودها هدفمندتر شد و این اتفاق افتاد که ما در لِول خیلی خوبی از آنها بازی بگیریم. چند تا دلیل خیلی عمده دارد. من دلیل اصلی اش را می اندازم در زمین این بازیگران. اینها آنقدر پتانسیل و انرژی گروهی کار کردن داشتند. ما در ایران راجع به این قضیه مشکل داریم. بعضی ها اصلا نمی دانند که کار گروهی به چه معناست. آنقدر بچه ها خوب انرژی گذاشتند و هر کس جایگاه خودش را می دانست. مثلا می دانست که چه جایی باید خلاقیت داشته باشد. من هم جلوی هیچ کس را نمی گرفتم، فقط ساختمان کار را یادآور می شدم که ما داریم در این ساختار کار می کنیم.
همچنین میزان پتانسیل و عشقی که بچه ها به این کار پیدا کردند و فهمیدند که اگر اینطور نباشند این اتفاق نخواهد افتاد. به نظر من این به معنای حرفه ای بودن است. اینکه شما حرفه ای فکر کنی. حرفه ای زندگی کنی. حرفه ای عمل کنی و حرفه ای با همه چیز کنار بیایی. جایگاه خودتان و بقیه را بشناسید. به حریم ها احترام بگذارید. در عین حال به همدیگر هم کمک کنید. این کمک لزوما کمک اتودیک نیست. کمک روحی بود همه جوره همه حواسشون به هم بوده، واقعا مثل یک خانواده. من همیشه می گویم تئاتر، وقتی دور هم جمع می شوند و مثل یک خانواده می شوند واقعی است. به این دلیل که ما در خانواده مان دوست داریم که چکار کنیم؟ غیر از اینکه راحت باشیم، احساس بودن می کنیم. دوست داریم خانه مان را ارتقا دهیم. رشد کنیم. وقتی این دیدگاه پدید می آید همه چیز درست می شود. واقعا تجربه های زیادی با گروه های زیادی داشتم اما چنین رویکردی را در همه گروه ها ندیدم. من فکر می کنم که در این کار انتخاب های درستی انجام دادم ضمن اینکه بچه ها هم انرژی زیادی گذاشتند. پاسخ درست به درخواست من دادند و اتودها همان طوری پیش رفتند که انتظار داشتم.
توکلی : من می خواهم که درباره کمدی و انواع کمدی هایی که در این کار اتفاق می افتد و انواع لحظاتی که اتفاق می افتد و جنس این نوع کارها خدمتتان بگویم. الان یک سری از کمدی هایی که داریم در واقع آشنایی زدایی با یکسری از وقایعی است که از قبل وجود داشته است. یک نوع دیگری مثل همین صحنه درخت سیب و پدر حسن که یک لحظه تماشاگر را به یاد نیوتن می اندازد. یا صحنه معرفی جادوگر که در آن صحنه یک جفت کفش پاشنه بلند در می آورد و آهنگ آشنای فیلم «خوب، بد، زشت» برای تماشاگر پخش می شود. یا در صحنه ای دیگر موسیقی یک فیلم هندی که برای تماشاگر ایرانی آشناست پخش می شود و تماشاگر به فکر آن فیلم می افتد. یک نوع کمدی دیگر مربوط به صحنه ای است که یک نفر مزاحم چهل گیس می شود و پهلوانها به کمک چهل گیس می آیند. این کمدی از نوع بزن بکوب است.
یک نوع دیگر از کمدی لحظاتی است که به برخی از مسائل اجتماعی و فرهنگی اشاره می کند. مثلا اینکه اینها می خواهند به زایشگاه بروند و می بینند زایشگاه در طرح ترافیک قرار دارد و به طور خنده داری آنطور پلاک را پنهان می کنند و وارد طرح ترافیک می شوند. رفتار فرهنگی اجتماعی آدمها، بی پولی آدمها همه را در این نمایش تجربه می کنیم. عشق را در این نمایش تجربه می کنیم. دعوا را تجربه می کنیم. جنگ را تجربه می کنیم. لحظات خیلی زیادی در این نمایش داریم. یکی از دلایلی که باعث شده بازی ها به چشم بیایند این امکانی است که این نوع نمایش به بازیگر می دهد. این نوع نمایش به من بازیگر این امکان را می دهد که هر کاری را که دلم می خواهد و هر کاری که در این ساختمان می گنجد را به آن فکر کنم و عملی اش کنم.
در صحنه ای از نمایش رضا کاری می کند که من در واکنش به آن می خندم و از صحنه خارج می شوم. در اجرای بعدی من می توانم در واکنش به این عمل گریه کنم و از صحنه خارج شوم.
طنز در نمایش های بی کلام، قضیه آن ثابت است. چیزی که تماشاگر از زبان بدن می گیرد می تواند در لحظه تغییر کند و بازخورد دیگری پیدا کند. پیش می آید که کاری را داریم انجام می دهیم و به نظر خودمان داریم این کار را درست انجام می دهیم. در کارهای جدی سیر انتقالی که برای بازی یک بازیگر اتفاق می افتد اگر هم موج سینوسی دارد موج کم نوسانی است. یک اتفاق یعنی اگر بخواهیم به ساختار نمایش یک شخصیت فکر کنیم اینطور است که یک شخصیت می آید اتفاق هایی برایش رخ می دهد و ایجاد گره می کند تا نهایتاآن گره باز می شود. در این نمایش هر ورود و خروج خودش یک موج سینوسی دارد. یک تکه نمایشی است برای یکی از این شخصیت ها، برای یکی از این بازی ها. بخاطر همین امکان زیادی به بازیگر می دهد. من در یک لحظه روی صحنه می آیم عزاداری می کنم چند ثانیه بعد بر می گردم و بازیگوشی می کنم. چند ثانیه بعد فرصت این را دارم که در صحنه مبارزه و دعوا باشم. چند دقیقه بعد تبدیل به یک درخت می شوم. در حالی که در سایر نمایش چنین فرصتی البته با توجه به مضمون آن به بازیگر داده نمی شود. در سایر نمایش ها کیفیت بازیگری به کنار. امکان بازیگری ندارند. نمایشنامه نمی طلبه که این بازیگر گریه کند، جیغ بزند ویا داد بزند و بخنددو ... بخاطر همین امکان هاست که بازیگر در نمایش «کچلو» بیشتر به چشم می آید. و بازیگر فکر می کند که این کار بهترین کاریست که تابحال انجام داده است.
کشاورز : در کچلو بجز حسن کچل هر کس تقریبا دو یا سه تا نقش فرعی دارد. مثلا کاوه اگر نقش اصلی اش پهلوان است چندین نقش ریز دیگر در نمایش دارد. این نقش های ریز ریز برای ما هم خیلی جذاب است. این را هم اضافه کنم چون ساختمان نمایش ما «دلآرته»است و اساس دلآرته بر پایه بازی بداهه است. این بازی بداهه برای ما آزاد است. اینکه کاوه می گوید که من در فلان صحنه می توانستم واکنش دیگری از اجرای پیشین داشته باشم به همان بازی بداهه برمی گردد. این بازی را در آن ساختمان بداهه انجام می دهیم اگر در این اجرا درنیامد فوقش این است که در اجرای شب بعدی آن را انجام نمی دهیم.
توکلی : نمایش اینطوریه که وقتی پرده باز می شود و تا لحظه ای که پرده بسته می شود یک زندگی آغاز می شود و تمام می شود. تماشاگر نمی داند که سیر چه بوده است. نمی داند که اشتباهات چی بوده. بخاطر همینه که ما فکر می کنیم که فردا درستش کنیم. زنده ترش کنیم. این اشتباه برداشته شود و چیز بهتری جایگزین آن کنیم.
ارسال دیدگاه