یادداشتی به مناسبت روز خبرنگار
خبرنگاران و خبربیاران در دو کفه ی ترازو
در گذشته تعاریف بهتری از کار خبرنگاران وجود داشت. خبرنگار به معنای حضور در صحنه بود. هر رویداد و اتفاقی همراه با حضور آنها انعکاس می یافت . هر چند که برای یک اتفاق ممکن بود دهها خبرنگار از روزنامه و مجلات مختلف حضور می یافتند، اما نگاه متفاوت آنها به آن رویداد سبب می شد که یک اتفاق و رویداد از زوایای مختلف به آن نگریسته شود و نقاط فراوان و گوناگونی از آن برای مخاطبان آشکار شود.
خبرنگاری شغل جذابی است و به ظاهر شغل دست یافتنی است که با کمی ذائقه و خلاقیت می توان از سنین پایین به این کار مشغول شوی. این ظاهر قضیه است. حوزه فعالیت خبرنگاری به قدری دست یافتنی است که هر کس به فراخور موقعیت خود می تواند به عنوان خبرنگار افتخاری با هر سن و سالی فعایت کند. اما حقیقت این است که بسیاری به عنوان فعالیت خبرنگاری انجام می دهند، فعالیت خبرنگاری نیست. فرض کنید یک نفر در موقعیت خاصی شاهد یک اتفاق و رخداد است و خبر آن را به رسانه ای خاص می رساند. به این فعالیت در بهترین حالت ممکن خبربیار می گویند. حتی آموزش هایی که بعد از ورود فرد به این حرفه، به او داده می شود هم تا حدود زیادی نمی تواند فضای خالی از درک موقعیت شغلی را پر کند.
بسیاری از خبرنگاران فعال در حوزه مطبوعات و رسانه ها، افرادی هستند که این شغل را بصورت تجربی آموخته اند و چه بسیار از آنها که افراد قابل اعتنا و کاربلدی در این شغل هستند. در واقع حضور یافتن در حوزه رسانه و فعالیت در آن به عنوان خبرنگار چندان سخت به نظر نمی رسد اما دوام آوردن در آن بسیار مشکل است. هر شخصی بعد از ورود به حوزه رسانه با فشارها و استرس های متعددی در کارش مواجه می شود که مدیریت این مشکلات فقط از عهده کسانی بر می آید که درک درستی از رسالت خود داشته و به نوعی به حرفه خود عشق بورزند. خبرنگاری حرفه ای که به طرق مختلف می توان در آن انجام وظیفه کرد. در واقع فعالیت درحوزه های مختلف این حرفه سختی های خاص خود را نیز دارد. به عنوان مثال خبرنگاران جنگ که در خط مقدم نبردها حضور می یابند با به خطر انداختن جانشان پر خطرترین شغل شیرین دنیا را دارند. آمارها نشان می دهد که در سال ۲۰۱۴ نزدیک به ۱۱۸ نفر از خبرنگاران در نقاط مختلف دنیا به علت بمب گذاری یا شلیک مستقیم گلوله جانشان را از دست داده اند.
اما در ایران اوضاع خبرنگاران به چه صورت است؟ اول باید به این نکته اشاره کرد که خبرنگاران فوق العاده فعال و عاشق در ایران در انجام وظیفه خود به صورت ۲۴ ساعته در اختیار رسانه های مطبوع خود هستند. فضای آگاهی رسانی در بخش های مختلف خبری به خاطر تلاش شبانه روزی خبرنگارانی است که به حرفه خود عشق می ورزند و استانداردها و رسالت واقعی خود را بر بسیاری از ملاحظه کاریها ترجیح می دهند.
نگاه آگاهی رسانی که توام با مثبت اندیشی و انعکاس اخبار فعالیت های مثبت ارزیابی می شود در کنار نگاه منتقدانه که اساسا منعکس کننده واقعیات بدون دخیل دانستن نظرات و دیدذگاه های شخصی باشد مهمترین رسالت خبرنگار است. اما انعکاس اخبار که یکسوی خبر به نهاد و سازمان خاصی متصل می شود همواره با دید مثبت و پذیرنده از سوی سازمانها و نهاد های کشوری مواجه نمی شود و از آن به توطئه و در حالت خوشبینانه ، چالش غیر منصفانه تعبیر می شود. بسیاری از این نهاد ها و سازمانها نیز رویه به ظاهر دوستانه ای با خبرنگاران رسانه ها در نظر کگرفته اند. ادهدای کارت هدیه برای پوشش اخبار سازمان و نهاد مدتی است که رشد بی رویه ای داشته است و خودبخود نوعی انتظار دوطرفه را به وجود آورده است. این رویه اشتباه سبب شده است که در بسیاری مواقع نگاه واقع بینانه خبرنگاران کم سو شود و اخبار مطابق با میل نهادها و سازمانها انعکاس یابد. این حرکت یعنی مدیریت غیر مستقیم رسانه ها تا با این دستاویز ضعف های بخش های مختلف جامعه منعکس نشود. «رد کردن هرگونه هدیه یا لطف از طرف مورد گزارش، و حتی جلوگیری از هرگونه تحت تأثیر واقع شدن» یکی از اصول اولیه کار خبرنگاری است.
پرواضح است کسانی که تحت تاثیر طرف مورد گزارش قرار می گیرند و هدایایی از آنها دریافت می کنند که معمولا نیزکم ارزش نیز هست، افرادی هستند که ورود ناگهانی به عرصه رسانه داشته اند و هرگز به بقای خود درآن نمی اندیشند. این افراد را می توان به جای خبرنگار، خبربیار نامید. همان افراد بی تجربه ای که بدون آموختن الفبای این کار به آن ورود کرده اند و به سرعت ورودشان در دنیای خارج رسانه ها گم می شوند. اما با خروج آنها درب ورودی برای ورود تازه واردان که همان رویه دوستان خارج شده از گود را پیگیری می کنند ، همچنان باز است. و این چرخه ادامه می یابد. عده ای وارد می شوند دوری در دنیای رسانه می زنند و به محض یافتن مفر بهتر و شاید جایگاه بهتر عطای کار خبرنگاری را به لقایش می بخشند. اما آنچه باقی می ماند آثار مخرب کار آنهاست که به رسالت واقعی خبرنگاران آسیب وارد می کند. وقتی کار خبرنگاران و خبربیاران در کفه ی ترازو قرار گیرد به درستی عیار آنها مشخص می شود و سره از ناسره تشخیص داده می شود.
در گذشته تعاریف بهتری از کار خبرنگاران وجود داشت. خبرنگار به معنای حضور در صحنه بود. هر رویداد و اتفاقی همراه با حضور آنها انعکاس می یافت . هر چند که برای یک اتفاق ممکن بود دهها خبرنگار از روزنامه و مجلات مختلف حضور می یافتند، اما نگاه متفاوت آنها به آن رویداد سبب می شد که یک اتفاق و رویداد از زوایای مختلف به آن نگریسته شود و نقاط فراوان و گوناگونی از آن برای مخاطبان آشکار شود. ولی امروزه پوشش اخبار به این شکل نیست. یک نفر خبر را تهیه می کند بقیه از روی او کپی برداری می کنند. و این مثال همین ضرب المثل است «یکی برای همه، همه برای یکی» . این کاستی در کار خبرنگاری سبب شده است که ما بجای داشتن خبرنگاران پویا که ناگهانی و بدون دعوت قبلی در صحنه حضور می یابند شاهد خبرنگاران پشت میز نشینی باشیم که در بهترین حالت ممکن با چند تلفن سر وته کار روزنه شان را هم می آورند. البته نباید از مشکلات خبرنگاران پشت میز نشین هم چشم پوشی کرد. آنها نیز برای خود دلایلی دارند که بخش اعظمی از ان به نگاه مدیران بالا دستی رسانه ها و خواسته های آنها و کمبود امکانات و خواسته های بیش از حد انها بر می گردد. امروز ۱۷ مرادا ماه روز خبرنگار
است. این روز را به خبرنگاران واقعی تبریک می گوییم و ارزو می کنیم که شاهد حضور خودجوش و ناگهانی خبرنگاران در جای جای شهر، برای تهیه خبر و گزارش باشیم.
ارسال دیدگاه